Ingólfur


Ingólfur - 12.01.1911, Blaðsíða 2

Ingólfur - 12.01.1911, Blaðsíða 2
INGÓLFUR um. því um nasir að hann hafi brugði»t vonum manna. Og í raun réttri er fijótlegt að telja það, sem ajálfatæðiaflokkurinn heflr gert til þess að hrinda aðalmáli sínu og þjóðarinnar áleiða. Hann hefir stofnað viðskiftaráðunantsstarfið, háskóla ápapp- írnum og — lofað »tjórnarskrárbreyt- ingu, þ. e. í raun og veru ekkert annað en viðakiftaráðunautinn. Og framkoma ráðherra fiokksins í þvi máli er þess eðiis, að hún er fiokknum ekki til sóma — «vo ekki «é tekið dýpra i árinni. Þetta er athugavert mál fyrir ijálf- stæðisflokkinn. Liðsmenn hans taka nú að ókyrrast og vænta þess að hann sýni i verki sjálfstæðiavilja sinn. Nóg er verkefnið. Steinþár. Bjargráð bannmanna. Tilraun til að hefta ritfrelsi. Um það leyti sem fyrst var byrjað að hreifa mótmælum gegn ofitækis- kenningam Templara, kvað oft og ein- att við hjá þeim, að þeir væru því fegn- ir, að ikoðunum þeirra væri andæft, því að þeir þóttuit vera öruggir um, að •líkar andæfingar yrðu til þess eins, að styrkja málitað þeirra í augum þjóðar- innar. Nú er samt komin öldin önnur. Menn munu ekki vera búnir að gleyma puk- ursbréfinu sæla, þar aem stórritarinn felur „leyndarráðunum" að láta sam- þykkja viiiar tillögur, en leggur ríkt á við þau, að láta kjósendurna, þá menn, •em eiga að greiða atkvæði eftir bestu samvisku, ekki komast á snoðir um hið sanna eðli þeirra, heldur greiða at- kvæði sitt blindandi og hugauuarlaust, og eingöngu eftir því, sem forkólfsrnir vilja vera láta. Tilgangurinn er auð- sær; hann er sá, að forðast af fremsta megni, að áhangendur þeirra fái nokk- urt tækifæri til að athuga eða hugsa þau mál eða þá stefnu, sem þeir bera fyrir brjósti. Nú er svo komið, að þeir eru farnir *vo mjög að vantreyata mál- stað sínum, að þeir þola ekki að eiga það á hættu, að almenningur rannsaki málsstað þeirra með öðrum „biillum„ en þeim, sem bróðurlegait eru fyrirskipað- ar af höfuðpaurunum. Af sama toga var það auðvitað spunn- ið, þegar bannmenu sán um það, að öllum dagblöðum var lokað fyrir frjáli- um umræðum um þrælalögin, og af þeim ástæðum urðu andbanningar, eins og kunnugt er, að stofna sérstakt blað, ¦vo að þeim varð nú ekki kápan úr því klæðinu, enda «r það nú komið á dag- inn, að það hefir gert æði mikið skurk í herbúðum bannmanna, er frjálsar um- ræður um málið urðu mögulegar, og margur bann-dinginn hefir síðan fengið frelsi sitt. 1 þetta sinn mistókst því þeim herrum bannmönnum illa, er þeir reyndu að koma á fót nauðungarritskoð- un sinni, og tekit væntanlega ekki fyr en þeir láta alþingið ganga í Jið með ¦ér og þröngva því til að hefta hugs- ana- og ritfrelsi, á sama hátt og gert var 1909 um drykk og matarræði, og verður þeis ef til vill ekki langt að biða, því að lög um ritskoðun og lög um skoðun á neysluvörum eru svo náskyld, að þau eru blátt áfram ávöxt- ur af sama rotna trénu. En meðan bannmenn hafa ekki fengið vilja sínum framgengt í þessu efni, telja þeir sér nauðsynlegt að taka til annara bragða til þeas að hindra frjálar um- ræður og koma í veg fyrir, að skýrð «é frá báðum hliðum fyrir almenningi, þau mál, sem alla þjóðina varðar. Vér »kul- um nú hér stuttlega ikýra mönnum frá, einni af þeim aðferðum