Ingólfur


Ingólfur - 27.06.1911, Blaðsíða 1

Ingólfur - 27.06.1911, Blaðsíða 1
INGOLrUR IX. árg. Reykjavík, þriðjudaginn 27. júní 1911. 26. blaö. IKTGKf>X*Jb ¦ U Jbrl kemur út einu sinni i viku að minsta kosti; venjulega á þriðjudögum. Árgangurinn kostar 3 kr„ erlend- is 4 kr. Uppsögn skrifleg og bund- in við áramót, og komin til útgef- anda fyrir 1. október, annars ógild. Ritstjóri og ábyrgðarm.: Gunn- ar Egilsson Vesturgötu 14 B. (Schou's-hús). — Má finna a af- greiðslunni frá kl. 11 — 12. Afgreiðsla og innheimta i Kirkju- strœti 12 kl. 11—12 hjá P. E. J. Halldórssyni, lœkni. I Ha Hvert stofair? Eftir Þórhall Bjarnarson Mskup; . tekið úr Nýju Klrkjublaði 15. júní 1911. É» geri mér ekki vonir um, að það ¦em ég tegi um laudimál í litla blað- inu mínu verði tekið upp í itærriblöð- in, og komi«t með því fyrir íieiri augn. Landsmálablöðin eru á einhverjum flokki- klafanum og sinna þeim Hjaðningavígum einum. Og mig langar þó einmitt að geta tslað svo að margir heyri, og nokkuð megi i eyrum loða, og helit af öllu að svíði í huganum, svo að fram verði að koma í viljanum. Mér er það avo innilega og hræðilega Ijðit, að islemka þjóðia er einmitt nú á beinum glötunarvegi, sekkur í ánauð og svívirðingu, ef vér hrökkum nú ekki við og tökum breytta og betri stefnu. Reyndin hefir orðið iú að vér höfum ekki verið því vaxnir, að eiga með oss ijálfir, hvorki einn og einn fyrir iig og enn líður allir aaman í félagsbúinu. Vér hælumit af því, að hér í landi hafi aldrei verið þesai bændaþrælkun, lem annarsitaðar er kunn. Aðaliættir voru hér engar til að kuga, legjum vér. Koitur fylgdi þar aamt löitum meðan goðaættanna gætti. Og ekki er það tjónið minit á 13. öld, er niður eru brytjaðir höfðingjarnir með ættgengna drottins-blóðinu til akjótra úrræða og öruggrar forystu. Bændaþrælkun var hér ekki að út- lendum hætti. Ea um nokkrar aldir áttum vér íslendingar íjárhaldimenn og þá erlenda. Til kaupmannanna varð alt að aækja. Þeir ikömtuðu og skiftu. Úr því helii var engin lauinarvon, og um að gera að hafa sem meit út úr þeaium fjárhaldimönnum, og ná sér ögn niðri á þeim aftur með svikum og prett- um. Það var ekki góður viðskifta-skóÚ fyrir þjóðina, og varla kyn þótt henni tækiit miður vel að fara með efni lín, er fjárhaldimenskunni þeirri lokiini létti. Og það lá ivo undur nærri, er ný og ¦tórum bætt tæki komu upp í landinu til fjárveltu og viðikifta, að lækti í gamla lagið aftur. Bankarnir og útibúin komu i itað kaupmannanna forðum. Það þarf mikið viljamagn til þesa að fá — að nokkru — ligrað náttúruna innra með lér, hvað þá fyrir utan iig og getur þá komið að góðu liði að reyna að akilja það, hvaðan meinin itafa, lem við er að fáit.------- Sparsemi og atorku og fyrirhyggju og skilsemi gátum vér ekki lært í ein- okunarskðlanum langa. Og enn búum vér að þeim skóla. Dugnaðurinn er tölu- verður altéud í áhlaupi. Eigi eru t. d. aðrir betri aflamenn en íilendingar, en sagt að þeir úti í frá hirði betur skip- in «ín. Það er ipanemin og ráðdeild- in iem meit breitur á hjá oís. Tíminn ¦em vér höfum haft til þess að læra að fara með efni vor, aem fullveðja menn, er enn svo ituttur. Um það væri margt og mikið að segja: — Vér erum rauna- lega eyðiluiöm þjóð í einkalífi voru, með töluvert óhóf í ýmium greinum og með tískutildur. Vér eyðum áður en aflað er. Viðskiftalífið alt baneitraS af ðskilsemi. íslendinginafnið er í öðrum lðndum að verða kunnugait að plötu- slætti og prakkaraskap. En þetta á ekki að vera nmtaliefnið núna,heldur félagsbúikapur