Ingólfur


Ingólfur - 08.11.1911, Blaðsíða 1

Ingólfur - 08.11.1911, Blaðsíða 1
INGÖLFUR IX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 8. nóvember 1911, 45. blad. fcMMMMMH^MMMHHH-RH-H-WfMHH-MHH** kemur út einu sinni í viku að minsta * kosti; venjulegft á þriðjudögum. Árgangurinn kostar 3 kr., erlend- $ is 4 kr. Uppsögn skrifleg og bund- 5 in við áramót, og komin til útgef- J anda fyrir 1. október, annars ógild. J Ritstjóri og ábyrgðarm.: Gunil- ± ar Egilsson Laugaveg nr. 38. — Ma finna á afgreiðslunni frá kl. 11-12. Afgreiðsla og innheimta i Kirkju- strœti 12 kl. 11—12 og 4—5 hjá P. E. J. Halldórssyni, lœkni. mí*m*mmmh*h«-hh*hh-h->»hhhhhhr|h- Kosningarnar. Fregnir eru nú komnar um afdrif koaninganna úr fleötum kjördæmum landsins. Um að eins þrjú kjördæmi er enn ófrétt, og mun það tæplega hafa nokkur áhrif á aðalúrslitin hvernig um þan fer. Það er eannast að segja að sjálfstæðis- flokkurinn hefir haft litla ánægju af þeisum koaningum, og var þó fæst til sparað af hans' hendi. Þegar snemma á sumrinu tók hann að hervæðast og láta ófriðlega. Vér tókum það fram þá þegar, að fæstum væri þá þaðljóst um hvað akyldi barist, þó allir væru hina- vegar alráðnir í því að berjast. „ísafold" var þó ekki lengi að hðggva á þann hnútinn, og eggjaði lögeggjan alla sjálfstæðismenn í landinu, að leggj- ast nú á eitt og berjast nú samhuga gegn þeim fúla fjanda, Heimastjórnar- flokknum, sem hygðist að færa uppkastið yflr höfuð þjóðinni, ef hann komist í meiri hluta. Um þetta ætti baráttan að standa, með eða móti nppkastinu, sagði „ísafold". Vér mótmæltum þessu kröftuglega, og bentum á, að sambands- málið lægi alls ekki fyrir nú, enda væri ðhæfa að leiða það mál til lykta ájnæsta þingi á einn eða annan veg, þar sem enn væri ekki gengið í gildi ákvæð- ið um þjóðaratkvæði, sem í stjórnar- skrárbreytingunni felat. Það kom þá líka á daginn, að Heimastjórnarflokkur- inn leit sömu augum á þetta, og lýsti 4 hann því yfiF( miðstjórn hans, að sam- bandsmálið myndi ekki verða leitt til lykta á næsta þingi, þótt þeir kæmust í meiri hluta. En alt um það lét sjálf- stæðisflokkurinn, eða blað hans, sér ekki segjast, og heimtaði að bariat yrði um sambandsmálið. Engum duldiat hvað hér var áaeiði; þetta átti að vera kosningabeita, og hugði flokkurinn sig geta unnið sigur í þessu máli nú, eins og við líðustu kosningar. En þetta var hættulegt vopn og vér betnum þegar á það, að enginn sjálfstæðismaður, aem léti aér ant um farsælleg afdrif sambandsmálains, mætti veifa þessu vopni; því að ef um þetta væri barist, og ef svo færi, að Heima- stjórnarflokkurinn væri í meiri hluta, þá yrðu sjálfstæðismenn að taka við afieiðingunum og una því þegjandi, að uppkastið yrði „fært yfir höfuð þjóð- inni". Nú er þetta komið á daginn; Heima- stjórnarflokkurinn eða Frumvarpsmenn, eru komnir í meiri hlnta, og gætu nú, ef þeir vildu, snúið vopnum gegn sjálf- stæðismönnum og sagt: Þið heimtuð- uð baráttu um aambandsmálið og tók- uð á ykkur þá áhættu aðtapa; gottog vel, þið hafið tapað, og megið því sætta ykkur við afleiðingarnar! — í þetta óefni væri uú komið, ef fræða- belgurinn og blað sjálfstæðisflokksins hefðu mátt ráða. En sem betur fðr fengu þeir ekki að ráða. Jafn oft og sjálfstæðisblöðin hrópuðu: Við berjumst um sambandamálið — hrópuðu hin blöð- in: við berjumst ekki um aambandamálið- Og það akal sagt hér strax, að það er áreiðanlegt og víat, að um sambands- málið var ekki barist um þessar