Dagsbrún - 09.10.1915, Blaðsíða 1

Dagsbrún - 09.10.1915, Blaðsíða 1
PREMJIÐ EKKI RANGINDI DAGSBRÚN BLAÐ JAFNADARMANNA ÞOLIÐ EKKI RANGINDI DTGEFANDI: NOKKUR IÐNABAR- OG VERKMANNAFELÖG RITSTJÓRI OG ÁBYRGÐARMAÐUR: ÓLAFUR FRIÐRIKSSON 14. tbl. Reykjavik, Laugardaginn 9. Október 1915. I. árg. Stefnuskrá ^slenzkra jafnaðarmanna. II. Vér erum jafnaðarmenn, af því ver viljum, svo sem þegar er tekið fram, að hvert mannsbarn hafi jafnt tækifæri til þess, að þroskast °g verða að manni, hvert eftir sínum hæfileikum. Karl Marx heflr sýnt fram á, að ómögulegt er að afnema fátæktina meðan einstakir ttienn eiga framleiðslutækin. Það er því ætlun vor, að láta þau af teim, sem mikilvægust eru, vera opinbera eign, en svo nefnum vér Landsjóðs-, sýslu-, og hrepps- eignir, ennfremur eignir sam- vinnufélaga, þ. e. félaga, þar sem arðurinn skiftist eftir þátttöku. en ekki eins og í hlutafélögum; þar skiftist arðurinn eingöngu eftir því hve mikið fé hver hluthafi á. Atvinnurekstur, sem samkvæmt eðli sínu, eða í reynd, er einokun, rekist af landsjóði, sýslu-, eða hreppafélögum. Vér viljum leggja verðhœkkunar- skatt á jörð, þannig að hinu opin- bera sé tryggur mestur hluti (eða allur, ef hægt er) upphæðar þeirrar er verð lands hækkar um, nema þeirrar verðhækkunar, sem stafár af aðgerðum þess, sem jörðina á eð« situr. Með þessu móti er komið í veg fvtir, að jörð stígi aSmun í verði, en lágt jarðarverð er skilyrði þess, að þeir, sem landbúnað stunda fái tullan arð af vinnu sinni, því lágu larðarvergi íylgir lágt afgjald. Réttur þeirra sem jörðina yrkja (ábúenda) só trygður sem mest má, aw þess að gengið sá á rétt kom- andi kynslóðar. Jarðir, sem eru ^Pinber eign, skal eigi selja, en abuendum veitt lífstíðarábúð (eða ^nnsaldurs, ef líf þrýtur). Landsíminn. Af Reykjarfirði skrifar Carl F. ^ensen kaupmaður meðal annars ¦tetta: sEina grein er mér sérstaklega vel við og það er greinin um "iðina á símstöðvunum, en hvað Segðuð þér þá um að þurfa að ara nærri heila dagleið til þess 6íöt að ætla að nota talsíma og *að yfir erfiða fjallvegi en verða a<* bíða í 1 eða 2 daga og fá: sig þó ekki afgreiddan fyrir óþarfa þvaðri úr 1. flokks stöðvum? ein- mitt á þeim tíma sem 3. flokks stöðvar eiga að vera inni. Þess konar símtöl kosta ekki einn kl. tíma heldur fleiri daga, og eru oft svo tugum skiftir króna dýrari en þau þurfa að vera. Þetta þykir okkur nú nokkuð hart aðgöngu sem ekki fáum síman til okkar en verðum að ferðast Iangan leiðir til að nota hann". Mesta happið. Á þessu ári heflr fallið í skaut okkar verkamanna á íslandi, það happ, sem mestur fengur var f. Við hðfum eignast okkar blað. Við sem áður urðum að þola hverskonar ranglæti, án þess að geta borið hönd fyrir höfuð okkur, höfum nú fengið mál og getum sótt og varið rétt okkar eins og hver önnur stétt í landinu. Er þetta satt? Sumir munu efast um það. Þeir halda að stjórn- málablöðin, blöð embættismanna og valdhafa, hafi líka verið opin fyrir okkur. Ónei. Reyndar ekki. Fyrir fáeinum árum kom til orða í þinginu að hækka laun embættismannanna, einkum þeirra sem mest höfðu. Til að árétta þá kröfu skrifaði einhver embættis- maður nafnlausa grein í ísafold um það, hvað hann þyrfti mikið á ári, til að geta lifað sómasam- lega. Það voru 3500 krónur og fylgdi sundurliðaður reikningur um hvernig þessu væri varið. Litlu síðar kom verkamaður með sams- konar reikning um kjör verka- manna. Ekki hvað þeir œttu að hafa heldur hvað þeir hefðu. Það voru 5—800 kr. Og þessi reikn- ingur var bygður á nákvæm- um rannsóknum um kaup verka- manna í Rvík. Menn skyldu halda að blaðið tæki þetta líka. Þetta skifti landið miklu máli. Þarna voru mörg hundruð fjölskyldur sem beinlínis liðu nauð, höfðu alt of lítið til að lifa af. Þetta mál var bersýnilega stórmál fyrir stjórn- málamenn, sem ant var um heill alþýðunnar, eða blað sem vildi styðja gott málefni. En haldið þið bræður góðir að ísafold hafi tekið þetta? Ónei. Hún