Dagsbrún - 10.07.1915, Blaðsíða 1

Dagsbrún - 10.07.1915, Blaðsíða 1
Sl DAGSBRÚ N BLAÐ JAFNAÐARMANNA UTGEFANDI: NOKKUR IÐNAÐAR- OG VERKMANNAFÉLÖG RITSTJÓRI OG ÁBYRGÐARMAÐUR: ÓLAFUR FRIÐRIKSSON 1. tbl. Reykjavík, laugárdaginn ÍO. Júlí 1915. I. árg. Jafnaðarstefnan. Naf nið. s o c i a 1 i s m e heitir á hinum •skandinavisku málunum stefna sú eða kenning, sem nú er orðin ttálvenja að kalla jafnaðarstefn- ^na á íslenzku. Ekki eru það við, sem stefnu þessari erum fylgjandi, ^em valið höfum nafnið, en við látum okkur það vel líka, úr því Það er komið inn í málið, þótt eflaust hefði mátt finna annað ö^fn, er enn betur næði hugtakinu, ^g því síður ylli misskilningi. Jöfnuðurinn. Jöfnuður sá, er við viljum koma a> er að allir, hvert einasta manns- barn, sem fæðist hér á landi, hafi jafnt tœJcifæri til þess að þroska og fullkomna álla góða og fagra meðfcedda hæfileika (og við viljum að allir geti það), svo að þeir geti lifað ríkara og hamingjusamara lífi, og hver einstaklingur unnið i>jóðirmi í heild sinni meira gagn. Fátæktin útlæg. Það, sem fyrst og fremst þarf að gera, til þess að geta komið fram áformi okkar, er að koma á svo almennri velmegun, að hver einstaklingur hafi ráð á að veita *ér þá þekkingu, er hugur hans hnegjist að. En til þess þarf að gera fátæktina íálæga úr landinu. Til þess að koma þessu í fram- kvæmd ætlum við á allar lundir að stuðla að því, að láta auðsupp- sprettur landsins renna sem ríku- legast, og þannig, að það verði þjóðin, sem ábatist á því, en ekki • einstakir, fáir menn. Opinber eign. Við álítum að reynslan sé búin að sýna það erlendis, að fátækt- inni verði ekki útrýmt, nema þau af framleiðslutækjunum, sem mik- ilvægust eru, séu opinber eign. En svo nefnum við eigi að eins eignir landsjóðs, sýslueignir og eignir sveitafélaganna, heldur einnig eignir samvinnufélaga, þ. e. félaga, þar sem arðinum er skift ¦sftir þátttöku, en ekki eins og í hlutafélögum, eftir því hve mikið fé hver hefir lagt í fyrirtækið. Við ætlumst til þess að allur atvinnurekstur, sem samkvæmt eðli sínu, eða í reynd, er einokun, rekist af landssjóði, eða þá sýslu °S sveitafélögum. T.d. vatnsveitur og rafveitur (hór er auðvitað ekki átt við smáveitur, sem einstaka maður, eða fáir saman, koma á heim í sín eigin hús). Ennfremur hafnargerðir, áveitur (þegar um heil héruð er að ræða), járnbrautir (þegar nú að því kemur) og yfir- leitt öll þau fyrirtæki er álita verður, að betra sé að rekin séu af slíkum stofnunum en af sam- vinnufólögum. Til þess að valda ekki misskilningi, skal þess getið hér, ¦ að við ætlumst til þess að landbúnaðurinn (sem um langan aldur hlýtur að vera aðalatvinnu- vegur íslendinga) stundi sjálfstæð bændastétt, er hafi með sér öflug- an samvinnufélagsskap til vöru- kaupa, afurðaútflutnings og véla- notkunar. Þrjú vopn j af nað ar m anna. Það eru þrjú vopn, sem við einkum ætlum að vega með, til þess að útrýma fátæktinni, þ. e. með samvinnufélagsskap, verklýðs- félögum og með því að hafa áhrif á löggjöf og stjörn landsins, þar með talin áhrif á sýslu- og sveita- stjórnir. Þessi vopn eru þau sömu og skoðanabræður vorir víðsvegar um hnöttinn vega með, er þeir berj- ast fyrir því sama, hver í sínu landi, er við berjumst fyrir. Samviunufélagsskapurinn. Við viljum af fremsta megni styðja kaupfélög og önnur sam- vinnufélög, og þarf til þess fyrst og fremst að auka þekkingu al- mennings á þeim málum. Við á- lítum að það eigi að vera kaup- félög um alt land, sem myndi inn- byrðis samband, er hafi á hendi heildsölu (og verksmiðjuframleiðslu, þegar því verður við komið), og væntum við að þá fyrst, þegar þetta er komið á, batni verulega hið afarmikla ólag, sem nú er á verzluninni hér á landi. Hróp það er oft hefir heyrst hér á landi, að við þurfum dug- lega kaupmannastétt, er hróp út í bláinn. Það, sem við þurfum, er dugleg og framtakssöm verzlunar- stétt, er gegnum samvinnufélags- skapinn geti starfað fyrir hags- munum landsmanna. Kaupmenn hljóta ætíð, hvað góðir sem þeir eru, að starfa fyrst og fremst fyrir eigin hagsmuni, en fyrir hagsmuni alþýðunnar að eins að svo miklu leyti, sem það getur orðið til þess að þeir sjálfir græði á því. Verklýðsf ólögin. Við viljum koma á öflugum verklýðsfólögum, og með þeim ætlum við að hækka vinnukaup, eins mikið og hægt er, þannig að það fáist