sem bannmönn- um þykir tiltækilegust, og sér sæmandi, að beita, til að ná þessum tilgangi sín- um. Snemma í mara 1909 gaf hr. Magn- ús Einarsson dýrslæknir út bækling, sérprentun úr „Andvara", um „aðflutn- isbann og áfengi", og tókst að víiu að koma honum fyrir hjá bóksölum bæjarins til sölu, sem sé í bókaverzlun ísafoldar og bókaverzlun Sigf. Eymundssonar, en reynilan varð sú, að bæklingnum var á báðum itöðunum stungið undir stól, enda mun forstöðumönnum þessara veril- ana, Ólafi Eósinkranz og Pétri Hal- dórsyni, ekki hafa likað alikoitar vel innihald bæklingiini, því þeir eru báð- ir stækir bannmenn. Ea nú um daginn var gefinn út að tilhlutun félagsini „Þjóðvörn", fyrir- le»tur eftir próf. Dr. phil. Pr. Weis, haldinn í bindindisfélagi einu í Khöfn. Bæklingur þei»i hefir erlendia hlotið al- manna lof, bæði bindindismanna og ann- ara sakir óhlutdrægrar og samviskusam- legrar framsetningar á áfengismálinu í heild sinni. En slíkt er vitaikuld eldur í beinum bannmannanna. Eiti þessu komu útgefendamir til sölu hjá hinum sömu bókiölum iem áður eru nefndir, þrátt fyrir illa viðkynningu af þeim í þesiu efni, og hugðu að nú mundi ekki fara eins og fyrri daginn, þar sem allnr ágóði af ritinu átti að renna til Heilsu- hæliiins á Vifihtöðum, og útgefendun- um var kunnugt um, að bóksalar þesa- ir gerðu sér mikið far um að selja samskonar rit, eftir Guðm. Björniion landlæknir (en ágóði þess átti líka að renna til Heil»uhæli»in») meðal annars með því, að breiða það út til iýnis í glugganum, eini og siður er til um öll rit, þegar þau eru nýkomin út. Nú leið nokkur tími, og þá frétta útgefendurnir, að maður hafi komið inn í bóksölu ííafoldar, og h»fi h<&nn spurt eftir ritinu og viljað kaupa það. Hon- um var ivarað því, að ekki væri hægt að verða við ó»k han», og því borið við að það findiit ekki. Hefir þaðþálíklega verið komið undir iama stólinn og rit Magaúiar dýralæknii, sem er þar enn. Útgefendurnir kunnu þessu nú illa, þótti þetta undarleg kanpmenika, og fanat hagur Heilsuhælisins illa fyrir borð borinn. Sendu þeir því út menn, er skyldu finna þe»ia „driftugu" bók- sala að máli, og reyna að fá þá til að liggja ekki á ritinu. Gekk nú þetta í w'fela stappi fyrstu viknna eftir að ritið kom út, sem auðvitað er be»ti tím- inn til sölu allra nýútkominna b6ka; útgefendarnir sáu þá, að svo búið mátti ekki atanda, fóru til bókaalanna, og fóru þesa á leit við þá, að þeir að minnsta kosti hindruðu ekki sölu riti- ins, heldur gerðu sér dálítið far um að selja það, meðal annarg með því, að breiða bókina út til »ýni» í glugga eins og þeir höfðu gert með bækling land- læknisins, og einsog ijálftögð venja er til um allar nýutkomnar bækur. En hvort aem nú svo er, að þeim hafi ver- ið bannað þetta af bannmönnum, eða þeir »em Templarar hafa talið iér ikylt, nú á þeaium iíðuitu og veritu tímum, að vinna á mðti öllu frjáku bindindi og bindindisritum, þá varð niðurstaðan sú, að þeir neituða að verða við þes»- um sanngjörnu og sjálfsögðu tilmælum til iamkomulags, og neyddust því út- gefendurnir til að taka af þeim ritið og selja það á annan bátt. Og bannmenn mega reiða aig á það, að þeim skal heldur ekki verða kápan úr þessu klæð- inu, fremur en þeim varð það, þegar þeir reyndu til að loka