Ingólfur

Tölublað

Ingólfur - 24.06.1913, Blaðsíða 1

Ingólfur - 24.06.1913, Blaðsíða 1
INGÖLFU XI. árg. Reykjavífe, þriðjudaginn 24. júní 1913. 25. blað *&MMHH****MHHM-M-MH-H-M-HM*HMM-«M- i ¦ " * $ I3KTC3-<Í>IjÆ,TJ:E*. J kemur út að minsta kosti einu sinni $ í viku a þriðjudögum. ± Árgangurinn kostar 3 kr., erlend. * is 4 kr. Uppsögn skrifleg og bund- ¥ in við áramót, og komin til útgef- it anda fyrir 1. október, annars ógild. $ Ritstj.: Benedikt Sveinsson, $ SkóIavOrðustig 11 A. Talsimi 345. J Afgreiðsla og innheimta i Austur- $ * stræti 3. Talsimi 140. m|mmhmmhhmhm4«*mhm-mh-mh*h*-hh-|m Launahækkunin. Nú fyrst á elleftu stuudu, er ráðherra er heim kominn frá Danmörku (með lykkju á leið norður í Eyjafjörð til kjós- enda sinna), var leyfi geflð til þess að fá stjómarfrumvörpin að sjá, og kynna sér þau í einstökum atriðum. Talniag þeirra allra, er ekki em sérlega mikil- feng sum, birtist á öðrum staðhér íblað- inu; en hinum markverðustu, í sérstök- um skilningi að minata kosti, mun verða gerð nokkuð nánar grein hér. Það eru frumvörpin nm launafuvkk- anir ýmsra embættismanna þessa lands. Þau eru nokkur talsins, eða í fleiru lagi, því að ekki er nú einusinni svo, að hér sé um eina heild að ræða, eða alsherjar- endurbætur á launahögum embættis- manna allra -- sem þó gæti verið akilj- anleg tilraun til að koma tilhögum em- bættanna yflrleitt í betra horf, jafn- framt því sem meiri jöfnuði yrði & komið I launakjörum þeirra o. s. frv. Nei, hér og þasr er „gripið niðuru, að sjálfsögðu þar sem stjórnarráðinu (ráð- herra) heíir fundist þörfin brýnust. Og ekki er| mikill vafi á því, að það háa ráð álítur sig hafa glegst auga fyrir þesskonar „þörfum", en að almenning skifti það litlu — enda þótt verið sA að ráðstafa almenningsfé til starfsmanna þjóðfélagsins —; það votta greinilega aðfarir þær, sem við eru hafðar, þar sem farrð er á bak við þjóðina, en mál- unum sópað inn á þing (að líkindum í þeirri von, að það reynist hinni góðu stjórn auðtveipt), án þeas að megib&r* þau beinlínii undir þjóðina áður. Til þess er ekkert tækifæri gefið. Þá fyrst, er farið hefir verið með þessi „íslenzku" frumvörp til dönsku stjórnarinnar suður í Kaupmannahöfn, er það, semhúnhefir leyft að kæmi fram á sjónarsviðið, borið fram fyrir íslendinga „til sam- þyktar á alþingi" — eftir að útséð má kalla um, að það komist fyrir nokkurn þingmálafuud á landinu og þar með undir álit og atkvæði þjöðarinnarI Og trúlegast mun það nú líka hafa þótt óhultara, að almenningur fengi ekki að fjalla um þessi frumvörp meir en góðu hófi gengdi. Það sýndi sig ber- lega, er Ing. í vor gat um þessa mikils- verðu „framfara-nýjung", er stjórnin hefði í hyggju að færa landsmönnum. Þá var það fullyrt, að efst væri á baugi hjá stjórnarherrunum að láta hefja rann- sökn, til þesa að komast fyrir það, hvern- ig þessu launungarmáli þeirra, er þeir ætluðu sér að varðveita sem ajáaldnr auga sína, hefði orðið upp Ijóstað, svo að refiað yrði tifhlýðilega fyrir það ódæði! Aðalinntak fyrirætlana stjórnarinnar um launahækkunina varð þó lýðum kunn- ugt með þessum hætti, svo að þjóðinni hefir gefist nokkur kostur að vita, hvað um var að vera, þótt ekki væri til þess ætlast. — Enginn hefir í sjálfu sér neitt á móti því, heldur telur það miklu fremur sjálf- sagt, aðstarfsmenn þjóðfélagsins, embætt- is mennirnir, hafi sæmileg laun. Hæfilega borgun íyrir starf sitt eiga allir að fá, hver eftir þvi sem starfið er mikilsvert talið. Enginn alvarlega hugsandi mað- ur sér heldur eftir því fé, sem úr lands- sjóði rennur til góðra starfsmanna og nýtra. Engum mun þvi til hugar koma, að amast við sjálfu innihaldi þeirraaf