þjóðarinnar, landsmálahliðin. Nú er svo mælt, að hver þjóð hafi þá leiðtoga og forystumenn lem hún á ikil- ið, ávöxt og endurskyn af sjálfrar henn- ar kostum og löatum. Svo er sérítak- lega mælt um blóðin, og séu þau besti ¦pegill hverrar þjóðar. Og mikið er auðvitað satt í því. Rökrétt ályktun af því er sú, að öllum umbótatilraun- um verði að snúa til hvers eins fyrir sig, karli og konu. Og það er megln- lannleikur. Nú sný ég mér lamt að landsmála- hliðinni, og ipyr hvert itefnir í félagi- búskapnum, af því að eg hygg^að það- an megi núna fá átakanlegast dæmi einmitt til að vekja þá hræðilu og þá gremju í augum manna, »em nauðiyn- leg er, til þes« að hver ein og hver einn hrökkvi við og hefjist handa. Hugarbðt einnar og einnar manna- ¦álar er undirstaða allrar félagsbótar, og hitt ein« víst og satt að trúarlífið, guðiméðvitundin, eilífðar-«amkendin, er og verður iterkaiti þátturinn í hugar- bótinni. Því á trúmálablað, »em lifir í sínum tíma og fyrir hann, ivo miklar lendur lámau við landsmálagögnin ivo- nefndu. Glötunarvegurinn sem vér íilending- ar gönum áfram, liggur beint niður í þrældómistöðu óijálfbjarga niðurietningi- aumingjam. Fallhraðinn eykit itórum með ári hverju og hverju þingi, iem háð er, al- drei þð líkt því jafn-voðalega og nu ¦íða»t. Það þarf hart viðbragð til að stöðva sig á barminum. Undintaða rétti ¦kilnings er hér ifi, að það er féð iem í heiminum drottn- ar, miklu meira en kanónurnar. Féð ¦týrir nú kanónunum ef þeim er beitt. Napóleðnar vorra tíma eru bankamenn og kaupmenn, mennirnir sem haldið hafa á og valdið yflr auðiafninu Bnn er eigi lengra komið en «vo, að^hver þjóð potar sér f »amkeppninni, fjármálamenn og itjðrnmálamenn á bandi aaman, al- ténd bak við tjöldin, að afla brauðsim fyrir hina mörgu munna, og létta að því er auðið er sinni eígin þjðð lífið með því að láta aðrar þjóðir vinna und- ir henni og vinna fyrir hana. Verður það með ótal sogæðum viðikiftalifiini. Smáþjóðirnar eru þar í voða, að verða þjónandi undirlægjur hinna itóru. Það er svo miklu brotaminna að drotna yfir öðrum þjóðum með fénu, með lánum og yfirráðum framleiðslunn- ar í landinu o. i. frv., heldur en með blóðugnm styrjöldum. Geta ivo smæl- ingjarnir að nafninu haft sín eigin lög og heitið að eiga með aig. Það er bara ekki nent að noitra við kreddur krist- innar siðmenningar þegar langt kemur undan, eini og t. d. luður i Afríku. Þar eru svörtu greyin brytjuð niður, vanti nokkuð á fylitu ikil. Og hætt er við hrottaskapurinn komi fram i kúg- uninni á útkjálkum heims, og er það athugavert fyrir oss hérna úti á íslandi þð að hvita skinnið kunni að hlífa nokkuð. Það er svo sem gamalt þetta að auðg- ari þjóðirnar með mörgu og miklu tekjunum láti hinar fátækari og úrræða- lauiu þjóna sér, vinna fyrir aig. Ein- okunin hér á landi var ekki annað. Og enn áþreifanlegra dæmi er það, þeg- ar vér á 14. öld verðum að fara að róa til að láta Þjóðverja fá fisk á borð. Hanaaborgirnar ná með viti og auði öllum ráðum yfir verslun Noregs. Björg- vinjarkaupmenn eru í vasa Þjððverja, en hér eru þeir aftur burgeiaar í skipa- lausu og kúguðu landi, og svo verðum vér að yfirgefa sveitabúskapinn og veiða fisk handa drotnum drotna vorra. Voru oss þau umskifti þá 111. Peninga yfirdrotnunin þó aldrei til líka áður, sem nú er hún i heimin- um. Fátækari verða að lána hjá hinum auðgari. Happ eða ðhapp fer eftir því til hvers lánað er, hvernig og hve mik- ið, og öll meðferð fjárins síðan á eftir. Skiljast verður þó það, að hald og haft er