Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 26.11.1913, Blaðsíða 1

Lögrétta - 26.11.1913, Blaðsíða 1
Afgrniflslu- og innheimtum.: ÞORARINN B. ÞORLAKSSON. "Veltusundi 1. Taliimi 359. LÖGRJETTA Ritttjort: PORSTEINN GÍSLASON Pingholtsstrseti 1T. Taliimi 171. M &&. ífceyUjavll* 26. nóvember 1913. VIII. Árx. I. O. O. F. 95 ii 289. Láru« Fjeldsted, TTflrrjettarm*lafsBr«ium*Our. Lækjargata 2. Hslma kl. 11-J2 og 4-7. JEÍeekur, Innlendar og erlendar, pappfr og allskyns ritföng kaupa allir í Bókaversl. Sigfúsar Eymundssonar. Im voveiflegan dauðdaga. Slysfarir, sjálfsmorð og manndráp hjer á landi. Eftir Guðm. Björnsson. (Framh.). -------- V. TvS áriðandi verkefni. í ritgerð minni »Mannskaðar á íslandi« er gerð Ijós grein fyrir því, að mannljónið á sjó hefur verið geysimikið (1881—1910), og mjög sennilegt að takast mætti að draga úr þvi að miklum mun. Þess vegna vakti jeg athygli stjórnarinnaráþví,að hjerværutvö áríðandi og afar-nauðsynleg verk- efni fyrir hendi — 1.) setja lög um itarlegar mannskaðaskýrslur og nákvæma rannsókn á dauðdaga allra þeirra, sem deyja voveif- lega; — 2.) að fá skipaða milli- þinganefnd til að rannsaka sjá- varútveg, sjómensku og skipa- kost hjer á landi, og komast fyrir hvað gera þurfi og gera megi til þess að draga úr manntjóni og skiptöpum. Stjórnin tók upp frumvarp mitt um mannskaðaskýrslur og rann- sókn á fundnum likum, og lagði fyrir þingið núna í sumar. Það varð að lögum. Hins vegar sá stjórnin sjer ekki fært að sinna tillögunni um milliþinganefnd. VI. Nýju lögin um mannskaðaskýrslur og rann- sókn á fundnum líkum. Þessi lög ganga í gildi á næsta ári. Aðalefni laganna er þetta: / hverri sveit skal vera maður, sem rannsakar voveifleg manns- lát, og er hann nefndur »lög- gæslumaður«. í kaupstað er það bæjarfógeti, en hver sýslumaður í þeim hreppi þar sem hann býr; í öðrum hreppum eru hrepp- stjórar löggæslumenn, en eiga að visa af sjer til sýslumanns, ef vanda ber að höndum. Lögin bjóða nú, að hvert voveiflegt mannslát skuli tilkgnna löggæslu- manni; eru þar ítarleg ákvæði um tilkynningarskylduna'). Lög- 1) 3. gr. laganna: »Ef maður deyr voveiflega á landi í annara manna viðurvist, þá skulu þeir tafarlaust til- kynna látið löggæslumanni í þeirri sveit, þar sem maðurinn ljest, eða i þeirri fyrstu sveit, er þeir koma i, ef mann- skaðinn varð í óbygðum. Bera þeir hver um sig ábyrgð á, að tilkynning- in sje tafarlaust gerð. Ef lík flnst, þá skal sá, er finnur, til- kynnanæsta löggæslumanni líkfundinn. Ef maður hverfur og er talinn af, en likið finst ekki, þá skal húsráðandi á því heimili, er maðurinn hafði síð- ast næturvist, tilkynna löggæslumanni hvarfið jafnskjótt sem likur eru til að maðurinn hafi farist«. 4. gr.: »Ef mannskaði verður á sjó, þá skal skipstjóri, ef hann er á lífi, en ella sá, er í hans stað gengur, til- kynna mannskaðann löggæsluroanni í þeirri sveit, þar sem þeir koma fyrst að landi. Ef skip ferst og kemst enginn af, þá skal sá löggæslumaður, sem skráð hafði skipverja til vátryggingar, taka mannskaðann til rannsóknar. Nú voru skipverjar ekki vátrygðir, og heyrir þá rannsóknin undir löggæslumann i þeirri sveit, þar sem skipið átti heima. gœslumanni ber svo að rannsaka hvert voveiflegt mannslát, sem honum er tilkynt; skal hann grenslast sem best eftir því, hvernig dauðann hefur borið að höndum. Ef Itk er fundið, ræður hann hvar það er geymt; skal hann þá ávalt kveðja lœkni með sjer og skulu þeir báðir fara og skoða líkið. Má lóggœslumaður skipa að kryfja það, »e/j það skal hann jafnan fyrirskipa, ef nokkur minsti vafl getur leikið á því, hvað manninum hafi orðið að