Dagsbrún


Dagsbrún - 04.06.1916, Blaðsíða 2

Dagsbrún - 04.06.1916, Blaðsíða 2
72 DA GSBRÚN heldur á ólögum og yfirgangi. Landi er öllum ætlað til að lifa af. Auðsuppsprettur nátt- úrunnar eiga eftir lögum nátt- úrunnar og ætlun skapara alls, að vera öllum jafnt til lífs- uppeldis, og allir eiga að hafa jafna aðstöðu til að notfæra sér þær. Frá landssímanum. Eg heyri marga kvarta und- an landssímanum. Sjaldan sést þó kvartað undan honum i blöð- unum, og er það skaði að það skuli ekki vera gert, því þá er víst helzt von að afgreiðslan batni eitthvað svolítið. í dag kl. 12 á hád. pantaði eg mann í Bolungarvík til við- tals kl. 2. Kom aftur á sima- stöðina á lilteknum tíma, og beið i einn klukkutima og var mér að þeim tíma liðnum, sagt að síminn væri »upptekinn«, og að eg mundi ekki geta komist að að tala, fyr en hálf fjögur, en þegar kl. var það, var mér sagí að það vœri verið að senda eftir manninum, Eftir nýja ktukkutima bið fékk eg að tala við manninn, það er að segja, mér var sagt að hann væri í símanum, og eg þóttist líka heyra ofurlítið til hans, en gat ekkert við hann talað af því alt af gall við í símanum: Halló Akureyri, halló Vestmannaeyjar, halló Keflavík og halló, eg veif, ekki hvað. Eg kvartaði til síma- varðarins, en hallóin héldu á- fram, svo eg hætti »talinu« án þess að hafa haft nokkurt not af því, en fyrir öll þessi »halló« varð eg að borga 1 kr. 50 aura. Rvík 23. Maí 1916. Hjörtur Porleifsson Laugaveg 22. Alþýðu-dagblað. Hver var aðalorsökin til þess að við ekki unnum verkfallið algerlega? Engin önnur en sú að við höfðum ekki blað sjálf- ir sem kom út daglega. Slíkt blað þurfum við að fara að fá, og það strax. Vilja 19 menn ásamt mér ábyrgjast 50 krónur hver til þess að stofna með blað sem kemur daglega? Háseti. Sjóorusta stóð í Norðursjónum síðasta dag Maimánaðar. Bretar mistu 18 skip eða meir. Þjóðverjar eitthvað 6. Líklegast verður þessi enski ósigur til þess að hleypa nýjum hug í þýzku þjóðina, og lengja stríðið. Um hyað er deilt? i. Mjög eru enn skiftar skoðanir um það, hvað togaraeigendum og hásetum ber í milli. Máls- aðilar sjálfir eru ekki líklegír til að skifta um skoðun. Þeir vita hvað um er deilt. En allur almenningur, sem mynd- ar sér skoðun um málið, eftir því sem honum virðist mála- vextir og sanngirni benda til, hefir að mestu fengið frásagnir um deiluna frá hlið útgerðar- manna. Raunar vita nú flestir að deilan var um lifrina. í fyrstu var henni fleygt á islenzku togurunum. Útgerðarmönnum þótti ekki borga sig að hirða hana. En síðar varð það úr, að hásetarnir fengu lifrina sem uppbót á kaupið, en um leið féll burtu lág »premía« sem þeir höfðu áður fengið. Þetta að veita hásetunum hlutdeild í afla hlaut að hvetja sjómennina til að leggja sig sem mesl fram við vinnuna við að afla fisks- ins, sem einn var eftirsóknar- verður fyrir útgerðarmenn. Hinsvegar var sú fórn, að láta hásetana fá í kaupuppbót, það sem útgerðarmenn létu annars kasta í sjóinn, ekki sérlega kostnaðarsöm. Kaup hásetanna hefir venju- lega verið 70—75 krónur á mánuði, og lifrin sem hlutur, síðan sú venja komst á að há- setar fengju hana. Allir sjá, að kaupið eitt, 840—900 kr., er alt of lítið til viðunanlegs framfæris handa fjölskyldu- heimili i Reykjavtk. Og þegar litið er til þess, að starfsárið á togurunum er að minsta kosti einum þriðja lengra en við landvinnu (vökurnar), og að hraustustu menn þola ekki vinnuna nema nokkur ár, og eru þá oft lítt færir til veru- legrar áreynslu. Þá er það ljóst, að kaupið sjálft er al- gerlega óviðunandi fyrir háset- ana, ef þeir fá ekkert annað fyrir vinnuna. Aðalatriðið í málinu er það, að hásetar hafa nú á undan- förnum árum verið ráðnir upp á kaup og part of afla, lifrina. Að réttu lagi eiga þeir að mega gera' hvað sem þeir vildu við lifrina, eins og kaupið sjálft, enda var jafnan kveðið svo að orði, að þeir fengjn lifrina, en ekki part af lifur, helming eða hluti o. s. frv. Útgerðar- menn viðurkendu þannig í verki að þetta væri hlutur verkamannsins, og að útgerðin hvildi ekki að öðru leyti á lifrarframleiðslunni. En jafnframt komst það lag á að útgerðarmenn verzluðu með lífrina. Og með því að halda verðinu óeðlilega lágu, náðu þeir mestu verði hennar i sínar hendur, þó að svo liti út, sem hásetarnir hefðu mest notin. Hér er komið að kjarna málsins. Hver á að hafa sölu- gróðann af lifrinni? Eiga verkamenn að fá lifrina í orði. en útgerðarmenn á borðrt Og ef útgerðin getur ekki borið