Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 08.03.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 08.03.1916, Blaðsíða 1
 Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. ¦ ¦ ____ ____ ____ LOGRJETTA Afgreiðslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastræti II. Talsími 359. Nr. 11. Reykjavík, 8. mars 1916, XI. árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. J Bæknr, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í úsar í r. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síðd. Tvær spurningar.1 Er kirkjan að komast á ringulreið? Eru allir að verða — andatrúarmenn? Hr. ritstjóri Kirkjublaðsins !* Hjer eru tvær spurningar, sem jeg sendi ySur. Jeg er þó ekki höfundur þeirra, heldur hafa tveir „mætir menn" spurt m i g svo (og á hvor sína spurninguna), en mjer varð ekki greitt um svarið. Málefnið finst mjer eiga heima í KirkjublaSinu, ekki hvaS síst, og aö þjer munið einhverju geta svaraS, mönnum þessum til huggun- ar og harmaljettis. Auk þess, sem þetta er „andlegt" mál, þá er það líka „mannlegt", og mjer virðist þjer halda meginregl- unni: humani nihil a me alienum (þ. e. ekkert mannlegt mjer óviðkom- andi). Ef jeg mætti, í mjög stuttu máli, segja yður og lesendum Kbl. skoSun mína á þessum hlutum, mundi jeg eftir vandlega íhugun svara fyrri spurningunni j á t a n d i. Og rökin fyrir því eru aS hálfu leyti innifal- in í síöari spurningunni, sem jeg þó verS aS svara neitandi, meS þeirri viSbót, aS svo langt sjeum viS ekki leiddir e n n þ á. ÞjóSkirkjan hjer, hin evangelisk- lúterska, er í upplausn. Stýrir því annars vegar nýja g u S f r æ S i n, er nú skipar hásætiS meSal hinna „skriftlærStt"; hún er sumpart þegar fallin frá, eSa sumpart er aS falla frá, ýmsum helstu trúaratriSum lútersku kirkjunnar (sbr. skrif nýguSfræS- iuga, t. d. próf. Jóns Helgasonar) — og trúarjátning vill hún enga fasta hafa, heldur fult kenningarfrelsi i n n a n þjóðkirkjunnar (sbr. t. d. það, aS nú vilja nýguðfræðingarn- ir afnema kverlærdóm með öllu, af því að hann bindur við eitthvað „á- kveðið", og innleiða barnabiblíuna í staðinn, er hver geti svo „skýrt" eft- Í!' vild). Þetta er jeg í sjálfu sjer ekki aö lasta, því að það er greitt sPor í áttina til þess, sem er þroska- merkið mest, að hafna öllum átrúnaði. En hitt er jafnvíst, að þetta getur engan veginn samrýmst ákveSinni þjóSkirkjti, ríkiskirkju, með fast- skorðaSar og lögskipaðar trúarsetn- mgar, sem þjó5fjelag-iö heldtir uppi s e m s 1 í k r i og einmitt vegna þessa. Allar mögulegar trúarskoðanir getur ríkiS ekki veriS aS styrkja. A hinu leytinu vinnur a n d a t ú- 1 n einnig stórum aS sömu upplausn. Hún er nú svo mögnuð hjer, eSa öllu heldur: meS hana er svo farið hjer, að slíks munu engin dæmi annarstað- ar — að prestvígður maSur í þjóð- kirkjunni (prestakennarinn, prófessor Haraldur Níelsson) prjedikar hana í * N. Kbl. baðst undan því að taka þessa grein, meS jJví aS ritstj kvaSs(. ekki treysta sjer að svara síðari hluta hennar (en svar yrsi hann að setja unileiS).-BiSjegnuLogrjettufyr. irhana. H ö f_ Mynd þessi er af flótta Pjeturs konungs úr Serbíu. Þegar hún er tekin, situr hann a fallbyssuvagni, sem 4 uxar draga, en nokkrir hermenn fylgja vagninum. kirkju hvern sunnudag (auk fyrir- lestra, er hann kann aS halda) og telur hana núaSalstoSkristin- d ó m s i n s. Kraftaverk nýja testa- mentisins eru ekkert annaS en „andafyrirbrigSi", og K r i s t u r (sem nýguSfræðingar eru búnir aS gera að manni, eins og kunnugt er) var að eins m i S i 11 — þannig er sú gáta leyst! Þetta getur aS sjálfsögðu út af fyrir sig staðist eins vel og hverjar aðrar hugmyndir, sem menn- irnir hafa gert sjer um þessi efni, en er þetta s a n n-k r i s t i 1 e g t ? Jeg spyr yður, ritstjóri góður, því að þjer munuS kannast viS, aS alt annaS hef- ur „okkur