kosn- ingar. Heimastjórnarmenn hafa unnið mikinn sigur, en það er fjarri því, að sá aigur sé að þakka millilandafrum- varpinu frá 1908, því um það var ekki barist, enda höfum vér orð þeirra sjálfra fyrir þvi. Nei, það sem um var barist, og það sem réði úrslitum var, eins og vita mátti fyrirfram, ekkert annað en valda- meðferð Björna Jónsaonar. Umþaðvar barist, hvort sú stefna, eða réttara sagt atefnuleysi í stjórnmálum ætti að ríkja framvegia hér á landi, sem Björn Jóns- son hafði gengist fyrir. Um það var barist, hvort þjóðiu vildi á ný eiga æðstu yfirráð sinna mála undir þeim manni, eða hans lærisveinum. Um það var barist, hvort þjóðin vildi heldur heilbrygða stjórn og öryggi um mál manna, eða samskonar óstjórn, og hún hafði mátt þola af Birni Jónssyni. Sú barátta fór þannig, eina og einnig var vitanlegt fyrirfram, að þjóðin hefir aagt svo að segja einum munni: Burt með Björn Jónsson og stjórnarstefnu hans; hana viljum við aldrei framar ajá eða líta. — Svo kröftulega hefir þjóð- in látið þetta í ljósi, að aðeins tveir af fylgismónnum Björns Jónsaonar hafa enn verið kosnir. Og það viljum við taka akýrt fram, að þessi ósigur Björns Jónssonar og hans atjórnarstefnu er ekki að þakka Heimastjórnarflokknum eiuum, hann er fyrst og fremst aðþakkaþeim sjálfstæðiamönnum, sem óánægðir roru orðnir og flæmst höfðu burt úr úokkn- um vegna Björns Jóntsonar. Vér akulum ekki draga neinar dulur á það, að vér teljum þetta gleðilegan vott um þroaka þjóðarinnar; og höfðum vér tæplega húist við, að það sæist eins ljóst og nú er raun á orðÍD. Að þessu leyti teljum vér því kosn- ingarnar hafa farið veJ. Að þvi skul- um vér engum getum leiða, hvað nú tekur við; verra en á stjórnartíð Björns Jónssonar getur það ekki orðið, hvern- ig aem fer. Silfurbergsmálið og Björn Jónsson fyrverandi. 1 síðastliðnum marzmánuði, meðan á þingi stóð, vakti Ingólfur fyratur allra blaði athygli manna á hinum óheppilegu ráðatöfunum og afskiftum hr. Björns Jónssonar þáverandi ráðherra af silfur- bergsbirgðum þeim, sem eftir voru ó- seldar í vörslum hr. Tuliniusar, er leigu- samningur hans við landsjóð var út- runninn. Vér bentum á það, að hr. Björn Jónsson taldi þessar birgðir vera eign landsjóðs, og setti því það ákvæði inn íísamning landstjórnarinnar við hinn nýja leyfishafa, hr. Guðm. Jakobsson, að hann skyldi taka við öUum birgðun- um og selja þær gegn því að hann, G. J., fengi 45°/0 af söluverðinu. Vér bent- um ennfremur á það, að hr. Tulinius taldi þennan skilning Björns Jónssonar rangan, taldi birgðirnar aameign sína og landasjóðs, og taldi sig, samkv. leigu- samningi sínum, eiga heimting á að fá að selja þessar birgðir gegn því hund- raðsgjaldi, sem til var skilið í þeim samningi, nfl. 50°/0 af söluverðinu. Vér skulum enn minna á hvernig fór um þetta þrætumál. Hr. Tulinius bar fyrir sig álit einhvers besta lögfræðings Dana, G. M. Rée, hæstaréttarlögmanns, og var hann sömu akoðunar og Tulini- us. Hr. Björn Jónsson leitaði líka álita merkra danskra lögfræðinga, og lögðu þeir sama skilning í samninginn og hr. Tuli- nius. En í stað þess að fylgja þessum skoðunum, og láta hr. Tulinius selja birgðirnar fyrir sameiginlegan reikning hans og landsjóðs, býðw Björn Jónsson honum að skifta birgðunum til helminga, og fái Tulinius annan helminginn en landssjóður hinn. Þð áskildi Björn Jónason Stjórnarráðinu rétt til að krefj- ast með málssókn þess helmingsins, sem Tulinius fékk í sinn hlut. En með bréfl dags. 