sig, nema með þvi að taka hluta sjómannanna, hvers vegna þá ekki að viðurkenna það hreinskilnislega, í stað þess að hafa fé af sjómönn- unum með blekkingarsölu á hlut þeirra? Siðar verður vikið að því, hvernig aðrar stéttir, verka- menn á laiídi, embættismenn og bændur hafa litið á málin, þegar þeir hafa verið beittir svipuðum rangindum, eins og hér er gert við háseta. Brfánn. Húsaleigulögin dönsku. Mjög merkileg eru húsaleigu- lög þau er nýlega hafa verið samþykt í Danmörku. Heimila þau bæjarstjórnum að skipa húsaleigunefndir — þriggja manna nefnd í hverjum bæ — og má ekki setja upp húsaleig- una á smærri íbúðum, nema með hennar leyfi, en hún má aðeins leyfa leiguhækkun á þeim íbúðum sem gerl hefir verið við eftir beiðni leigjanda, og aðeins um 6°/o af þvi sem við- gerðin kostaði. Er talið að lög þessi nægi til þess að hindra alla verðhækkun á húsaleigu minni íbúða. Þetta og hitt. Canda-kerinn. Canada hefir nú vígbúiö alls '/» mill. hermanna, og er þaö 60 þús. meira en allur her Englendinga var pegar stríðið byrjaöi. 1 Canada- hernum eru nokkrir íslendingar, svo sem kunnugt er. Nýtt dnnskt tímarit * fer að koma út 1. Júlí. Það á að heita »Pressens Magazín« og koma út tvisvar á mánuði. Útgef- andi er Blaðamannafélagið danska. Ritstjóri verður Sten Drewsen áður ritstj.: »Verden og Vi«. Þjóðhetja •lAiii. Arthur Goergey sem var aðalher- foringi Ungverja í frelsisstríði þeirra 1848 og 49 er nýdáin 99 ára aldri. Grænlandsh val urinn. Af honum hefir á öldinni sem leið veiðst alt að 2000 árlega, en nú erhann nær upprættur. Síðustu árin haía ekki veiðst nema örfáir Hásetar í'arnir úr bænum. Sigurður ólafsson (af Jarlin- um), Sigurður Sveinsson (Mars) fóru nú i vikunni norður á Siglufjörð, og verða á mótor- bát þar í sumar. Guðm. Jó- hBnnesson (Mars) og ólafur Steinn (Jón forseti) eru á vél- skipinu Hekla, sem er við veiðar undan Jökli. Kosningarnar og kaupamenn. Það er gömul íslenzk venja, að sjómenn hópist að veiði- stöðvunum, og á seinni tíð á skip þau er lengra geta faríð, þegar veiðitíminn fer í hönd, Eru þeír timar oft dýrmætir fyrir verkamenn, sem verða að lifa af afla þeim, er þeir fá með súrum sveita, og leggja oft lif og heilsa í sölurnar^fyrir. Fram að siðustu timum hafa að eins karlmenn getað stund- að fiskveiðar og fiskvinnu að mestu leyti, en síðan farið var að stunda síldveiðar hér við land, hafa konur lika fengið tækifæri til að leggja fram krafta sína og vinna að fram- leiðslu afurðanna, allri þjóð- inni í hag. Eftir þvi sem fram- leiðslan hefir vaxið, hefir komið betur í ljós, hve óhæfilega lág vinnulaun verkafólks hafa verið, í samanburði við ágóð- ann, er þeir hafa getað stungið í sinn vasa sína, er hafa haft peningana fram að leggja, án þess að leggja mjög mikið á sig að öðru leyti. Við það að einhver hlutur hækkar í verði, vex gildi hans. Eins er því varið með vinn- una. Siðan að verkalaun fóru að hækka, hefir verkafólk farið að smávakna til meðvitundar um þýðingu vinnuaflsins, og hvort vinnukaupanda beri í rauninni nokkuð meiri réttur til að hirða allan ágóðann at framleiðslunni, heldur en að vinnuþiggjendur megi taka hæfilegan þatt í ágóóanum, en sá þáttur er auðvitað ekki ann- að en hækkuð vinnulaun. Þeir sem peninga hafa til atvinnu- reksturs, virðast flestir hafa þann skilning, að sá, sem legg- ur til vinnuna eigi að eins að hafa nægilegt til að lifa af, en alls ekki meira, og er slíkt bæði ómannúðlegt og ranglátt, ef hægt væri að koma þvi við,. mundu víst sumir kaupendur kjósa eða álíta rétt, að verka- fólk hefði alls ekkert kaup, heldur fengi framfærslu frá vinnuveitanda, að eins til að geta lifað — og unnið. Ef hægt væri að halda verkalýðn- um í þeim skorðum, mundi skiljanlega ekki hætt við, að verkafólk heimtaði nein skil- yrði til að geta veitt sér nein lifsþægindi, frekar en skynláus- um skepnum eru veitt. Eins og áður er sagt, er al- þýðan að vakna til meðvitund- ar um sjálfa sig, og tekur sama ráðið, og aðrar þjóðir hafa haft til að bæta kjör alþýð- unnar: Mynda félagsskap, en slíkur félagsskapur á, af mörg- um ástæðum erfitt uppdráttar, fyrst í stað, veZdur þó miklum erfiðleikum hve fólki gengur seint að skilja, hvað góður fé- lagsskapur hefir að þýða, tií að upphefja þjóðina í heildinni. Almennur félagsskapur er mjög ungur hér á landi meðal

x

Dagsbrún

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagsbrún
https://timarit.is/publication/173

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.