lét það vera. Hún hafði víst ekki rúm fyrir sínum eigin þungvægu hugsunum, og þó var greinin ekki nema Vs úr dálki. Loksins eftir langa bið tók verkamaðurinn reikning sinn aftur frá ritstjóranum. Hann reyndi víst ekki við hitt stórblaðið, mál- gagn sjálfra háembættismannanna. Þar höfðu ekki að jafnaði heyrst rómar alþýðumanna, nema skjall um forkólfa embættismannaflokks- ins. Greinin kom um síðir út í Ingólfi sáluga. Það mun ekki hafa bætt fyrir honum á „fínni" stöð- um að hafa hýst þann snauða. Bersýnilegt er það af þessu dæmi að verkamenn hafa einskis að vænta af blöðum embættis- manna. Þau taka bara greinar frá sjónarmiði þeirra hálaunuðu, enda eru þau þeirra málgögn. En þau eru lokuð fyrir kveinstöfum öreig- anna, sem hafa hundrað krónur í tekjur móti hverjum þúsund sem efnamennirnir innbyrða. Munið nú bræður góðir að hér er alvarlegt mál á ferðinni. „Dagsbrún" er okkar von og hjálparhella. Lifi hún, getum við sameinað dreifða krafta og bætt kjör okkar, satt hungur okkar, klætt okkur móti kuldanum og fengið hús sem mannlegar verur geta lifað í. Deyi hún, og hún deyr ekki nema við vanrækjum að kaupa hana og borga, þá verðum við áfram varnarlaust leikfang í höndum kjólklæddra ístrubelgja. Verkamaður. Sjómannafélag. Flestir sjómenn munu ásáttir um að brýn þörf sé á að kjör þeirra séu bætt. Þrátt fyrir dýrtíðina hefir kaup' flestra sjómanna ekkert hækkað. Þó útvegseigendur græði milljónir. hækka þeir aldrei kaupið við sjó- mennina nema þeir krefjist þess sjálfir, allir í sameiningu. Öllum kemur saman um að vökurnar séu óþolandi. „Við vöktum eitt sinn í sextíu tíma", sagði einn háseti, „sváfum svo 4 tíma, vöktum 34 tíma, sváfum í 2 tíma og vöktum síðan í 48 tíma. Þ. e. 6 tíma svefn af 142 tímum. Skyldu ekki þingmennirnir, sem ekki skeyttu um að koma i veg fyrir þessa dæmafáu þrælkunn, gera verkfall, ef þeir ættu að vaka svona lengi við þingstörfin? Jafn- vel þó þeir væru nýbúnir að semja verkfallsbannlög. Er þó þeirra vinna ólíkt léttari. Vökurnar eru auðvitað til stór- Ymsir nothæfir húsmunir eru teknir daglega til útsölu á Laugaveg 22 (steinhúsinu). tjóns fyrir þjóðfélagið. Þær eyði- leggja kjarna íslensku sjómanna- stéttarinnar á fáum árum svo úrkynjan mun stafa af. Vanur togaraháseti sagði mór að ekki þyrfti minna að aflast þó hófs væri gætt með vökurnar. „Við öfluðum einna bezt", sagði hann, „og vöktum þó aldrei meira en 36 tíma í senn. Þó var mjög sjaldan vakað svo lengi. Eitt sinn fyltum við skipið á fimm sólar- hringum, og sváfum þá altaf 6—8 tíma í sólarhring. Þingmennirnir flytja lög um misþyrmingu dýra (sem að vísu eru góð). En þeim dettur ekki í hug að koma í veg fyrir að ís- lenzkir sjómenn séu drepnir fyrir aldur fram á illri meðferð, eða drukkni í tugatali fyrir trassaskap, svo sem sýnt er fram á í Ægi (sjá 11. tbl. Dagsbrúnar). Reynslan sannar að engin bót fæst á þessu frá þeim, sem nú ráða. Sjómennirnir verða því að taka h'óndum saman um land ált, og stofna öflngan félagsskap til að ná rétti sínum. F. J. Listasafn. Einar Jónsson myndhöggvari, hefir, svo sem kunnugt er, gefið landinu listaverk sín. Alþingi veitti nú í sumar 10 þús. krónur til þess að byggja fyrir hús til þess að geyma þau í, og jafnframt sýna. Dagsbrún hefir spurt Einar að þvi hvar hann vildi helst láta reisa hús þetta, og svaraði hann: „Á Skólavörðuholtinu". Líkaði blaðinu vel að heyra það, því margt er það, sem mælir með því að hafa það þar. Engin ákvörðun er þó tekin ennþá, en sjálfsagt virðist að listamaðurinn fái sjálfur að ráða mestu um þ.að hvar húsið verður reyst. Hver vill íslenzka? A' poor man served by thee, shall maka thee rich; A sick man helped by thee, shall make thee strong. Robert Broivning. Daglega ný KÆFA fæst í matarverzl. Lofts & Péturs.

x

Dagsbrún

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagsbrún
https://timarit.is/publication/173

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.