Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 03.12.1913, Blaðsíða 1

Lögrétta - 03.12.1913, Blaðsíða 1
AfgreiOslu- og Innheimtum.: ÞORARINN B. ÞORLÁKSSON. Veltusundl 1. Taliiml 3(9. LÖGRJETTA Rititjori: PORSTEINN 6ÍSLA80N PingholtntraU IT. Talifmi 171. M &Y* Fl.oylcja.vili 3. desember 1013. vm. árgr. I. O. O. F. 951259 Lárus FJeldsted* YflrrJ ett ar m á laf m r sl urnnOur. Lækjargata 2. Helma kl. 1 1-12 og 4-7. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og allskyns ritföng kaupa allir 1 Bókaversl. Sigfúsar Eymundssonar. jFánamálið. í sumar, sem leið, vildi ísaf., eins og alment var þá, að löggiltur yrði íslenskur fáni. Og hún var mjög hrygg yfir því, er frumvarp þingsins fjekk ekki fram að ganga, og hafði hún gert sig ánægða með það, enda þótt það færi reyndar skemra en konungsúrskurðurinn um fánamálið gerir. Hún var á sömu skoðun um málið og L. H B, og þeirri skoð- un fylgdi líka Björn Kristjánsson bankastjóri á þingi. En nú, þegar það er fengið, sem þingið óskaði eftir, og ríflega það, þá er hún kom- in á þá skoðun, að lítið sje unnið við það. Setjum nú svo, að fánamálinu hefði ekki fengist framgengt hjá konungi. Hvernig halda menn, að þá hefði sungið í ísaf., L. H. B. og öðrum fánaleikendum frá þinginu í sumarf Þau hefðu þá án efa kallað þetta aðalmálið og talað um það eins og undir því einu væri komin velferð íslands í nútíð og framtíð, að það fengi löggiltan fána „innan íslensks valdsvæðis" eins og þau komust að orði síðastl. sumar. Svona breytast stundum skoðanirnar eftir atvikun- um. Nú þykir tsaf. alt undir gerðinni komið á fánanum. En veit hún hvaðan uppástungan er um gerðina á stúdentafánanum svokallaðaf Uppá- stungan er frá Lögr. Um það get- ur ísaf. sannfærst, ef hún lítur yfir Lögr. frá september og október 1906. Þar getur hún sjeð, hver eru upp- tök fanamálsins og bláa flaggsins með hvfta krossinum. Hún átti eng- an þátt í málinu þá. Það var Lögr., sem vakti það upp og átti uppá- stunguna að gerðinni, sem sfðar var samþykt og tekin upp af Stúdenta- f jelaginu. Annari gerð var þá hald- ið fram af sumum í fjelaginu, og Lögr. man ekki betur en að það væru einmitt nokkrir Landvarnar- menn, sem þá gerðina vildu heldur, en það var þrflitt flagg, blátt, með hvítum og rauðum krossi, norsku litunum í öfugri röð. Þetta var fal- jeg gerð, en hin þótti einfaldari, og því varð hún ofan á við atkvæða- greiðsluna f fjelaginu. Á Akureyri fjekk aftur á móti þrflita flaggið meira fylgi og var þeirri gerð um stund haldið fast fram þaðan. Svona er nú þessu máli varið. Og þegar ísaf. hefur rannsakað þetta vel og sannfærst um, að alt er þetta rjett, sem hjer hefur verið sagt, þá býst Lögr. við, að hún ranki við sjer og komist á þá skoðun, að þótt hin gamla uppástunga Lögr. um fánagerðina þætti góð, þá sje þó hugsanlegt, að finna mætti ein- hverja aðra gerð, sem notast mætti við, ef svo er, að konunginum þyki þessi gerð óhæfilega lík flaggi, sem er eign Grikkja. Um þá líkingu vissi Lögr. ekkert, þegar