Ingólfur


Ingólfur - 04.05.1911, Blaðsíða 1

Ingólfur - 04.05.1911, Blaðsíða 1
INGÖLFUR IX. árg. Reykjavík, fimtudaginn 4 maí 1911. 18. blað. $ kemur út etnu sinni i viku að minsta J kosti; venjulega á fimtudögum. Árgangurinn kostar 3 kr., erlend is 4 kr. Uppsögn skrifleg og bund- in við áramót, og komin til útgef- anda fyrir 1. október, annars ógild. Eigandi: h/f „Sjálfstjórn". Ritstjóri og ábyrgðarm.: Gunn- ar Egilsson Vesturgötu 14 B. (Schou's hús). — Heima kl. 4—5. Afgreiðsla og innheimta i Kirkju- stræti 12 kl. 11—12 hjá fröken Thoru Friðriksson. Eftir að frestun bannlaganna var feld. Ný lán. Skuld á skuld ofan. Hinir æstuntu bannmenn — þeir, lem feldu frestun banDlaganna — hafa séð að með því tókust þeir á bendur á- byrgðina af þeim fjárhsgavandræðum — svo að ekki »é ssgt fjárbagsvoða — sem. landið er statt í vegna bannlag- anna. Þeir hafa séð að þeir eiga að ajá fyrir hinom Dýju tekjum, tekjunumtil að fylla skarðið, aern bannlögin höggva í landssjóðstekjurnar, og sem fyrv. ráð- herra vanrækti að koma íram með ráð við. Til þess að gera við þessn hafa þeir að vísu fundið upp á að tolla nauðsynja vörur, og kalla það „farmgjald" til þess að það líti betur út og gangi betur í fólkið. En þeir hafa séð að nauðsynja- vörutollurinn nægir ekki; það vantar mikið á. Ný ráð verður að flnna. Þeir hafa því enn lagt höfuð sitt í bleyti. Og ráðið þykjast þeir hafa fundið. Það felit í frumvarpi sem ný- lega var lagt fyrir þingið — og kemur að forminu til frá peningamálanefnd þingsins -. Frumvarpið hljóðar þannig: Landsstjórninni veitist heimild til að taka lán fyrir hönd landssjóðs alt að 500,000 krónum. Auk þess heimilast stjórninni að taka, þegar nauðsyn krefur, bráðabirgðalán alt að 200,000 krónum, gegn landssjóðs- víxlum, er gefnir séu út til alt að tólf mánaða. Svo mörg eru þá þessi orð. Ráðið, ¦em bannmönnum hefir hugsast er að taka lán. En hefir þeim sömu mönn- um hugsast hve lengi slíkar lántökur geti gengið? Hvenær er lánstraust landsins þrotið? Landssjóður skuldar nú tvö lán. Ann^ «ð er 500,000 kr., en hitter 1,500,000 kr. Auk þess skuldar hann víst ríkis- sjóði DanaTj riðskiftaskuld að upphæð kringum 500,000 kr. Þetta eru sam- tals tvær milVjónir og flmm hundruð þúsund krónur. Ef nú bætast við 700000 kr. og sem næst því sama upphæð á næstu fjárhagstímabilum, þá er hætt við að skuldheimtumenn landsins fari að taka orðið. Það mun jreynast fullerf- itt að fá lán þau, sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir, hvað þá heldur hin síðari. Hlægilegast og sorglegast er þó að sjá þingið leggja til að nokkuð af lán- inu sé tekið gegn vixlum. Landið á að fara að ríða víxlum! Eins og ráð- þrota maður, sem grípur hvert úrræði til þess að forða sér frá gjaldþrotinu. Ingólfur getur ekki séð að hinu sorg- iega ástandi landsins sé bjargað með iögum þessum. Þvert á móti virðist frumvarpið einungis undirstryka enn ráðþrot bannmanna, kasta nýju og enn skærara Ijósi yfir ástand það, sem þeir hafa leitt landið í með blindu ofstæki sínu. Ný og ný lán. Skuld á skuld ofan. Það eru engin ráð. Það eru ráð- þrot. Jónatan. Reikningur Landsbankans 1910. Reikningur Landsbankans fyrir árið 1910 er nú kominn, og