hin- um nýju launaákvæðum, er snerta t. d. hreppstjóra eða kennendur Mentaskól- ans. Ekki verða hreppstjórarnir of- feitir, þótt fái 1 kr. fyrir hvern tug hreppsbúa og jófnuður og kjarabót má kallast nauðsynleg við skólann. Vitan- lega verða líkar reglur að gilda um Kennaraskólann, úr því hann er nútil, þar sem hann, og eins og hann er. En um þörf hans og fyrirkomulag yfirleitt vóru þegar í byrjun skiftar skoðanir og eru eðlilega enn í dtg; þykir mönn- um sem öllu notadrýgra og landinu ein- kum stórum ódýrara hefði verið, að halda þann skóla áfram í Hafnarfirði (Fiensborg). Ekki getur það heldur þótt órétt- látt, að laun embættismanna fari nokk- uð hækkandi eftir starfstíma (o: byrjun- arlaun sé lægst, hækki með embættis- aldri). Nei — en það, sem hér kemur til mála gagnvart þessum launabreytingum (hækkunum), er, að nú er hvorki tími hentugur til þeirra, né hagur landssjóðs því vaxinn, að standast aukin útgjöld til þeirra hluta. Og sú feikna-óskamfcilni setur mál- ið alveg yfirum, að farið er fram á að hækka laun nokknrra hálannuðustu emhættismannanna hér í Rc ykjavík, sem annaðhvort eru fulllaunaðir fyrir, eða allsendis óþarfir sem embættismenn. Eigum vér þar við biskup og landrit- ara; hvorttveggja það embætti er óþarft með öllu, enda mætti segja, að oflaun- uð sé nú, þar sem biskup hefir 5000 kr,, en Iandritari 6000. St>k sér væri nú, ef launahækkunin ætti að eins að gilda framvegis; en svo er ekki. Hún á að verka aftur fyrir sig, svo að hún er bein launahækkun hinna núverandi embættismanna (liðin embættisárBþeirra teljast sem sé), ogkomast þeir þannig nær allir þegar í hæstu laun og þau, er þeir hafa nú, eru 5byrjunarlauna-upp- hæðir! Þannig yrði landritari þegar launaður með 6500 kr. o. s. frv. Má að visu gera ráð fyrir, að þetta hafl verið tilgangurinn en ekki verða „nýmælin" meir aðlaðandi fyrir það. rjm yfirdóminn má það með sönnu segja, að laun dómendanna eru næg eins og þau nú eru, á meðan fyrirkomu- lagið er það, að þeir mega vasast í öllu óðru með dómarastörfunum. Og éngin X^aupendur Ingólfs eru beönir aö muna ^^ eftir aö finalddagi er X- í-ClIí. JT^-li. tiltök eru að koma á launahækkunar- breytingum, nema um leið sé gerð breyt- ing á allri skipun dómsins, þannið að hann verði æðsti dómur landsins (hæsti- réttur), örugglega trygður á alla lund, sem vonandi verður bráðlega. — Skrif- stofustjórar stjórnarráðsins verða og að gera sér að góðu að biða, a. m. k. þang- að til þörf þykir að bæta líka kjör annara stjórnarráðsstarfsmanna, en ekki er neitt í þá átt í þessum launafrum- vörpum. Sömuleiðis vita víst fáir um, að landsverkfræðingurinn (er vill verða kon- ungl. embættismaður) líði sérlega nauð, með þeim kjörum, er hann nú hefir. Og þar fram eftir götunum. Meðan svo er, að hvorki stjórn né þingi þykir fært, sökum fjárskorts, að ráðast í hin nauðsynlegustu útgjöld til ýmsra þarfa.fyrirtækja, er það meira en hlægilegt að bera slíkt hneyksli fram sem þessar Iaunahækkanir eru, sumar að minsta kosti (þar sem meðal annars er dirfst að byrja að ofan, áhinum^há- launuðustu!). Er og enginn vafi á, að þeim verður „styttur aldur" við fyrsta tækifæri. Ætti þingið ekki að eyða í það löngum tíma. Átrúnaður. Hugleiðingar um ýms opinher fyrirbrigði. IV. Það er nú kunnugt um próf. Har. Níelsson, af frásögnum þeirra, er til þekkja, og „vitnisburði" hans sjálfs, að hann er sá ðndunga þessa bæjar (að m. k. þeirra, er mentaðir eru), sem einna me»t auðtrúa heflr verið og er á öll „fyrirbrigðin",.iafnvel þau fáránlegustu. Alt er þar orðið honum hreinn átrún- aðnr, að því er virðist. Með það fyrir augum verðnr það skiljanlegt, sem ella myndi