hún kom fram með uppástung- una. Það ber blaðið með sjer. Og stúdentafjelaginu var einnig ókunn- ugt um þetta, þegar það samþykti gerðina. Lógr. finst það lítils vert mál, hvort gerðinni er breytt eða ekki, jafnvel hlægilegt, að gera annað eins mál og það að áköfu Hertogahöllin í Brunsvík. Síðastl. vor gifti Vilhjálmur Þýskalandskeisari elstu dóttur sína, sem Victoria Louisa heitir, syni hertogans af Cumberland. Hann heitir Ernst Augúst. Nú hefur keisarinn gert tengdason sinn að her- toga af Brunsvik, en jafnframt látið hann afsala sjer tilkalli til kon- ungdóms í Hannóver. Hefur keisari átt í miklu þjarki um þessi mál. Hertoginn af Cumberland, sem kvæntur er Thyru prinsessu af Danmörku, dóttur Kristjáns IX., hefur verið í óvináttu við keisara og haldið því fram, að hann hjeldi ranglega fyrir sjer föðurleifð sinni. En með hjónabandi barna þeirra var talið, að fullar sættir hefðu komist á milli þeirra. En ýmsum þótti ekki nógu tryggilega um hnútana búið hjá keisara þar sem um afsal Welfaættarinnar á Hannover var að ræða, en Cumberlandshertoginn er nú höfuð henn- ar og er Welfaættin ein af elstu konungaættum Norðurálfunnar. Meðal þeirra, sem óánægðir voru, var Vilhjálmur krónpins, og komu opinberlega fram mótmæli frá honum, er vöktu mikla at- hygli og urðu um hríð tilefni til missættis milli hans og föður hans. En alt hefur þetta jafnast, og nú eru þau ungi hertoginn og kona hans, sem hjer eru myndir af, setst að i stjórnarhöllinni í Brunsvík, sem lika er sýnd á myndinni. Báðgert var, að í haust yrði keisar- inn þar gestur þeirra. deilumáli. Og hún býst við að ísaf. geti orðið henni sammála um þetta, þegar hún hefur fræðst um það, hvaðan uppástungan um gerðina á bláhvfta flagginu er komin. Slys á „Kong Helge". I'rír menn drukna. „Kong Helge", skip Thorefjelags- ins, hrepti ákaft illveður á leið frá Austfjörðum til Khafnar nú nýlega. Hann kom inn til Kristjanssand í Noregi 23. f. m. mjög laskaður og hafði þrjá menn tekið út af skipinu og þeir allir druknað. Mennirnir voru Hansen skipstjóri, Dam stýri- maður og einn háseti. Frjettirnar segja, að sjór hafi brotið stjórnpall- inn. Hansen skipstjóri var hjer áður um tíma fyrir „Vestra", berlega, En þýsku blöðin hjeldu á- fram með málið og bljesu það mjög upp. Það er talið eins dæmi, að sendiherra verði uppvís að því, að vera við riðinn slíkt mál og þetta, Sendiherra Rússa njósn* armaðnr í Sviþjóð. í haust var hafin sakamálsrannsókn f Stokk- hólmi gegn fyrv. undirforingja f sænska hernum, sem Törngreen heitir, og hann sakaður um, að hafa verið njósnarmaður annars ríkis. í Svf- þjóð var í fyrstu farið leynt með þetta mál. En upplýsingar um það fóru þá að koma fram í þýsk- um blöðum. Og það hefur reynst rjett, sem þar var sagt, að rúss- neski sendiherrann í Stokkhólmi væri við málið riðinn. Verslunar- maður einn, Holsteinsson að nafni, var tekinn fastur, og sannaðist, að hafði verið milligöngumaður milli Törngreens og hermála-aðstoðar- manns rússneska sendiherrans. Sá hjet