Öldin - 17.02.1892, Blaðsíða 3

Öldin - 17.02.1892, Blaðsíða 3
al' þverrun í framleiðshi þess varn- ings eða auknum kostnaði á fram- leiðslustaðnum, eða af tollum, sem löggjöfin hefir lagt á. Og hvað bóndann snertir, þá er spurningin eigi að eins, hvort pen- ingar að meðaltali hafi hækkað eða stigið. En spurningin er: hafa pen- ingarnir sti<að í s a m a hlutfalli gagn- vart þeim vörum, sem böndi þarf að kaupa, eins og gagnvart þeim vörum, sem hann þarf að selja? Hefir t. d. fatnaðr, katii, sykr, akr- yrkjuverkfæri o. s. frv. í'allið í verði að sama skapi sem korntegundir? Ilvað lækkun vinnulauna snertir, þá er að athuga, hvort hún á sér stað í raui) og veru, eða að eins í fljótu bragði að dseroa eftir dollara-tölu. Ef peningar hafa í raun og veru stigið um segjum 25 af hndr., þá ættu $100 nú að geta keypt jafnmikið af lífsnauðsynjum, sem $125 áðr, og þá er verkmaðrinn jafn-vel haldinn af §1,00 á dag nú, sem af$l,25áðr; eða aí $2,00 a dag nú, sem af $2,50 áðr. Alt þetta þarí að athuga. í þessu sambandi skulum vér taka fram, að eitt þykir oss kynlegt, að r.andaríkjamenn borga forseta ríkjanna 100 pr. C. hærri laun nvi, en fyrir 20 ármn. Eftir því ættu peningar að liafa fallið um 50 pr. C. á þeim tíma. Þeir hafa einnig hækkað laun sambands- þingmanna, og eftirlaun hermanna; og á sama tíma bendir lækkun vinnu- launa verkamannsins á, að peningar hafi stigið. En ef peningar hafa stig- ið, þá hljóta þau laun, sem vóru n se g fyrir 20 árum síðan, að vera ó hó f'l e g a mikil nú, og launahækkun í dalatali að vera hróplegt rán. Sem sagt: Hér þari' margt að at- huga vel, mörg hlutföll og sum all- fiókin. Það þarf' að rannsaka við hvað eina, hvort og að hve miklu leyti löggjöf eða löggjafarleysi á þátt í "því, sem að þykir, eða hvort nátt- úran og breytingar í félagslífi voru og annara þjóða eru rótin. Þar sem svo á stendr mun löggjöf litlu aorka til breytinga, ef skilyrðin, sem breyt- ing þarf á að koma, eru fyrir utan áhrif og valdsvið löggjafarinnar. Að því er 10. spurniuguna snertir, þa hefir áðr verið vikið á hana í „Öldimxi", og bent á, að hún stendr í sambandi við ina miklu framfor akrvrkjuvélanna. Það er eins með akryrkju sem með önnur arðs-fynrtæki, að sé 'þeim skynsamlega stýrt, þa borga þau sig því betr, sem þau eru rekin í stærra stýl. Vélarnar eru o- dýrri en mannsvinnan, og þvi meira sem undir er haft aflandi, því meira gagn gera vélarnar án. þess mann- hald aukist svo sem neitt í hlutfalh þar við Stjórnar og umsjónarkostn- aðr verðr og mikið til sá sami á stóru bui 0g Htlu o. s. frv. Af þessum or- sökum borga stórbúin sig betr en s.na- búin og því aukast stór-jarðnseðm. Löggjöfm er ekki sök i þessu, heldr framfarir aldarinnar í uppgotvunum og vélasmíði ásamt eðlislogmah íe- lagslífsins; Það vrði lengra mál en í eitt eða tvö blöð af' „Öldinni" að fara rækv- lega út í þetta mal; enda þyrfti til þess meiri þekking á margvíslegum atriðum, heldr en nokkur einn maðr að líkindum getr hafb. Það var og ekki tilgangr vor, heldr hitt að sýna, að málið er mcrkilegt, og alls ekki svo einfalt, sem sumir kunna að ætla í fljótu bragði. Vér vonum oss haii tekizt að vekja menn til nánari hugleiðinga um spurn- ingarnar, og ef tíl vill varað ineim við villigötum, sem mörgum hættir við að lenda á, en bent mönnum til ýmislegs, er gæta þurf'ti, ef finna skal rétta leið — í einu orði: vakið menn og leiðbeint þeim til, að hugsa sjálfir, ogaðreyna að hugsa rétt. Eliza - nihilistinn. SÖNN SAGA. Þýtt eftir .Skandinaven', en upphafiega birt í „Pall Mall Gazette". [Niðrlag]. Þennan dag varð mér vel við liana. Alt stolt og allr drambsvipr var gersamlega af henni horfið. Hún fór á fætr á undan mér á morgn- ana og gerði morgunverkin fyrir okkr báðar. Hún var sívinnandi. Dyravörðrinn hugði án efa að hún væri ein af saumastúlkunum, sem við höfðum