bana«. Að lokinni rannsókn skal lœknir gefa út dánarvottorð, en löggœslumaður leyfl til að jarða llkið. Svo eru ýms ákvæði um mannskaðaskýrslur o. fl. VII. f Millihinganefnd i slysfaramálum. Þó að mannskaðaskýrslurnar okkar hrópi fjöllunum hærra og blöðin flytji látlaust fregn á fregn ofan um skiptapa og manntjón, þá er eins og menn vilji sem minst um það fást, eða haldi að ekkert sje við því að gera, ekki ómaksins vert að eiga neitt við nánari rannsókn á þvi, eða óhætt að bíða og sjá, hvað nýju mann- skaðaskýrslurnar segja á næsta áratug. Hjer var fiskiþing i sumar. Ekki var slysfararannsókn þar á dagskrá. En þar var samið frumvarp til nýrra laga um líf- tryggingu sjómanna. Það þótti þeim mestu varða.. Frumvarpið kom til alþingis, en var þannig úr garði gert, að þingið gat ekki átt neitt við það. Og hjer var alþing í sumar — sællar minningar. Og þar var veitt fje til margs konar rann- sókna, á grösum og steinum og gömlum rústum og skjalaræflum, — jeg man fæst af þvi. Þar á móti fjekst ekki fje, smáræði á við margt annað, til að rannsaka mannskaðana, þetta mikla og sorglega böl, sem fylgir öðrum aðalatvinnuveg þjóðarinnar, eins og ill örlaganorn, — það man jeg, þvi gleymi jeg ekki. Að vísu var borin upp i efri deild tillaga til þingsályktunar í slysfaramálum, um 3 manna nefnd milli þinga, »/// að rann- saka orsakir slysfara hjer á landi, einkum druknaðra, og koma fram með ákveðnar tillögur um: — 1) Ráðslafanir til aðafstyraslysförum. — 2} Frumvarp til laga um slysa- tryggingar, einkum slysatryggingu sjómanna«. Þessi tillaga var sam- þykt í efri deild. En svo týndi hún lífinu i neðri deild, og var siðan heitið á landsstjórnina og Fiskifjelagið, að vekja málið aftur upp frá dauðum — eða sjá um útförina. Svo fór um sjóferð þá — líkt og margar aðrar hjer á landi. VIII. Alt hefur sínar ástæður. Það er vist, að ýmsir menn, aðrir en jeg, una illa þessu að- gerðarleysi i slysfaramálunum. En Þessi ákvæði koma ekki til greina, ef sjódómur rannsakar málið«. 5. gr.: »Hver og einn, er tær vitneskju um, að maður hafi dáið voveiflega eða lík fundist, og honum er kunnugt um að löggæslumanni hafi ekki verið til- kynt, skal skyldur að gera næsta lög- gæslumanni aðvart«..... Orðaskýringar (úr 1. gr.): »i landi er talið að þeir farist, sem bíða bana á þurru landi, eða í ám, eða vötnum, eða sjó, ef þeir fara af sjávarbakka í sjóinn«. y>Á sjó er talið að þeir farist, sem deyja voveiflega á skipi, eða drukna af skipi á sjó«. »S/eip merkir hvern þann farkost er flýtur á sjó«. vSveit merkir kaupstað eða hrepp«. þeir munu þó vera fremur fáir talsins. Það hefur lýst sjer í mörgu undanfarin misseri, að þetta mannskaðamál er yfirleitl fremur óvinsælt, ekki sísf meðal mjög margra sjómanna og út- gerðarmanna, þó undarlegt kunni að þykja. Þess vegna fór nú svona á þingi, fyrst á fiskiþingi, siðan á alþingi. Því er svo háttað, að flestum þjóðmálamönnum þykir mestu varða fyrir sig að öðlast alþýðu- hylli, til þess að »ná kosningu«, komast á þing, og þar fram eftir valdagötunum. Þess vegna verða þeir að hliðra sjer hjá hverju þvi nýmæli, sem reynist óvinsælt, fær mjög lítið fylgi, eða mætir almennri mótspyrnu. Og þar af er það komið, að á stetnu- skrárnar — þessi víðfrægu bið- ilsbrjef stjórnmálaflokkanna, er aldrei tekið annað en það, sem a///r vilja, eða haldið er fyrir víst, að meiri hluti kjósenda muni aðhyllast tafarlaust. Þetta getur komið sjer illa. Óvinsæl nýmæli geta verið mestu nauðsynjamál — og það sannast þegar langt um liður. Þeim legst þá líka oftast eitthvað til. Oft- ast verða einhverjir til þess, að vinna vanþakklátu verkin, berjast