þar komið á lántakandann nokkuð, og hætta getur^ staðið af. Enn brýnni verður hættan er útlend þjóð nær yfirráðum á framleiðslu landi og ¦jávar, nær valdi yfir móðurarfi þjóð- innar »em náttúran heflr henni gefið. Heyra þar eigi líst andir fasteignakaup útlendinga, allra viðijáluit þó, errekin eru í seli. Er ekki alt ilíkt á ferðinni hjá ois. Og iumt allíakyggilega ? En voðinn mikli kemur fyrat er lán- að er um efni fram. Þá er þrælsstað* þjóðarinnar i að- ¦igi. Samlíkingardæmi milli amárrar þjóðar og «tórrar — auðugrar og fátækrar, — hlutfalslega miðað og talað — er gletti- lega gott og nærri ialenskum akilningi, þetta iem dregið er frá hjáleigukotinu og höfuðbóliuu. Það þurfa ekki að vera nein ófreliiíbönd i byggingarbréf- inu, en kotbóndinn verður iamt ánauð- ugur þræll undir stórbóndann. Kot- bóndinn er heylaui a hverju vori, fær ¦mám saman alla björgina frá höfuð- bólinu. og alt með okurrentum, ef rann- •akað er niður í kjölinn. Þetta heitir ¦vo líkn og hjálp»emi og er auðmjúk- lega þegið. En ivona garmur kemit ekki úr kútnum. Og vinna verður hann höfuðbólinu fremur en sér, hvenær lem á herðir. Svitadropar hans koma fram til sældar en eigi á ijálfi hansheimili. Þeir, lem tölur kunna að leaa og þýða, eiga að hafaséð afblöðunumhvern- ig fjárhag landsins er komið: Láu á lán ofan og langminst til arðsamrar framleiðalu. En voðinn gleymist við það að flokkarnir hafa þetta að aur- kasti hvor á annan. Alt mýst um það að ríða hverir aðra ofan — og reka burt frá jötunni. Þegar eitthvað þykir óvenju-vel sagt i franaka þinginu, ér oft aamþykt, að prenta ræðuna og siá henni upp í öllum þinghúsum og skólum. Og eigi væri því fé illa varið að prenta skrá yfir fjárbrutlið hjá síðasta þingi, og mundi fylla meðal þinghúsvegg. Og hinum megin ætti vel við að hafa skólabekkj- ar-röðun á pðlitískum brauðbítum eftir því lem þeir hafa frá borði borið. Slík kensluáhöld væru þjððinni þörf fyrir nættu kosningar. Væri vandalítið verk að lemja. Nóg. efnið í blöðunum báðum megin. Er bara einföld aamlagning. Hér er að komast spilling og rotn- un inn í þjóðfélagslífið, þó enn mikið blandin ráðleyais-fumi, sem töluvert má við gera með bættri löggjöf. En hvorfc sem nú meira ræður stjórnleysið eða spillingin, ber að sama voðanum með sjálfstæði landsins. Vinnuþrælar erlendrar þjóðar eða þjóða verðum vér íslendingar, gætum vér eigi efnalegs sjálfstæðis vari.------- Það var út af trollarayflrgangi á fliki- miðum að mætur maður og vitur, sem nú er látinn, spáði því í tali við mig fyr- ir alllöngu, að hólminn okkaryrði með tímanum bara útlend veiðistöð: Karl- mennirnir yrðu þar vinnuþrælar við og kvenfólkið íslemka notaðiit mest við, að þjóna loita útlendu sjómaunanna. Eu þesii mynd, hún er beint fram- unan með því glæpsamlega ráðlagi aem nú er á oss. Og kennir eigi margt móður og föð- urhjartað sárinda yflr því að hafa get- ið börn þeirri þjóð, er í slíkt forað itefnir, af því að hún stýrir eigi betur ráði línu? — Betur verður áréttað næst, og með tillögum til bjargráða. Því nú er ábyrgðin í bili komin beint til þjóðarinnar. Vestur-fslendingur um bannið. „Er fólkið að verða vitlaust?" í riti, sem ættingjar Kristjáns Jón»- lonar læknis í Clinton i Bandarikjun- um hafa gefíð út til minningar um haun, segir Guðmundur Magnúison læknir frá því, að út úr aðflutningabannslögunum hafl Kristjáni orðið að orði þeisi stutta ¦purning: „Er föíkið aðverða vitlaust?" Ingólfur aegir frá þeisu af því að

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.