blöðunum fyrir röksemdum og mðtbárum vor andbann- inga. En þeirra vilji er samur og þeirra gerð er söm fyrir því, og í fullu sam- ræmi við þá meginreglu, sem bann- mönnum þykir best læma og be»t henta málstað iinum: að varna áhangendum ¦ínum þei» með öllu móti, sem þeim er unnt, að kynna iér hógvær rök and- stæðinga sinna, varna þeim nð afla sér þeirra gagna, sem geri þeim það mögu- legt að dæma sjálfstætt eða af nokk- urri skynsemi um málið, og þröngva þeim með þessu móti til að líta á bann- málið einungis gegnum þau gler, sem „fabrikeruð" éru og leyfð af hershöfð- ingjunum í aðalherbúðunum, en fyrir þá er leikurinn gerður. Þessir herrar »já, og það með réttn, að þetta er sú aðferð, »em líklegust er til að tilgang- ur þeirra náiat og »ú hugajón þeirra rætiit, að þeir sjái fyrstu fjötra þving- unar og bann« færait yfir land vort og þjóð, og þá er kann«ke von um að fleiri komi »íðar, ef þessir herrar þora að taka við öllum afleiðingunum af ¦tefnu sinni og vera sjálfam sér aam- kvæmir. En seint skulnm vér trúa því, að þessar tiltektir bannleiðtoganna spyrjist vel fyrir í liði þeirra og illa trúum vér því, að liðsmennirair uni vel því hlut- verki sem leiðtogarnir hafa ætlað þeim: að vera eins og „blindur" í viitspili. Minningargjafir heilsuhælisins. í aeinasta Kirkjublaði er biskupinn að tala um minningargjaflr til heilsu- hæliiina og byrjar á því að „landlækn- ir Guðm. Björn»son eigi heiðurinn fyrir það að koma minníngargjöfunum til verk- legra framkvæmda. Eu sá maður, «em einna mest mun hafa undirbúið hugi almennings »é Jón kaupmaður Þórð- arson hér í bæ.f< Það er lítill vafi á því, að biskupinn veit hér betur, ea hann læat vita, því að þetta er hvorttveggja rangt. Það er alknnna, að það eru tugir ára aíðan, að margir menn voru á móti líkkransa- humbúginu og ritaðu á móti því, t. d. Þorlákur heitinn í Fífahvammi og fleiri. — Þorbjörg heitin Sveinsdóttir lagði avo fyrir, að enga kranaa akyldi leggja á kistu sína, heldur óskaði þeaa, að þeir aem það vildu gera, legðu féð í sérstak- an ijóð handa fátækum sængurkonum í Eeykjavík og fleiri munu hafa farið að hennar dæmi. Jón Þórðaraon skrifaði móti kranaaeyðalunni 1. janúar 1908 og lagði til að heldur yrði gefið fé uppí útfararkostnað hina látna eða þá til glaðningar fátækum börnum á jólunum. En hugmyndina sem nú er komin í framkvæmd, um það, að taka upp minn- ingargjafir í stað þesa áð gefa líkkranaa, og verja gjöfunum til styrktar fátwkum sjúklingum í heilsuhælinu, aetti Bene- dikt Sveinaion ritatjóri fyrst fram í Þjóðviljanum 1909, en það er Á. J. Johnson frá Chicago, „»em á heiðurinn inn fyrir það að koma minningargjöf- unum til verklegra framkvæmda," því að hann gaf heilsuhælinu bók til þe»a að rita i ártíðaakrárnar og minningar- gjafirnar og reið á vaðið»jálfur með því að gefa. — Bókina sendi hann G. Björna- syni landlækni frá Veaturheimi og bað hann að koma henni til akila og láta binda hana á sínn kostnað. Atti G. B. þar ekki annan hlut að máli, en að láta binda bókina og kalla hana gamla nafninu „ártíðaikrá" («em lá beint við). Frá þes»u skýrði G. B. ajálfur í flest- um blöðum landsina i fyrra þegar hann mæltist til að menn tæki vel undir er- indi A. J. Johnsons. Þetta er nú sannleikurinn, þótt bisk- up hafi