hefir verið birt- ur í flestum blöðum. Ingólfur gerir því ráð fyrir að lesendurnir hafi þegar séð og athugað reikninginn og orðið varir við það sem sérstaklega einkennir hann: afturför bankans. íngólfur mun ekki leitast við að finna orsakir afturfarar- innar,en einungis benda á nokkrar töJ- ur, sem sýna hag þessarar hrjáðu stofn- unar. Starísemi bankans minkur. Það fyrsta sem maður verður jar við, þegar maður fer að íhuga reikn- inginn, er að: öll itarfsemi bankans hefir minkað að mun á hinu síðasta ári. Innstæðufé (á hlaupareikningi, i spari- sjóði og gegn viðtökuskírteinum) hefir minkað frá því árinu áður um samtals 394229 kr. 57 aur. Lánum hefir fækkað og lánsupphæðir samtaldar eru því miklu minni. Við þessi árslok eru 59 færri faiteignaveðs- lán, en við árslok 1909 og 34,469 kr. 85 aurum minni peningar í þeim. Sjálf- skuldarábyrgðarlánum hefir fækkað um 25 og minkað um 681,375 kr. 54 aura. Haudveðslán [eru nú 15 færri en við árslok 1909 og upphæðin samantalin 4o,504 krónum minni. Lán gegn á- byrgð bæja- og sveitafélaga vantar 9 á að séu jafnmörg og á tímum göml* bankastjórnar og upphæðin hefir minkað um 16,720 kr. 62. aur. Iloikningslán voru 109 árið 1909 en eru nú 101 og 120,391 kr. 21 eyri minni að upphæð samtals. Loks hefir víxlum hækkað um 148 stk. og liggur í þeim 91,726 kr. 17 aurum minna fé en 1909. Af þessum tölum má Iíka sjá að láns- tegundirnar og lánsaðferðin er alreg hin sama einsoghjá gömlu bankastjórn- inni: smá lán, mest sjálfsskuldarábyrgð- arlán. En á öllum sviðum hnignar starf- semi bankans — og átti það víst ekki að vera árangurinn af rannsóknarnefnd- inni sælu. Kostnaðurlnn eykst. Þrátt fyrir það þótt starfiemi bank- ans hafi þannig minkað að stórum mun 1909, þá hefir allur kostnaður við bank- ann aukist. Reksturskostnaður var árið 1910 kr. 70,539,62 en árið 1909 kr. 49,996,97 heflr aukist um kr. 20,542,65. í þess- ari aukningu er að vísu lífeyrir Tr. Gunnarssonar fyrv. bankastjóra, 4000 kr., svo að eiginleg aukning verður rúmar 16,500 kr. — Af þesium reksturs- kostnaði eru laun árið 1910 kr. 43,825,52 En árið 1909 kr. 32,592,43 og hafa því aukist um kr. 11,233,09 og er það kostnaður við starfimenn þá, sem bætt heflr verið við til þess að vinna minni störf en hinir, sem færri voru, unnu áð- ur. 6000 kr. eru laun annars hinna nýju bankastjóra og 1000 kr. launavið- bót hins. Kostnaður við aukastarfsmenn sem bankastjórnin ræður er því kr. 4233,09. Manni dettur í hug að gamla banka- •tjórnin hljóti að hafa verið hagsýnni eða iparsamari, úr því að hún komit af með minna fé fyrírjmeiri vinnu. (Jróði bankans. Gróði bankans er eðlilega eftir því sem að framan er sagt, miklu minni, en áður hefir verið. Minni störf og meiri útgjöld gefa minni hag. Gróði bankans var árið 1903 um 44,000 kr. — 1904 — 54,000 — — 1905 *- 76,000 — — 1906 — 53,000 — — 1907 — 50,000 — — 1908 — 51,000 — — 1909- — 70,000 — — 1910 29,372 — 16aur. í þessum upphæðum eru taldir vext- ir af varasjóði bankans. Við þetta er þó að athuga, að við árslok 1909 var yflrfært til næsta árs kr. 11,490,27 en nú er yfirfært kr. 1,834,24. I þessa ars gróða telst af því sem yfirfært var frá síðasta ári kr. 9,656,03 og gróði þessa árs