28. des. 1910 kveðst hann, eða Stjórnarráðið, fyrir sitt leyfci falla frá málshöfðun, en áskUur nu alþingi, aem aaman átti að koma í febrúar, rétt til að höfða málið, ef það kynni að óska þess. En þann helminginn, sem kom í landsjóðs hlut, ákvað hr. Björn Jónsson, að hinir nýju leyfishafar skyldu selja, og fá fyrir 45°/0 af söluverðinu. Vér skulum biðja menn að taka eftir þvi, að Bjbrn Jósson þóttist ætla að bera það undir þingið, hvort mál skyldi höfðuð gegn Tuliniusi eða ekki. — Þeg- ar þessi umrædda grein birtist ílngólfi í marzmánuði hafði ekkert heyrst frá Birni Jónssyni um þetta silfurbergsmál. En eftir það, að greinin birtist, gerði ísafold einhverja tilraun til að bera blak af hr. B. J, og er }að hið fyrsta og síðasta, sem uppi hefir verið látið af hendí Björns Jónssonar um þaH mál og ekki fékk alþingi neina skyringu frá honum um það mál aðra en þá, sem felst í þessari Isafoldargrein. Þesari grein svöruðum vér að vðrmu spori, og ónýttum afsökunartilraunir ísafoldar. Síðan hefir hún þagað um það mál — þangað til nú rétt fyrir kosningarnar, og skulum vér nú stutt- lega rekja þær athugasemdir. Um það, er Björn Jónsson áskilur Guðm. Jak. rétt til að selja allar Tuli- niusarbirgðirnar segir íaafold, að þar hafi B. J. farið eftir skoðun lögfræð- inganna í Stjórnarráðinu. Vér skulum ekki vera langorðir um þesaa afsökun; hún er vitanlega einskis virði, það eru ekki „lögfræðingarnir í Stjórnarráðinu" sem báru ábyrgð á embættisrekstri Björns Jónssonar, heldur hann sjálfur, þó hann væri, ef til vill ekki maður til þess. Þó getum vér ekki stilt oss um að geta þeas, að jafn vesalmannlegum og lúalegum brögðum hugðum vér þð ekki, að Björn Jónsson mundi beita sér til afsökunar og þessari, að reyna til að skella skuldinni af glappaskotum sín- um yfir á saklausa og ábyrgðarlausa aðstoðarmenn sína. Þá ber ísafold brigður á það, að landssjóður hafi tapað stórfé fyrir hand- vöm Björns Jónssonar og ráðstöfun hans á Tuliniusarbirgðunum. Vér höfum avo oft útskýrt það mál og hyggjum að öll- um almenningi sé það Ijóst. En þar sem ísafold dirfist að véfengja þetta, skulum vér hér endurtaka það enn á ný: Af öllum þeim birgðum, sem eftir voru öseldar í vörslum Tuliniusar, átti landssjóður að fá 50% eða helming andvirðisins, en Tulinius hinn helm- ing þess. I staðþessa skilar Bj'órn Jbns- son Tuliniusihelming Mrgðanna sjálfra, en lætur hinn nyja leyfishafa selja hinn helming birgðanna fyrir landssjöðs hönd, með þeirri skyldu að skila landssjbði ðð°j0 af andvirði helmingsins. Land- sjóður hefir því, í stað þess að fá 50% af andvirðl allra Mrgðanna, einungis fengið 55°/0 af hclmingi Mrgðanna. Við þessa ráðstöfun Björns Jönssonar má gera ráð fyrir, að lands- sjóður hafi tapað nálægt 150,000 kr., ef farið er eftir því verði, sem Tulini- us fékk fyrir sinn helming birgðanna. Ef herra Björn Jónsson hefir nokkur rök fram að færa gegn þessu, þáakor- um vér á hann að gera það. Hann hefir ekki gert það enn. Vér viljum ennfremur benda á það, að þar sem hr. B. J. lætur hina nýju leyfishafa hafa 45°/0 fyrir að selja lands- sjóðshelminginn af þessum Tuliniusar- birgðum, þá er það vitanlega gjörsam- lega bhæfilega há sölulaun. Þegar gert er ráð fyrir í leigusamning þeirra, að þeir fái 45°/0 af andvirði silfurbergsins, þá er það gert með tilliti til þess, að þeir hafi kostnaðinn við að vinna silf- urbergið; en þar er tilskilið að þeir

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.