nú reynt að ranga honum til. Það er auðvitað ekki í fyrsta sinn, ¦em hinir „æruverðugu" temja sér slíkt. Það er vanalega svo þegar einhverjir nngir menn leggja eitthvað til opinberra mála, að það er „hunaað" fyrst, en svo hnupla hinir eldri hugmyndinni og eigna aér hana. P. /Femplar' styður Ingólf. (jiamautiuin grein í „Templar"! Einhver Guðj. Jónsson í Hlíð í Skaft- ártungu sendir Ingólfi kveðju sína í »íða»ta tbl. „Templara". Eftir tóninum í kveðjunni, rithættinum og röksemda- leiðalunni að dæma, er maðurinn Good- templar og akulum vér því fyrirgefa honum allar þær syndir, aem honum hefir tekist að drýgja mðti heilbiygðri akynaemi og almennum hugaanagangi í ekki lengri grein. Það eru ekki vön að vaxa epli á perutrjám. Maðurinn man eftir því að félagið „Þjóðvörn" lýati aig þegar í upphafi vega »inna hlynt frjálsu bindindi. Þetta þóttju honum falleg og drengileg orð, en »á hængur var á, að honum þóttu þau koma nokkuð aeint fram og þess- vegna „líkust hjáróma skræk í fölsku hljóðfæri", og þegar hann las 44. tbl. Ingólfs, þá gekk hann „greinilega úr öll- um íkugga", því „þar »pryngur kýlið og vellur innihaldið freklega yfir fyrstu síðu blaðsina og ólíkt þykir mér að þar af rjúki þægilegur ilmur að vitum þeirra þjóðvarnarmanua, aem ekki eru blindstýflaðir af áfengi»loft»jóna- frelíiaofsa fyrir heiðarleika sjálfra sín." Það er óskiljanlegt hvernig bleasaður maðurinn hefir farið að ná andanum meðan hann var að hrúga þeasari Good- templarahugaanaflækjuhalarófu niður á pappírinn „fyrir heiðarleika ajálfs »ín." En ef hann sjálfur heflr skilið hvað hann fór með þeasari makalauau klauau, þá er það hreinaata kraftaverk og hann er þá ekki eina vitlaua eins og annars mætti ætla. Bróðir Guðjón tekur það þvínæit fr&m, að hann hafi hvorki tíma né rúm til að svara Ingólfl grein fyrir grein. Það er leiðinlegt að maðurinn akuli vera avona tímabundinn, þó ekki tjái að fárast um það. Ea hvað rúmleysinu viðvíkur, þá er þetta alveg óþarfa vorkunsemi hjá br. Guðjóni við „Templar", þvíaðhann hefir alt af rúm fyrir «vo marga aðra heimsku og það munar ekki um einn blóðmörakepp í sHturstíðinni, Auk þea« er bróðir Guðjón víða svo gamansamur að það er beata akemtun að leaa rit- smíð han». T. d. talar hann á einum •tað um „harmagrát" Ingólfí yíir því „hverau templarar «éu búnir að vekja mikla og almenna ðbeit á áfengisnautn- inni, og auðvitað sómatilfinningu að »ama akapi meðal hinnar íalenzku þjóð- ar." Þetta er dæmalaust akemtilega orðað, þ6 það aé vitanlega »kakt hermt eftir „Ingólfi". Ingólfur hefir aldrei tal- að um að Templarar hafi vakið almenna ðbeit á áfengisnautninni, enda er það víst mikið vafamál; en Iagólfar kvart- aði yfir því að Templarafélögin vektu hrœsni og yfirdrepsskap avo að menn þessvegna kveinkuða *ét við að fara með áfengi «vo aðrirsjái; ogþettakem- ur einmitt ágætlega heim við það, að það «é ekki aannfæring á málefni Templara, aem hafl gert þá svo fjöl- menna og áhrifamikla hér á landið. Það er því liklega bara gamansemi hjá br. Guðjóni þegar hann kallar þettahlægi- legar mótaagnir og þvætting — nema svo sé að blesaaður maðurinn akilji ekki betur. Hitt er aftur á móti al- veg rétt »kilið hjá br. Guðjóni, þegar

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.