fyrir óvinsælu nytsemdarnýjung- unum. Manndauðinn minkar hröðum skrefum hjer á landi, ef á alt er litið. Hann hefur minkað um helming siðan á miðri 19. öld, var þá um 30%o á ári, nú um 15°/oo. En slysfarirnar hafa mjög lítið rjenað. Þess vegna ber meir og meir á þeim, að tiltölu við önnur banamein. Er nú svo komið, að um það bil 15. hvert mannslát er »voveiflegt«, og fram yfir það í mörgum árum. Það er ólíklegt að þjóðin uni þeim ósköpum til lengdar um- talslaust. Jeg get það ekki, og geri það ekki — hvað sem hver segir. (Niðurl.1) Áln avar a. La,ncliaiÍTijg satceyHta, og besta "l!jFtrV".AJLi. Selt m e ð óvaiiialeffa 1 A jr 11 verði. Sturla Jónsson. Laugaveg 1 1. — en þeim er hann einmitt ætl- aður. — Þeir munu aldrei finna til neinnar óánægju út af lit og lögun á fána sinum, sem þeir hafa alist upp við, lifa og starfa undir. í stað þess reyna þeir að auka veg hans og virðingu á ó- komnum öldum. S. P. Edd um veðdeildarlögin. Fáiiimi. Nú, þegar konungs- úrskurður er fenginn fyrir lög- gildingu á sjerstökum islenskum fána, tel jeg vist, að allir fánavin- ir sjeu ánægðir og hrósi happi yfir því, að siðasta alþingi leyfði ráðherra að fara rjetta leið í þessu efni. Ættu menn nú að sitja á strák sínum, og rifast ekki mjög mikið nm gerð hins nýja fána. Væri það íslendingum litill sómi, ef þeir gætu ekki komið sjer saman um það, hvernig þessi blessaður dúkur á að vera að lit, og málið hindraðist fyrir þá sök. Best þykir mönnum að litirnir sjeu sem fæstir. Sá bláhvíti Stú- dentafjelagsins hefur þann mikla galla, að likjast um of fána ann- arar þjóðar. Þeim litum verðum vjer þó að halda og helst kross- gerðinni. Það virðist þvi óhjá- kvæmilegt að bæta í þriðja litn- um. Það hefur áður verið bent á það i Lögrjettu, að hafa rauðan kross í þeim hvíta. Það þykir mjer vel til fallið. Sá litur er oss íslendingum ekki alveg óvið- komandi. Vjer höfum lika rauða sögu að segja. En sjálfsagt er að hafa bláa litinn dökkan. Annars er þetta mál ofureinfalt, og ekk- ert misklíðarefni, þvi jeg vil benda mönnum á þann sann- leika, að hvernig sem gerð fán- ans verður, mun hann niðjum vorum jafnhelgur og ástfólginn 1) Um eitursölu, eiturmorð og eitur- slys. Svar til sjera banknrnanns. Sjera bankamaður bröltir enn af stað í ísafold 12. þ. m., og þykist þar vera að verja sig fyrir árásum þeim, er jeg hafi gert á nýju veð- deildarlögin Honum ferst með þess ari tilraun líkt og þektum skepnum, sem klóra uppí vegg með óhljóð- um og gauragangi, en finna hvergi von til uppgöngu. Nú flækist ekki hempan fyrir. — En bankastjórn Landsbankans hefur sýnilega þá gömlu góðu skoðun, að betra sjeað veifa röngu trje en engu, þar sem hún sendir slíkan mann til að moka frá dyrum sínum. Það mun í almæli, að ljett væri fyrra svar sjera B. En þetta síðara er þó mun ámátlegra, og sjest þar ljóslega, að eyðist alt, sem af er tekið. Hann kemur að eins á örfáum stöðum nærri sjálfu málinu. En fyrir sitt líf þorir hann sýnilega ekki að minnast einu orði á aðalatriðið, sem deilan stendur um; eða vegna hvers sýnir hann mönnum ekki fram á, að samanburður bankastjórn- arinnar á dönsku lánsfjelögunum og veðdeildinni sje rjetturf Og því hrekur hann ekki mótmæli mín um þetta efnif Af því auðvitað, að mál- ið er óverjandi, hvaða kappi sem á hólminn er sendur. Jeg verð því að skoða þetta sem yfirlýsingu um, að jeg hafi góða malstaðinn mín megin, og að alt, sem sagt hefur verið frá bankans hlið um þetta atriði, sje eintóm markleysa, eins og það vitanlega er. Aðalkjarni greinar sjera B. er, að jeg sje heimskingi, að jeg beri ekk- ert skyn á bankamál, að jeg megi ekki láta nafn