Alþýðublaðið - 10.03.1907, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 10.03.1907, Blaðsíða 1
ALÞYÐUBLAÐIÐ FRELSI — JAFINRETTI BBÆÐRALAG MÁLGAGN VERKMANNA OG JAFNAÐARSINNA Á ÍSLANDI 4. BLAÐ REYKJAVIK, SUNNUDAGINN 10. MARZ 1907. II. ARG. alÞýbublabib lcemur tít vikulega (52 tbl. á ári). Kostar 2 kr. ínn- anlands, 3 kr. erlendis. Gjalddagi í. október. Útg^fandi: Hlutafélag í Reykiavík, RitstjórÍ og ábyrgðarm. Pétur G. Guðmundsson. Skrifstota og afgreiðsla í Austurstraeti 10. jafnaðarkenningarinnar, IV. Andleg og verkleg menning Norðurálfuþjóðanna fór óðum í vöxt, er aldir liðu fram. En ójöfn- uðurinn óx að sama skapi. Marg- ir menn, sem fram úr sköruðu að vitsmunum og framkvæmdum, neyttu þeirra yfirburða til að gera þá menn að þrælum sínum, sem miður stóðu að vígi. Ofríki auð- manna og stjórnenda myndaði eymd og örbyrgð meðal lægri stéttanna, eða verkalýðsins. Frels- is- og jafnaðarhugmyndir komu að visu fram hjá einstökum mönn- um, en vóru kæfðar niður jafn- harðan. Þær vóru flestar í lausu lofti bygðar og náðu ekki að festa rætur i framkvæmda- og hug- myndalífi fjöldans. Leið svo fram um miðja 18. öld. Þákommað- ur til sögunnar, sem bar gæfuog getu til að blása lífi i þessar hálf- dauðu hugmyndir. Það var fransk- ur maður Rousseau að nafni (frb. Rússó). Hann var vitsmunamað- ur mikill og undarlega skapi far- inn. Hann hlífðist ekki við að brjóta bág við skoðanir og kenn- ingar samtíðarmanna sinna. Hann sá greinilega á hvern glapstig menningin, svokallaða, var kom- in, og hann sá fyrir, hvernigfara mundi, ef einstakir menn hefðu takmarkalaus sérréttindi og beittu þeim á sama hátt framvegis. Hið eina, sem gat forðað mannkyninu frá spillingu og eyðileggingu, var í hans augum, jöfnuður í eigna- réttindum og yfirráðum. í riti sinu um »orsakir ójafnaðarins«, segir hann meðal annars: »Sá, sem fyrstur fann upp á því, að ^fgirða jarðarblett ogsegja: Þetta er mín eign, og gat l'engið aðra til að samþykkja það, — hann er höf- undur þeirrar þjóðfélagsskipunar, sem við eigum nú undir að búa. Hversu marga glæpi, mörg morð, margar styrjaldir og mikla eymd helði ekki sá maður komið í veg fyrir, sem hefði haft framsýni og djörfung til að rífa niður girðing- una og hrópa til meðbræðra sinna: Gætið að ykkur og hlustið ekki á þennan svikara! Pið eruð glat- aðir, ef þið gleymið því, að af- rakstur jarðarinnar er almenn- ingseign, en jörðina á enginn! . . . Meðan mennirnir lögðu sig ekki eftír öðru en því, sem þeir gátu aflað sér sjálfir, án tilstyrks annara, lifðu þeir frjálsu lífi og hamingjusömu. En þegar menn fundu upp á því, að láta einn vinna fyrir tvo, þá hvarf jöfnuð- urinn, þá mynduðust eignir, þá fór vinnan að ganga kaupum og sölum, þá breyttust skógarnir í akra og engi, sem frjófguðust og vökvuðust af svila erfiðismanns- ins, þá spratt upp eymd ogþrælk- un, jafnhliða öðrum gagnlegri gróður. .... Ræktun jarðarinnar hafði það í för með sér, að henni var skift milli manna, en skiftingin myndaði aftur jarðeignir. Vinnan gaí manninum rétt til að eigaaf- urðirnar og síðan rétt til að eiga jörðina sjálta. Þannig mynduð- ust og uxu eignirnar smátt og smátt. Það kom brátt í ljós, að sá sem steikastur var, afkastaði mestri vinnu, og sá sem hygnast- ur var, hafði mest not af vinnu sinni, sá sem hugvitssamasturvar, fann flest ráð til að spara sér erf- iðið og fá þó fullan arð. Af þessu leiddi, að eignirnar urðu misjafn- lega miklar. Þó allir ynnu af fremsta megni, fénaðist sumum mikið, en öðrum litið.....Þeg- ar sá, sem mikið átti, komst upp á lag með, að láta aðra vinna fyrir sig — þjóna sér, fór hann að litilsvirða þá, sem undir hann vóru gefnir. Með tilstyrk eldri þrælanna, náði hann öðrum nýrri á vald sitt, og lagði loks það eitt fyrir sig að kúga nágranna sína. Ríki maðurinn er eins og villi- dýrið, sem einu sinni nær að seðja sig á mannakjöti; upp frá því vill það ekki aðra fæðu þiggja. Það sem kallað er þegnfélag, er ekki annað en hugvitsráð, sem rikir menn og auðugir hafa fund- ið upp til að tryggia sér umráð og afnot fengins ránsfjár, og valda«. Þessar kenningar Rousseau's urðu undirstöðuatriði jafnaðar- stefnunnar, og hrundu henni áleiðis til verulegrar framsóknar og framkvæmdar í Norðurálfunni. Þær flugu eins og eldur í sinu meðal allra frjálslyndra manna, sem vóru orðnir aðþrengdir afó- jöfnuðinum og þyrstir eftir frjáls- legum umbótum. Enda er Rous- seau talinn frumhöfundur stjórn- arbyltingarinnar miklu á Frakk- landi; en hún var fyrsta verulega frumkvæmdasporið í jafnaðar- attina. Mentun alþýðunnar. i. Margir halda því fram, að ís- lenzk alþýða sé mentaðri, aðsínu leyti, en alment gerist í öðrum löndum; og má það vel vera. En eftir mínu áliti á hún margl ó- unnið enn, í mörgum greinum. Auðwtað skilar henni óðfluga á- fram^ en það er margt sem stend- ur í vegi fyrir því, að hún geti heitað »mentuð« með réttu, og með sömu mentunaraðferð, sem fram að þessum tima hefir verið notuð, mun það seint verða. Eg ætla með þessum línum að minnast á nokkra galla, sem ekki geta samrýmst fullkominni ment- un, en sem koma þó daglega fyr- ir hjá íslenzkri alþýðu, og benda um leið á orsakir þeirra. Einhver versti gallinn er félags-

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/157

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.