sem næst "því fullvirði fyrir vinnuna. En til þess að það fáist, þarf vinnufólk í sveitum að mynda félagsskap, eigi síður en fólkið í kaupstöðunum. Auk þess sem verklýðsfélögin eru nauðsynleg til þess að hækka kaupið, eru þau nauðsynleg á margan annan hátt, til þess að gæta réttar verkamanna og verka- kvenna, og til þess að sjá um að Iög, sem gerð eru til þess að gæta hagsmuna alþýðu, séu haidin. Má í þessu sambandi nefna lögin, sem fyrirskipa að borga alla vinnu í peningum. Það fer fjarri því að þau séu haldin, og þau verða það ekki fyr en verklýðsfélögin eru orðin svo öflug, hvert á sínum stað, að þau geti knúð fram pen- ingaborgun. Löggj öf og stj órn. Þó miklu megi til leiðar koma með tveim fyrtöldu vopnunum, þá er hið þriðja eigi að síður nauð- synlegt. Reynslan er búin að margsanna það allstaðar í heim- inum, að framfarir þær, sem ættu að verða til þess að auðga al- menning (t. d. vinnusparandi vél- ar, betri afurðamarkaður, betri verzlun o. s. frv.) verða nær ein- göngu til þess að gera áa menn ríka, nema sórstaklega sé um hnútana búið með löggjöf. Afleiðingin af þeim framförum, sem orðið hafa í búnaði hér á landi —svo sem af því, að rjóma- búin hafa komið smjörinu í verð, betri meðferð á saltkjötinu aukið verð þess um þriðjung o. s. frv. — er nú óðum að verða sá, að jarðir hækka í verði. Og samkv. lögum hagfræðinnar, munu þær stíga í verði næstum jafnótt og framfarirnar verða. Með því fyrir- komulagi og með þeirri löggjöf er við nú höfum, er það því ekki nema að litlu leyti þjóðin, sem ábatast á framförunum, heldur þeir, sem jarðirnar eiga, meðan þær hækka í verði. Sem stendur er það að eins þriðjnngur af bændum, sem eru sjálfseignar- bændur, og enginn vafi leikur á því, að þeim mun fækka tiltölu- lega að stórum mun á komandi áratug, þó ekki væru af öðru en því, en að bændum hlýtur að fjölga mjög mikið. En það er til skaða fyrir þá sem jörðina yrkja (bæði bændur og vinnufólk) að jarðarverðið hækki, þvi háu jarðarverði fylgir hátt afgjáld. Og þetta er jafnt til skaða fyrir bændur, þó þeir eigi jarðirnar sjálfir, neœa þá sem eiga þær meðan þær eru að stíga. Það er því til skaða fyrir alla næstu kyn- slóð af bændum. (Skal seinna í grein þessari sagt hvað gera beri). Við ætlum að nota kosningar- réttinn til þess að kjósa þá menn eina, er jafnaðarsteínunni fylgja, í sveitarstjórnir og á þing, og við viljum ná þar meirihluta, til þess að þau lög verði sett, og þau lög ein, sem miða að takmarki því, er við höfum sett okkur. Verðhækkunarskattur. Sem stendur hvíla skattarnir yfirleitt mjög óréttlátlega á þjóð- inni, og viljum við breyta þvi, svo þeir verði réttlátari. En fyrst og fremst viljum við koma á verð- hœkkunarskatti, því hann er eina ráðið til þess að framfarirnar í landinu geti orðið til þess að auðga sjálfa þjóðina, en lendi ekki í vösum einstakra manna. Mun seinna í þessu blaði sýnt fram á að verðhækkunarskattur er nauð- synlegur á íslandi, og að hann er eigi síður þarfur bændum en öðr- um almenningi. Greinarlok. Lesarinn mun nú nokkurs vís- ari um hvað við ætlum okkur, við sem jafnaðarfiokkinn fyllum. Með okkur verður öll alþýða, bæði við sjó og í sveitum. Móti okkur þeir sem hafa hag af fátækt alþýðu; þeir sem hafa hag af því að kaupið sé sem lægst, eða húsaleigan sem hæst. Ekkert er nær hjartarótum hinn- ar íslenzku þjóðar en jöfnuður og jafnrétti. Gerist nú nokkur svo djarfur að hann opinberlega þori að vinna á móti því, að það verði, er timar líða, að eins ein stétt á íslandi, þ. e. starfandi mentaðir einstak- lingar, óháðir öllu nema eigin vilja og skynsemi. Hver dirfist? Hann segi til sín! Alþingi. Það var sett 7. þ. m. Porsetar voru kosnir: í sameinuðu þingi: Séra Krist- inn Daníelsson (til vara séra Sig. Gunnarsson). í neðri deild: Ólafur Briem; varaforsetar: Pétur Jónsson og Guðm. Hannesson. í efri deild: Stefán Stefánsson; varaforsetar: Jósef Björnsson og Karl Einarsson. Þrjá þingmenn vantaði: Magnús Kristjánsson, Pétur Jónsson og Karl Einarsson. Kithöfiindiir líitinii. Þorgils gjallandi (Jón Stefánsson, Litluströnd við Mývatn) er látinn fyrir skömmu. Hann var meðal beztu rithöfunda vorra.

x

Dagsbrún

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagsbrún
https://timarit.is/publication/173

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.