haft í búðinni. Þær komu oft til mín. Dyravörðrinn fékk dalitla viðbót við húsleiguna frá mér fyrir það að ég tók þessa stúlku í herberg- ið með mór. Hún talaði aldrei ann- að en ensku ; og þar sem hún hafði farið svo dn.lt, ei' hún kom til mín, þá var ég viss um, að dyravörðr- inn vissi ekkert um hennar hagi. Það fékk mér oft áhyggju að vita engin frekari doili á Elizu. En hvert sinn sem ég vakti máls & því, að inna hana eftir hvernig á henn- ar högum stæði, tók hún lófanum fyrir munninn á mér, svo að ég gæti ekki sagt meira. Mér fóll líka sárt að sjá, hvað hart hún lagði að sór við vinnuna, því að óg var viss um, að þessi nýi lifuaðarháttr, sem hún var alls óvön við, hlaut að taka hart upp á henni. Eg sá að hún var að verða fölari útlits. Mig tók nærri sárast að sjá, hvernig hendrnar á henni fóru, þær sem vóru svo ljómandi fallogar. Það leit nærri því svo út sem hún gerði sér far um að skemma útlit þeirra. Hún skirðist enda eigi við sársauka til þess. „0 já, þær eru farnar að líta illa út; það er dagsanna; og þó er ég hrædd um að ég hirði of mikið um þær. Eg vildi bara að liörundið ii þeim gæti orðið þykkt og rautt". Okkr varð ekki skotaskuld úr því, að fá okkr aðra saumvél. Eliza lagði fram peningana. Og við höfðum nægt að gera. Það var ó- skiljanlegt og dularfult, hvernig okkr barst verk í hendr. Það var alt af lagt inn til dyravarðrrins, sem bjó niðri í húsinu. Okkr þokaði smátt og smátt fram, og við fenguni stöðuga vinnu hjá kvennskraddara, som saumaði fyrir hirðina. Við vönduðum verk okk- ar, og við héldum jafnan orð og skiluðum hverju verki a þeim tíma, sem við höfðum lofað. Það vóru ekki liðnar 3 vikur fyrri en við höfðum allra-beztu atvinnu. Sam- verkakona mín, Eliza, kom aldrei út fyrir húsdyr, nema þegar hún skrapp vit í næstu búðir til að kaupa nauðsynjar okkar. Enginn kom að finna hana og aldrei fékk hún bréf. Það vai liðið dálítið á annan mánuð, þii var ég einn morgun að sauma eitthvert fat, og faun ég þá alt í einu að eitthvað venju fremr hart fyrir nálinni; óg fór að gæta að þessu, og fann þa samanbrotið pappírsblað innan í dúknum. Eliza sá til mín. „Brófmiðinn er til mín, Mary systir", sagði hún, tók blaðið og gekk með það yfir að ofninum. Þar sýndist mór hún lcsa það. Síð- an kastaði hún blaðinu í ofninn. Ég innti hana ekkert eftir þessu frekara. Húu var að vinnu sinni allan daginn og var in kátasta; hún var að hlæja og spauga um hitt og þetta. En þegar við vórum háttaðar um kveldið tók hún um handlegginn á mór og mælti: „Mary litla, vesalingr; nú eru allar sorgir þínar og mótlæti af stað- ið. Á morgun snemma getr þú far- ið og sótt vegabréfið þitt. Það kost- ar þig £, 30 að komast til Lundúna. Þú skalt fa £ 300 alls ; æ, ég hefði gjarnan viljað hafa það meira, en ég er ekki oinráð um það. Jæja, þú fær samt afgangs ferðakostnað- inum nóg til að koma fótum undir þig með, þegar þú kemr heim. — Eg hef kynzt látlausri og saklausri stúlku, þar som þú ert, og mór er orðið innilega vel við þig; því vil ég gefa þér einn af handhringunum mínum til minja"'. Hún dróg fingrgullið á hönd mór. „En berðu ekki hringinn hér í landi; demantinn ' í honum gæti komið upp um mig. Já, Mary; til þessa hefir þú ekki átt neitt a hættu; en í næstu viku gæti svo farið að það væri alveg úti ími þig, því að þér að segja, þá hefir þú veitt húsaskjól . . . . " Ég gat engu orði upp komið, svo var mikil kvíðahræðslan í mér við það sem óg bjóst við hún ;uundi segja. En hún tók sig á aftr og hélt svo áfram : ,,— þfi hefir hýst konu, sem hugsar ekki um sitt líf nó um líf þeirra, sem vorða í vegi fyrir henni, ekki fremr en eldabuskan hugsar um, að það sé um líf að tefla, þegar liún snýr hænsunga úr háisliðnum. „Vertu óhrædd, Mary mín. Ég skal sofa svo óhrsedd í nótt eins og dauðinn vofði aldrei yfir höfði mer. Saga mín er fljótsögð, að því