óhugsandi talið, að ekki varð vart við að guð. fræðisprófessorinn hneykslaðist minetu vitund á því, þótt gert væri í skopleikn- um gys að „guðsorði og kirkjutrú", sem sumir aðyir „vandlætarar" báru fyrir sig (vitanlega ranglega). Nei, hann hneykslaðist alls ekki fyrir hönd guðs, heldur fyrir hönd „andannau!f Þar var goðgá framin, annarstaðar ekki, fanst honum — og hafði hann þó hvorki heyrt leikinn né séð! Andatrúin, ásamt öðrum nýtísku- „sannindum", virðast þessum kenni- manni algerlega komin í stað þess, sem hingað til hefir alment verið haldinn lúterskur rétttrúnaður. Vissulega mun óhætt að fullyrða, að gersamlega einstakt sé það, að evangel- isk-lúterskur guðfræðisprófessor, launað- ur embœttismaður og kenmmaður i fast- skorðaðri ríkiskirkju (þjóðkirkju), leyfi sér að halda opinberan úthreiðslufund í andatrú! í sambandi við skopleik stúdenta heflr það jaínvel komið til orða hjá hinum sárreiðu, að sómi háskölans væri hér í veði og að háskólaráðið hefði átt að skerast i leikinn. En ætli ekki mætti með meira rétti spyrja hér: Á- lítur háskólinn virðingu sinni á engan hátt misboðið með þannig löguðu fram- ferði prbfessoranna ? Gerir háskólaráðið sér enga grein fyrir þessháttar fyrir- brigðum, er gerast fyrir augum allra? Og sérstaklega: Er guðfræðisdeildin bíl hér á einubandi? Hafahinirkenn- endurnir ekkert við þetta ab athuga? Þar sem alls ekki hefir komið frara, að svo væri, og þeir „leyft" þetta at- hugasemda- og mótmœlalaust að óílu leyti, verður að álíts, að guðfræðisdeildin í beild sé á einu og sama máli og próf. Har. Níelsson. Að svo vöxuu máli ber hún og allir kennendur hennar, sameiginlega ábyrgð. Ekki þarf nú mörgum blöðum um það að fletta, að andakukl og þesskonar „særingar", fréttaleitun af framliðnum o. s. frv. er allskostar ósamrímanlegt kristinni trú, eins og hún hefir verið boðuð viðast hvar og ekki sízt lútersk- um sið; þessháttar hlýtur því að vera trúarvilla, ef því er blandað samanvið hana — enda heflr allajafna verið litið svo á — og óleyfUegt þeim, sem hafa skuldbundið sig til að fylgja kristnum réttrúnaði, lögskorðuðum og ákveðnum, eins og hin evangelísk-lúterska þjóð- kirkjutrú er. Nú er það vitanlegt, að til þessi hafa skuldbuudið sig (með eiði) klerkar og kennimenn þeirrar kirkju og eru refsiverðir, ef þeir gerasst þar brotlegir; sömu skyldu háðir eru og guðfrœðiskennendur hennar (þjóðkirkj- nnnar), eins og síðar mun sýnt verða. í fyrirlestri þeim, er próf. H. N. hélt í fyrra um spámennina, kom það m. a. mjög greinilega í ljós, hvernig trú haus um þessi atriði er farið. Hann kvað sem sé spámennina alla hafa verið miðla — það væri allur galdurinn. Oildir sama um Jesú frá Nasaret; hann taldi próf. meðal spámannanna (sem í sjálfu sér er ekki rangt). Hann — Jesús Kristur — erþáhjá guðfrœðisprófessornum orðinn aðeins miðill, þ. e. maður með „miðils"-gá/ut samskonar oq t. d. Indriði Indriðason, sem „miðill" var hjá öndungafélag- inu hér í íteykjavik! í likræðu þeirri, er sami próf. hélt yfir Indriða þessum látnum, var og ekki annað að heyra en að hann teldi liann meðal hinna mestu spámanna, eðajafnvel meðalgangara milli guðs og manna. Getur nú annað eins og þetta verið réttar kirkjukenningar, evangelisk-lút- erskar? Því fer fjarri! í andalestri sínum, sem drepið heflr verið á í greinum þessum, taldi guð- fræðisprófessorinn það einna mestan (og reyndar þann eina) ágalla á nyju guð- frœðinni þýsku — sem hann ella að- hyllist í ölluni greinum og próf. Jón Helgason hefir mest flatt hér á landi —, að hún hefði ekki (ennþá) innlimað í kerfl sitt hinn nýja sannleik: anda-

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.