mitt sjást undir grein- um, sem snerta veðdeildarlögin. Þetta er sú hliðin, sem að mjer snýr. Sjalfur segist hann hafa svarað grein- um mínum svo rösklega í þessu máli, að þar sje engu við að bæta; að hann sjálfur skrifi nafnlaust, sje af því, að aðrir geri það. Hann sver sig og sárt við leggur, að hann sje ekki guðsmaður. Af þessu sjá menn, að umtalsefnið er látið hlut- lítið og málstaðurinn í lakasta lagi. Þar sem kústur bankastjórnarinnar sópar ekki betur en þetta, og enda þótt umrædd grein sje ekki svara verð, finst mjer þó ekki rjett að ganga fram hjá nokkrum miður góð- gjörnum atriðum hcnnar. Fjárhagnrinn. Sjera B. telur mig þeirrar skoð- unar, að Landsbankann vanti pen- inga. Auðvitað, enda hafa allir landsmenn þá sömu skoðun, eða öllu heldur fullvissu. Allir telja löggjaf- arþingið skyldugt til að ráða fram úr fjárkröggum bankans, þar sem í hlut á okkar eina íslenska banka- hola. En þá kemur spurningin: hvernig er eðlilegast að þingið ræki þessa skylduf Og það er þannig, að bankastjórnin komi með tillögur, svo að unt væri að nota þær sem grundvöll til laga í þessu efni. Eh þá vil jeg leggja áherslu á, að svo geti tillögurnar verið óhafandi og illa hugsaðar, að þingið sjái sjer ekki fært að taka þær til greina. Og svo getur þingið verið skamm- sýnt, að það láti bankastjórnina blinda augu sín svo hraparlega eins og t. d. í sumar, því sjálfsagt var að greftra yfirsaungslaust veðdeild- arfrumvarpið í því ferlíki, sem það birtist, og einnig 2 miljóna tillagið, því þess verður þingið vel að gæta, að þótt peningaleysið kreppi að þjóðinni á allan hátt, eins og það nú gerir, þá er lítil bót í því, að semja lög til fjáraukningar í landinu, sem íþyngja mönnum og kúga þá á allan hátt eins og veðdeildarfrum- varpið gerir svo bersýnilega. Þá vil jeg heldur kjósa þann kostinn, að bíða einu árinu lengur, ef hugsan- legt væri að þinginu færi svo fram í skynsemi, að það semdi ný veð- deildarlög, sem væru siðuðum mönn- um bjóðandi. En því miður hefur það ( þess stað kingt tillögu Lands- bankans, en þó ekki með meiri lyst en þegar fiski er boðin úldin beita. Og máske okkar skörpu fulltrúar hafi hugsað þannig, að alt væri hungr- uðum mönnum bjóðandif Mál þetta fór slysalega, og ætti þjóðin að kasta því fyrir borð í þeirri skrímslismynd, sem það er í, við næstu kosningar. Hag bankans má hæglega bjarga með sanngjömum veðdeildarlögum og fleiru, en til þess þarf hagsýni og dugnað, og umfram alt má ekki ein- blína á hag bankans eins. Þetta at- riði skal betur rætt síðar. Atkvæðagreiðslan. Síra B. er mjög ánægður með þann meiri hluta, sem lögin fengu í sameinuðu þingi. En hefur hann gert sjer grein fyrir, hvernig á því fljótræði stóð? Þröngt er um pen- inga í landinu; það vissi þingið. Allir sparisjóðir uppjetnir. Bændur vantar alment fje til reksturs bú- skaparins, og framkvæmdir yfirleitt í dauðateygjunum. Fyrir þessar sakir, og skammsýni hinna leiðandi manna landsins, hætta bændur búskap, bjóða eignir sínar lágu verði, og þegar salan tekst, mæna þeir eftir fleytu, sem geti flutt þá burt af hólmanum. Trúin á lífsskilyrði landsins er hjá fjöldanum eins og útbrunnið skar, þrek manna er lamað og ró og kyrð dauðamóksins ríkir. En á meðan ástandið er svona, teyma einstakir menn þjóðina eins og tam- inn áburðarjálk, og gala af öllum mætti um ættjarðarást og sjálfstæði. Þeir lofa öllum ósköpum, batnandi bankaástandi, endurbót á versluninni, alt á að umsnúast, húsmennirnir eiga að fá spariföt og ósköpin öll, sem lofað er og erfitt er að telja. Þessi umbótahávaði stendur vanalega

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.