leyti, sem hún snertir þig. Eyrri mánuði bar svo til, að ég varð að fara huldu höfði, og þá hitti ég þig af hreinni tilviljun. Nví getr þú farið út, Mary, og selt mig — selt mig eins og Júdas gerði — og þvv fongir meira fyrir það en hann fékk; þú fengir auð fjár, sem ont- ist þér til æflloka". Ég fór að gráta og bað liana að tala okki svona. „I æðum mínum", mælti hún, „rennr göfugasta og hreinasta blóð liússlands. En hvorjum dropa af því skal óg úthella fyrii ,málefn- ið'. Og þakkaðu guði fyrir, að þú ert ekki fædd í þessu landi. A morgun verðr þú að fara af stað. Og nú segi ég: góða nótt"! Eg sárbændi hana að fara með mór til Englands. „Nei", svaraði hún, „hér verð ég að vera; þar gæti ég ekkert gagn gert". Svo fór hún að kvarta um, að hún væri þreytt, og sofnaði rétt á eftir. Ég horfði lengi á hana, þar sem hún lá á koddanum með hand- lcgginn undir kinninni. Hún dróg andann svo hægt og rólega eins og bam. Ég fann það glögt, að niér mundi aldrei verða eins vel við nokkra konu; og nú áttum við að skilja. Morguninn eftir fókk hún send- an stranga af stórgerðum dúk ; flctti hún honum sundr og tók innan úr honum böggul af bankaseðlum; hún fékk mér seðlana. „Seinna í dag kemr loðskinns- kápa og annað fleira úr skinni til mín, því að ekki tjair að láta þér verða kalt á ferðinni, Mary niín. — Farðu mi sem fyrst að sækja vegabrófið þitt. Legðu svo leið þína um Lremen og þaðan til Eng- lands. Annars getr ísinn tafið ferð þína. Earðu nú og tefðu ekki". Eg átti örðugt með að fastráða nokkuð við mig. Það setti að mér svo þungan grát með áköfum ekka, svo ég ætlaði varla að ná andanum. Hún lagðist á knó hjá, mór og bað mig að fara nú. Það var ekki annað til fyrir mig en að gera sem hún beiddi. Ég fór á aðalskrifstofu lögreglu- stjórnarinnar og fékk þar vegabréf- ið viðstöðulaust. Eg hélt heimleiðis aftr. Þegar ég kom að dyrunum, heyrði ég að saumvólin gekk fjörugt þar inni og Eliza var að syngja kvæði með rauna- legu lftjfi. „Er nú alt till" spurði hún ró- lega þegar ég kom inn. „Sko, herna er skinnkapan komin og alt sem henni fylgir. Er það ekki fallegt og hlýtH" „Jú; og nú hefi ég fengið ferða- leyfið". „Hamingjunni sá lof! Sórðu verkið mitt 1 Sýnist þér ekki að ég muni nú kovnast ein af án þín úr þessu 1" „Þykir þér ekkert vænt um mig, Eliza?" spurði eg. „Vænt um þig, Mary mín?— Eg átti einu sinni mann; ég elsk- aði hann ; hann va.c skotinn. Ég átti. eitt barn, og "óg elskaði það, því að það var lifandi eftirniynd- in hans föður síns, sem þeir myrtu. Það dó líka. — Næst þeim ann óg þór allra manna mest, Mary", sagði hún og setti að henni ákafan grat. Hún grét lengi. Það var í fyrsta sinni sem ég hafði séð hana gráta. „Það er aimuitt af því að óg elska þig, Mary, að ég vil hraða burtför þinni—ég gæti orðið orsök til dauða þíns, ef þú yrðir hór lengr". Hvin tók fast og innilega í hönd mér, og varð hiin þá þess vör, að ég hafði hringinn á hendinni. „I öllum bænum taktu hann af þér. Eg voua þú haflr haft hanzka á höndunum moðan þvi varst 4 lög- regluskrifstofunni. Hamingjan góða, ef þeir hefðn séð liann ! Láttu mig sjá, óg skal ganga frá honum fyrir þig"- llún tók skó, som cg átti, vafði hringnum innan í sokk og stakk svo sokkmnn fram í tá á skónum. „Ef þú skildir nokkru sinni gift- ast, þá skaitu solja hringinn. And- virði lians verðr þcr álitlegr heim- anmundr. Og mi verðr þú að fara. ILérna hef óg gengið frá ö'llum far- angiinum þínum í einuni böggli. Því sem eftir er ætla ég að halda. Má ég það ekki 1 Og hérna er ein myvvd af þé", má ég ekki eiga hana?" llún rótti mér höndina; dróg mig upp að sér, faðmaði mig og kyssti mig einum, löngum kossi. Svo ýtti hún mór hægt út úr

x

Öldin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Öldin
https://timarit.is/publication/142

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.