Assanovitch, og kvaddi Rússa- stjórn hann heim, eftir kröfum frá sænsku stjórninni, er þetta var orð- ið uppvfst. Um sama leyti fór rússneski sendiherrann, Savinsky, skyndilega burt úr Stokkhólmi og hjelt til Parísar. í Svfþjóð var reynt að gera sem minst úr þessu opin- Assanovitch. sem hjer var á ferð, og þykir það hin mesta hneysa bæði fyrir hann og þjóð hans. En versta hneykslið er þó það, að sterk grunsemd hefur fallið á eina af sænsku prinssessunum um það, að hún sje líka flækt inn í þetta mál. Það er Marfa Povlovna kona Karls Vilhjálms, næstelsta son- ar Gústavs konungs, en hún er stór- furstadóttir frá Rússlandi og giftist sænska prinsinum 1908. Móðir henn- ar er dóttir Georgs fyrv. Grikkja- konungs. María' prinsessa er nú kominn heim til Rússlands og sagt, að hún komi ekki framar til Sví- þjóðar. Skandía-mótorinn. Jakob Gunnlögsson stórkaupm. í Khöfn, sem hefur einkasölu á Skandía- mótorum í Danmörku, íslandi og Færeyjum, hefur gefið út bók með nákvæmri lýsingu á honum og vönduðum myndum, sem sýna alla gerð vjelanna og gefa leið- beiningu um meðferð á þeim. Oarlstoerg l>ruggli«.ísiii mæla með Carlsberg- J?X^ skattefri alkóhóllitlum, ekstraktríkum, bragðgóðum, haldgóðum. Carlsberg* skattefri porter hinni extraktríkustu af öllum portertegundum. Carlsberg* sódavatn er áreiðanlega besta sódavatn. Dm vo?eiflep dauðdarja. Slysfarir, sjálfsmurð og manndráp hjer á landi. Eftir Guðm. Bfðrnsson. (Framh.). ------- IX. Um eiturhættur, eitursölu 0. fl.1) Eiturmorð eins- Öllum er °rðið dæmi hjer. Jöfn- kunnugt um eitur- uður við aðrar morðið, sem nú er Þjóðir. Eftirtekt- verið að rannsaka. arverð »8kikkan- það er mjög nýstár- legur viðburður hjer á landi. í öðrum löndum eru eiturmorð engin nýlunda. En hjer hefur ekkert þess konar morð vitnast um langan aldur. Jeg veit ekki til að nokkurt eitur- morð hafi orðið uppvíst hjer á landi alla 19. öldina, og fróðir menn segja mjer að það muni ekki hafa verið. I árbókum Espó- líns er talað um 27 morð á 18. öld (þar af 9 barnsmorð), en þar er oft ekki minst á aðferðina, og veit jeg því ekki hvort nokkurt eiturmorð er þar á meðal. Þetta er alt órannsakað enn þá hjer á landi, engin glæpamálasaga til. Jeg finn það æ betur og betur á heilbrigðismalunum, hvílíkur bagi það er fyrir öll okkar þjóðþrif, að saga þjóðarinnar er enn að mestu leyli ósögð og hvergi nema hálfsögð. Því er ekki að neita, það gegnir furðu, hvað morðin eru fá hjer og manndrápin á við það, sem verða vill i öðrum löndum. Jeg hef oft heyrt menn segja að það komi til af þvi, að við íslendingar sjeum svo ósköp y>skikkanlegir«. En þessi mikli munur gœti þó líka, að einhverju leyti, verið þvi að kenna, að hjer hafi miklu fleiri morð haldist legnd, vegna þess að aðgæslan hjer á bráðum og voveiflegum mannslátum hef- ur verið svo að segja einskis nýt alt til þessa, engin nýtileg lög verið sett þar að lútandi, eins og alstaðar i öðrum löndum.') Víst er um það, að i öllum öðrum greinum eru íslendingar naumast nokkurn hlut »skikkan- legrk, en aðrar »siðaðar« þjóðir. 