Framsókn - 01.08.1896, Blaðsíða 1

Framsókn - 01.08.1896, Blaðsíða 1
Kemur út 1 á mánitði, !,-i/star hjer á Idiidi j kr., utanlands /,r. 1,50. MMSOO Angl. 15 a. 1. hálfudýrara ii l.s. Gjaldd, 1. jtíli hvert ár. Upps-ö(/u sh-ifl.f.l.okt. II. AR. SEYtílSElRHI, AGUST 1836. NR. 8 Stærðir í náttúrunni Eptir l)r. Volhnann. (Lauslega |><tt). Hvo stórar ummáls eru allar byggingnr ;l jörð- unni og öll skip á sjónum? [>að ér okki hægt að reikna það nakvæmlega út, en pað er hægt að fara nærri um, hvað stórt rúm allar byggingar til samans liafa í mesta lagi. Vjer göugum út frá, að á jörð- umii sjeu uin 1300 miljónir inanna og látum oss telja að hver 10 niaiiiis húi í liúsi sem er 15 áln.-> hátt, 20 álna breitt og 20 álna langt, ogeru pá allar bygging- iirnar til sanians 6240 milliaiðjr* teningsfet, En vjer getum óhætt gehgið út frá að nienn jafnvel í þeim löndum som niost er framför, mnni okki haf'a svo gott húsrúm að hvorjar tíu persónur húi í svo stóru liúsi. Rúm pað soni allar byggingar jarðarinuar liafa, mun pví vera talsvert niiniia, og pó vjer tökuin öll skipin raeð, mu.au pað pó ekki verða oins mörg teningsfet og iið ofan or nofnt. 0240 ni'lliarðar teningsfeta fyllir okki bálfa ton- ingsmílu. Monn geta því hæglega látið allar mann- legar byggingar, alhir borgir, kaupstaði, porp og bæi í kistu, soni er ein míla á lengd, oin iníla ;í breidd og niiklu niinna on hálf nu'la á hæð. Tunglið or í hjeruinhil 50,00(1 niílna fjarlægð fra jörðunni. þossi fjarlægð er langtam niinni en pvor- ni'il sólarinnar Ef sólin væri tóni kiila og jörðin væri latin innaní hiuia m.ðja, pá mundi braut tungls- ins pó vera hjorumbil 40,000 niílur innan við ytiihorð sólarinnar. iSólin er lijeruinbil 600 sinnum stærri en íillar pláiieturnar til samans. En liViið er sólin í sam- jöfnuði við fastastjörnu veraldirnur? Meðalfjarlægð jiirðai'innar frá sólunni er 20,682,000 niílur, moð öðr- um orðum, vegur sem gufuvagna-braðlest som rvnni dag og nött 5 mílur á klukkutínui muitdi eigi fara possa vegalengd á skemmri tíma on 472 iiriim. En pessi vegalengd er pó seui ekkert í snmanburði við íastastjörnu liiininsins, og or pvi allt of smágjiu' til pess að hafti iiiina fyrir mælikvarða. Pjarlægðir fastastjariiauna er ekki hægt að til- taka ii;'kvænilega, oinmitt vegna pess. að oss vantar mælikvarða, en pó or svo mikið víst, ;ið sú fastastjarna sein it næst jörðunni, er pó í 4 billjóna mílna fj;ii- hogð frá oss. Til pess að fara sl ka vegaleugd, parf fallbyssukúlu, sem fer 600 fot á sekiindiuini bjerumbil *) 1 milliarð fi' 100U niiljÓDÍ (i nvljónir ára og gufuvagna hraðlest 90 milljónir ;'ra,. gufuhraðlestirnar og fallbyssukiiluruar oru allt of sein- fara, eða hufa rjettara sagt okkort að pýða. pogar að ræða or iim slikar fjarlægðir; pær eru eins og sní^ill sem ætlar að skríða til sólariunar. En ; náttúrunni or iinnar hraði til, og niá optir pví imela pessar fjai- lægðir, lin pess :ið þurfa að miða við possar gífurlega háu tölur, pað or nefniloga ljó ið. Ljósið fer hjeiumhil 40,000 niilur ;i soki'indunni; á oinni sokúndu gæti það farið 7—8 siimuni kringum jörðina, frá tunglinu til jarðarinnar getur ]>að tkrið k l'/4 sekúndu og frá sólunni til jarðar vorrar fer pað «1 8 mínútum. En til poss ;ið komast til vor frá liinni næstu fastastjörnu, þarf }>iið aptur ;1 nióti moir en 3 ar og eptir því seni Herschols liofir talizt til, eru til fastastjörnur svo langt frá jórðuiiiii, að Ijósið paðan er mörg þúsund ár á leiðinni, já, og ;'i siðustu tiinuni úlit-i stjörnufræðingar að til sjeu fastastjörnur, seni eru oimpá lengra bartu. Ef slík stjarna slokkn- aði, niuiidu menn fyrst gota sjoð pað mörg púsuiid áruni síðiir; pað er mögulegt ;ið við ni'i sj;iuin margar stjörnui'. som í rauninni hafa okki gefið ljós frá sjer í niörg púsund ár, og aptur geta aðrar liafa myndazt ;i millihilinu, soin vjer okki sjáum, af pví sendiboði sii, er ;i að tilkynna oss pað, ljósið, or okki onn komið alla leið til vor. Hraði ljóssins 40,000 mílur ;i sek- úndu, er, pegar niiðað er við liimiiigoiininn, niinni en snígilsins. Hugsuin vjor oss ljósið som lýsandi blelt, sem frá oinni stjörnu herst til annarar, íiiun pessi hlettur, pnitt fvrir liinn gífurloga liraða, of til vill áruin saman sýnast standa alvog kyr. llndir þessum kringumstæðum máætía, að nokkr- ar fastastji'iriiui' sjou langtuin stærri en sólin og plá- neturnar; pað er senuilogt, að til sjeu fastastjörnur som oru stiorri að pvermáli en vegalegndin milli sólar- iiinar og jai'ðiii'iniiiir. Ef vjer nú liugsum oss slíka stjörnu, hyggða íiiannloguin voriim og vjor gönguin út í'rá, að pessiir verur i samanhurði við peirra stjörnu, sjou eins sti'irar og nionnirnir oru, í samanbiii'ði við jörðina, mundi slíkur stjörnumaður vera meir en 120,000 í'et ii h:oð; hann muiidi hiogk'ga gota horið undir liond- inni kistu, par som í væru allar hyggingar voraldar- iiinar og oss jarðarhúa mundi hann ekki gota sjeð neina í góðiim sjónauka. (f>að er vitaskuld nð pettii dieini er ;ið oins tekið til að sýna fram á feiknastærð slíkrar stjörnu. án poss á nokkurn liátt að gofa í skyn piinn ínögulogleika, að ii slíkum stjörnum sjeu nskkrar lifaiidi verur oða skepnur som svari til lífs

x

Framsókn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Framsókn
https://timarit.is/publication/151

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.