Dagsbrún


Dagsbrún - 02.09.1916, Blaðsíða 1

Dagsbrún - 02.09.1916, Blaðsíða 1
E REMJIÐ BKKI RANOINDI DAGSBRUN BLAÐ JAFNAÐARMANNA GEFIN CT MEÐ STYRK NOKKURRA IÐNAÐAR- OG VERKMANNAFELAGA RITSTJÓRI OG ÁBYRGÐARMAÐUR: ÓLAFUR FRIÐRIKSSON 32. tbl. Reykjavlk, laugardaginn 2 september. 1916. Þegnskylduvinnan. Treir kostir. Forvigismenn þegnskyldu- vinnonnar halda fram tveim kostum, er séu við hana. Annar er sá, að hún sé upp- eldismeðal, kenni mönnum að vinna, kenni mönnum stund- vísi, hlýðni og margt annað, sem á að gera þjóðina betri og hamingjusamari. Hinn kostnr- inn er það, að landið fái jrieð þessu móti ód^'ran vinnukraft, tjl þess að nota við vegagerðir, lendingabætur o. s. frv. Fyrir sumum, eða jafnvel flestum, virðist hið síðarnefnda vera aðalalriðið, og verður ekki betur séð, en að nokkrir þeirra vilji gera þegnskylduvinnuna að eins konar skyldudagsverk- um til þess að gera við vegina heima í sveitunum. Síðari ko8turinn enginn kostur. Það virðist ekki þurfa mik- inn hagfræðing til þess að sjá, að það er lélegur búskapur að taka sjómenn, búðarmenn, prentara og aðra menn óvana grjótvinnu, frá vinnu sinni, og selja þá í vegavinnu. Væri það sanngjarnt, að hver maður á landinu legði sinn skerf til vegagerða, þá væri bezta fyrir- komulagið, bæðí fyrir þjóðfé- lagið, ogeinstaklinginn að leggja sérstakan nefskatt .á verkfæra menn, og yrði því fé varið til vegabóta. Mundi það verða einstaklingnum mikið ódýrara að greiða, en að vinna þegn- skylduvinnuna, og landið mundifá tvær mílur, eða þrjár, af góðum vegum þar, sem með þegnskyldunni að eins fengist ein. En hver vill mæla með svo afar óréttlátum skatti og þeim, sem nefndur var? Liklegast enginn. I'riggja mánaða tími. Um leið og kosið verður til alþingis í haust, á að greiða atkvæði um, hvort þjóðin óski að komið verði á þegnskyldu- vinnu, [alt að þrem mánuðum. Prir mánuðir er hámarkið sett, og á þeim tíma ætlast forvígis- Qienn þegnskylduvinnunnar til þess að unga kynslóðin, sem þeir segja að sé afar óhlýðin og óstundvís, læri hlýðni og stundvísi. Á þrem mánuðum eiga þeir sem enga ást hafa á fósturjörðinni, að læra að elska hana, og á þrem mánuðum eiga þeir sem ekki kunna að öioka skít, að verða útlærðir í því. Hlýdni. Æði lengi hefir það hróp heyrst hér á landi, að íslend- ingar kunni ekki að hlýða. Sannleikurinn er þó hið gagn- stæða. Það sem aflaga fer hér fyrir agaleysi, stafar nær ein- göngu af því, að menn (þeir sem eru að bisa við það) kunna ekki að sljórna. íslenzkir sjómenn mundu varla hafa á'sér jafn ágætt órð og þeir hafa erlendis, ef þeir kyn'nu ekki að hlýða, eða dettur nokkrum í hug, að kenna ólag það, sem oft hefir verið haft orð á, að væri á vinnu hér í Rvík því, að menn kynnu ekki aðhlýða? Fyrir þeim mönnum, sem kunna að stjórna, eru ekki til neinir menn, sem ekki kunna að hlýða. Þegnskylduvinnunnar þarf því ekki með til þess, að kenna mönnum hlýðni. Stundvísi. Þá er óstundvísin. Fyrir stundvísa menil er hún auð- vitað plága, en að hún sé meiri hér á íslandi, en annarstaðar þar, sem slagæðar þjóðlífsins slá með svipuðum hraða og hér, er blátt áfram bull. Hefir nokkur heyrt það, að landar erlendis, fremur þarlendum mönnum, yrðu af járnbrautum, kæmu of seint í leikhús, eða þessh.? Fjöldi manns hefir gengið 10 vetur eða meir á barna- og mentaskóla, og eru þó ekki stundvisari en gerist. En þegnskylduvinnuáhangend- urnir æ'tla að kenna mönnum hana á þrem mánuðum! Aðeins eitt getur vanið menn á stundvísi, og það er, að fólks- fiutningaskipin fari á ákveðn- um tíma, og að sjónleikir, fyrir- lestrar, hljómleikar, jarðarfarir o. s. frv., byrji ,á þeim tíma, sem auglýstur hefir verið. Þegnskylduvinnu þarf þvi ekki til þess, að kenna okkur stundvísi, enda er hún ónýt lil þess. Föðurlandsást og skítraokstnr. Ein af kenningum áhangenda þegnskylduvinnunnar er það, að menn muni fá óslökkvandi föðurlandsást á því, að vinna kauplaust eða kauplítið við grjót- eða moldarvinnu. Hvers vegna skílmoksturinn á að hafa þessi áhrif á föðurlandsástina? Ja, því er ósvarað enn. Sem dæmi upp á hvílíka dómadags vitleysu, að öðru íeyti skynsamir menn, geta sagt, má í þessu sambandi minna á atriði úr grein eftir Finn Jónsson prófessor, sem nýlega stóð í