verður einungis kr. 19,716,13. Vextir af varasjóði bankans, sem var rúmar 700,000 kr. við árslok 1909, eru nú, ef reiknað er með ^I^U, eini og gamla bankastjórnin mun hafa gert, kr. 24,500. Tap sem dregið er frágróðan- um, nemur þetta ár um 15,000 kr. Væri þetta tap ekki, þá væri gróði árs- ins kr. 34 716,13. Hefði ekkert tapast, vœri reksursgrbði þessa árs samtals tíu þúsund tvb' hundruð og sextán krbnur og 13 aurar. Þetta eru sorglegar tölur. Tapið. Tap nýju bankastjórnarinnar er talið saman við tap þeirrar gömlu. „Tapað" lán er borgað. Eins og sést á útreikningnum bér að framan er arðleysi bankans ekki því að kenna, að hann hafi tapað neinu að ráði, heldur því, að störf hans eru miklu mimn en áður og reksturskostDaðurinn alt of mikill í samanburði við veltu- féð. Tap bankans er talið þetta ár sam- tals kr. 12,703,33. Getur það ekki tal- ist mikið tap eftir því sem árað hefir hér a landi síðustu árin. Tapið stafar sjáifsagt að mestu Ieyti frá árunum 1907 (vitlausa árinu) og 1908, því að ekki þarf að gera ráð fyrir að mikið hafi þegar- tapast af lánum veittum 1909 og 1910. En hér er ástæða til þesi að athuga nánar sambandið milli tapsins á reikn- ingnum 1910 og gömlu bankastjórnar- innar. Eins og menn muna sagði „ran- sóknarnefndin" alræmda að Landsbank- inn hefði þegar undir stjórn Tr. Gunn- arssonar og gæslustjóra hans tapað 400,000 krónum. Hin nýja bankastjórn gat auðvitað ekki skrifað undir þessa fjarstæðu, en til þess að gcðjast ráð- herra, sem þá var, settu þeir nýjan lið á reikDÍnginn: fyrir áætluðu tapi á næstu árum 400,000 kr. A árinu 1909 var nú tapið talið 15,000 krónur og upphæðin, sem áætluð var fyrir t&pi á næstu árum, var færð niður í 385,000 krónur. Áætlaða tapsnpphæðin stendur því í sambsndi við skýrslu rannsókn- arnefndarinnar og ætti því jafnóðum og tapið kemur fram að sy'na fram á að það stafi af stjórn gömlu bankastjbrnar- innar. Annars verður reikningurinn ósannur. Sé þessi skoðun mín á tapi og taps- áætlun bankans rétt, þá er reikningur sá, sem hér liggur fyrir í þrem atriðum algerlega bsannur. Tap þesia árs er, eins og áður er sagt, talið 12703 kr. 33 aur., en í áætl- uðu upphæðinni eru dregnar frá 15000 kr. eða 2296 krónum 67 aurum meira en rétt er. Með öðrum orðum: almenn- ingur hlýtur að líta svo á, eins og reikn- ingurinn er orðaður („áætlað fyrir tapi á næstu árum") að fyrir stjórn gömlu bankastjórnarinnar sé nú tapað 30,000 kr., í stað þess að reikningarnir sjálfir sýna að það er minna. Ef nú tapast t, d. 12000 kr. næsta ár, þá má gera ráð fyrir að enn verði dregnar frá 15000 kr. og áætlað fyrir tapi ánæstu árum 355 000 kr. Þá lítur svo út að tapað sé fyrir stjórn Tr. G. 45,000 kr., en í raun og veru er það að minsta kosti 2296+3000 kr. minna. Núgetur athugull lesari reikningsins (1911) að vísu séð að 3000 krónur eru oftaldar í tapinu, en ekki 2296 krbnurnar frá eldri tíma (1910). Hér skýrir reikn- ingurinn því rangt frá, frá sjónarmiði almennings, sem les hann. En hér er meira athugavert. Hver lesandi, sem ekki þekkir til hlýtur að líta svo á að alt tapið stafl frá stjórn gömlu bankastjórnarinnar, að allar þess-

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.