1 III. kafla þessarar ritgerðar var minst á þennan mikla mun, og gefið i skyn að hjer hefði mátt biiast við 16—20 morðum og manndrápum á þeim 35 árum (1875—1909), sem um var talað, en ekki vitnast nema 7 þess konar mannslát á því skeiði. irifsro/a Eimskipafjelag Islands, Austurstrœti 7. Opin kl. 5--7. Talsími 409. Bíó-kaffihúsið (inngangur frá Brðttugötu) mælir með sinum a la carte rjettum, smurðu brauði og miðdegismat. Nokkrir menn geta fengið hús- næði og fæði. Sími 349. Virðingarfylst. Hartvig Nielsen. 1) Jeg hef nýlega sent landsstjórn- inni ítarlega skýrslu um þetta mál; er þessi kafli saminn upp úr þeirri skýrslu minni, en aukið við ýmsum almenn- um fróðleik. 2) Ef á þarf að halda get jeg fært full rök fyrir því, að sum hroðaleg- ustu morðin hjer á landi, sem strax hefðu komist upp, ef eftirlitið hefði verið í lagi, þau hafa haldist leynd — engan grunað neitt — þangað til ein- hver sjerstök tilviljun olli því, að þau vitnuðust. En hvað hefur hana vantað oft, þá sjerstöku tilviljun? Þaðveitjeg I ekki. Það er ðllum hulið. Jeg vil ekki að menn haldi að þetta sje ofsögum sagt — það er þvert á móti — og þess yegna kem jeg nú með nánari saman- burð. Tíðleik glæpa verður að miða við fólksfjölda.1) Á Englandi komu, um árin 1881—'90, að meðaltali 13 morð og 10,5 manndráp á hverja miljón landsmanna á ári. Jeg hef nú reiknað út, að hefðu þessir atburðir verið álika tíðir hjer árin 1875—1909, þá hefðu hjer átt að koma fyrir á þeim 35 árum samtals 34 morð og 27 manndráp. En reyndin varð sú, að alla þá tið vitnuðust ekki hjer nema 5 morð og 2 manndráp, (sbr. III. kafla). Um önnur lönd, en England, veit jeg með vissu (úr bók próf. Westergaards), að árið 1895 urðu morð og manndráp samtals á hver 100,000 manns — á ítalíu 6 —7, Ungarn 7, Austurríki 2, Frakk- landi l'/3, Sviþjóð 2?) En hjer á landi hafa ekki komið sam- tals nema sem svarar 0,ss morð og manndráp á 100,000 manns á ári, ef tekið er meðaltal af árun- um 1875-1909. Eftir þessu að dœma cetlu morð og manndráp að vera ¦ hjer tím bil 8 sinnum fátíðari hjer á landi en i Svíþjóð og 9 sinnum fátíðan en á Englandi. Það eru eftirtektarverð »skikkan- legheik. Eitursjálfsmorð Þá er að minn- fátið. Aðrar að- ast á sjálfsmorðin. ferðir. JBfnuður í öðrum löndum er við aðrar þjóðir. bað yfirieitt miklu algengara en hjer (t. d. helmingi tíðara í Danmörku) að menn bani sjer á eitri" Hjer hafa mjög fáir stytt sjer aldur á þann hátt. Jeg hef talið saman öll sjálfsmorð, sem vitnast hafa hjer á landi 1896 —1910, í 15 ár. 1) Útlendu tölurnar, sem nú verða nefndar, hef jeg tekið úr víðfrægu vísindariti: »Die Lehre von der Mor- talilát und Morbilitát. Von H. Wester- gaard. Jena 1901«. 2) Par sem fólkið er fátt, eins og hjer, verður geisimikill áramunur á öllum þess konar tölum, og ekki enn annað að gera en taka meðaltal af mörgum árum. Meðal stórþjóða er munurinn ekki mjög mikill ár frá ári.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.