ísafold. Hann fer þar fögrum orðum um, hve vænt sér þyki um Öskjuhlíðar- veginn, af því að hann hafi, sem unglingur, verið i vinnu við gerð hans. Hr. F. J. gleymir hér aðalatriðinu, en það er að hann vann þarna samkvæmt eigin vilja, en ekki móti hon- um. Hann var ekki sjómaður, sem nauðugur vifjugur var látinn hlaða grjóti, eða* náms- piltur, sem þurfti að vinnaíyrir sér, en var tekinn úr arðsamri vinnu og látinn aka hjólbörum fyrir ekki neitt. Og þó ekki væri nú tekið tillit til viljans, sem hér er aðalatriðið, þá virð- ist það æði seinleg aðferð fyrir einstaklinginn, til þess að fá ást á landinu, að þurfa að vera þátttakandi í vegagerð um landið gervalt! JÞegnskylduvinnan persónu- skattur. Framar í grein þessari hefir yerið sýnt fram á, að það er að eins sem uppeldismeðal, að til máls geti komið, að þegn- skylduvinnan verði að gagni. En það er lítt hugsandi, að hiin geti komið að neinu haldi sem uppeldismeðal í þvi formi, er hún nú liggur fyrir til at- kvæðagreiðslu — tíminn þrjr mánuðir, eða þaðan af styttri. Að greiða atkvæði með þegn- skylduvinnunni við kosning- arnar í haust, er því sama og að greiða atkvæði afar órétt- látum nefskatti, því þegnskyldu- vinnan, eins og hún nú liggur fyrir, er ekki annað en per- sónuskattur, með öllu því órétt- læti, er slíkum skatti fylgir (kemur þyngst niður á þeim fátækustu). Ekki skylduvinna. Þó menn greiði ekki atkvæði með þegnskylduvinnunni, eins og hún er fyrirhuguð nú (skit- mokstur fyrir ekki neitt), er ekki loku skotið fyrir, að við getum notað sem uppeldis- meðal fyrirkomulag, að sumu svipað þvi, sem vakir fyrir áhangendum þegnskyldunnar. En fyrsta skilyrðið fyrir því að þegnskylduvinnan (svo við not- um það nafn) komi að haldi, er, að það sé ekki í fyrstu skulduvinna. Nú segja margir, að sem sjálfboðar fáist engir til þess að inna af hendi þegn- skylduna, en fari svo, þá er það fyrir það, að ungu menn- irnir álita það ekki borga sig, þ. e. þeir hafi ekki það gagn af þegnsk. seinna í lífinu, að tímanum, sem til hennar fór, hefði ekki verið betur varið öðruvísi. Geti ungu mennirnir aftur á móti lært á þegnskyldu- tímanum eitthvað það, sem þeir geta haft gagn af seinna i lífinu, svo ómótmælanlega verði sagt, að þegnskyldutímanum hafi verið vel varið, þá mun ekki vanta þátttakendur. Þegar fengin væri 20—30 ára reynsla fyrir að þegnskyldan komi að tilætluðum notum, mætti gera hana að því, sem nafn hennar bendir á, að skyldu. Allir ættu að knnna. Það er margt, sem ekki er kent í skólum, sem þó allir ættu að kunna. Þó við íslend- ingar séum búnir að búa hér á gamla Islandi á annað þús- und ár, þá kunnum við þó varla að lifa í landinu. Til skamms tima hefir það verið álitið hérumbil sama og dauði, ef þeir menn sofnuðu, sem höfðu grafið sig í fönn. Nú er það komið upp úr kafinu (sbr. Steingr. Matth.), að það er engin hætta að sofna, fyrir menn, sem grafið hafa sig í fönn, ef þeir hafa gert það i tíma, þ. e. áður en þeir urðu þreyttir. Það er ekki tilgangurinn með þessum linum að telja hér upp alt það, sem sjálfsagt virðist, að hver íslendingur kunni. Sumt skal þó nefnt. Allir ættu að kunna að synda, og allir ættu að kunna að gera lífgunartilraunir á druknuðum, binda um sár, binda til bráða- birgða um beinbrot o. s. frv. Allir ættu að kunna að fara með hesta, kunna að beizla og leggja á, bæði söðul og aktygi. Hver maður ætti að kunna einföldustu heyskaparverk, brýna, slá, raka, binda. Vafa- mál er hvort allir ættu ekki og að kunna að plæga og herfa, og það eins hvort þeir ætluðu sér að verða sjómenn, lögfræð- ingar, búðarmenn eða bókbind- arar. Sýslumaður nokkur sagð- ist iðulega taka róðrartúra, til þess að halda við likamsorku sinni. Hefði hann kunnað að plægja, hefði hann að likind- um gert það, eins og Tolstoj gamli. Allir ættu að kunna lítið eitt í vélfræði, t. d. kunna að stjórna mótor. Allir íslendingar ættu að kunna áralagið, og kunna að sigla bát og slægja fisk. Líklegast líka að beita línu, leggja net, og vita hvor endi handfærisins það er, sem haldið er í. Planta trjám, hlaða

x

Dagsbrún

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagsbrún
https://timarit.is/publication/173

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.