verið kent"; var það þá vitleysa, eða er þetta þaS ? Þar er hnúturinn. Upp á þessar grundir vil j e g að minsta kosti ekki hafa „þjóSkirkju", og jeg get ekki láS öSrum, þótt þeir hugsi eins. AS því leyti er jeg Dön- um sammála, aS jeg kýs heldur aS hafa einhverja „reglu í ruglinu". Þetta er nú mín (aS því er ySur mun finnast) veraldlega skoStin. Og svona aukalega vildi jeg skjóta því inn í, að eins og jeg tel mikla kirkju- sókn á einhverjum stað enga sönnun fyrir því, að hún sje til nokkurs á- bata fyrir líferni manna —¦ jeg þekki hjeruð, þar sem sjaldan er kirkja sótt, en þó allir heiðursmenn! — eins get jeg á hinn bóginn ekki sjeð, að þaS geti verið neinn ávinningur fyr- ir g u S s t r ú n a, þótt þaS „s a n n- a S i s t" (vísindalega, aS andar f ram- liSinna væru á sveimi eftir dauSann. Mjer virSist þaS einmitt k o 11- v a r p a öllum hinum kristnu trúar- kenningum um þessi efni. — Hinni spurningunni, hvort allir væru aS verSa — andatrúarmenn (jeg held, aS spyrjandinn hafi ætlaS aS nota eitthvert annaS orð, en hætt við .það), sagSist jeg veröa aS svara neit- andi, þótt mjög sje nú reyndar fariS aS kárna gamaniS. Því aS nú andæfir enginn þessu fargani, aS því er sjeð verði. Bæði mun það vera, aS menn nenna því ekki, og svo er aSalatriSiS, að flest blöðin og tímaritin, þau víð- lesnustu, munu vera svo sem lokuð slíkum mótmælum.* Af tilviljun hagar nú svo til, illu heilli. Isafold flytur hverja fyrirbrigSasöguna á fæt- ur annari athugasemdalaust, og grein- * Um Lögrjettu, aS minsta kosti, er þetta ekki rjett til getiS. Hún hefur engum neitaS um rúm fyr- ir greinar af því tægi, sem hjer er um aS ræSa. Þótt hún hafi flutt nokkrar greinar, sem þessi mál snerta, meS nafni mikils metins rithöfunar (E. H.) undir, þá hefur hún alls ekkert tilefni gefiS mönn- um tíl aS halda, aS hún væri lokuö fyrir mótmælum gegn þeim skoStm- um, sem þar koma fram. Ritstj. ar bæði eftir Harald Níelsson og Einar Hjörleifsson, sem nú leitar þar aftur húsaskjóls eftir útivist harða og langa. Lögrjetta hefur og gefið sig að þessu upp á síðkastÍS, meSan E. H. skrifaSi í blaSið. (Ekki aS gleyma ósköpunum, nýja blaSinu, sem kallar sig „LandiS"). Tímariti Bók- mentafjel., Skírni, stýrir dr. GuSm. Finnbogason, sem eitthvaS hefur ver- iS orSaSur viS kukl, og einn af rit- stjórum ISunnar er sjálfur höfirð- presturinn E. H. o. s. frv. Og varla kemur upp þaS hindurvitnisfyrir- brigði, að andapostularnir telji það ekki visindalega sannaSa staSreynd! Sannarlega væri engin vanþörf á þvi, þótt tekið væri til máls á móti öfgum þessum, og ef ekki fæst rúm í hinum almennu blöðum, svo sem skylt væri, þá getur orðiS lífsnauS- syn, til þess að halda við heilbrigði skynsemi landsmanna, aS koma á fót i'rjálsu og óháðu málgagni í því skyni. Hvernig líst mönnum, trúuSum jafnt og vantrúuðum, m. a. á greinar þær, sem birtst hafa í ísafold nýlega, cftir E. H. (i 6. tölubl. þ. á., ræSa, um „hugskeytatæki Wilsons") og H. N. (í 10. tölubl. þ. á.: „Frá furSuströnd- um, einkennilegar ljósmyndir") og skrifaSar eru í þeim ísmeygilega trúaranda, sem þessir rithæfu menn nú viðhafa? ÞaS er svo sem ekki veriS að troða þessu inn í fólkið, nei, því er einmitt s m e y g t inn, svo ósköp liSlega. E. H. klykkir út frá- sögnina um andaskeytin meS þessari setningu (sem er málsgrein út af fyr- ir sig) : „ÞaS er þetta, sem hefur ver- iS að gerast á Englandi í sumar"! Rjett eins og þ e 11 a sjeu aðalviö- burðirnir með Englendingum á þess- um timum — eða einustu viðburð- irnir! Og H. N. fárast yfir því, að mörgum sje „skapraun" aS því, aS reka sig á „óþekt lögmál í tilver- unni"(!), „afturhaldssamar sálir" þykist þurfa aS varSveita „barna- trúna" sína, „stinga höfSinu niSur í sandinn" o. s. frv. Telur hann þaS óumræSilegt „fagnaSarefni" og „gæfu", aS „fá ljósmynd af látnum ástvinum sínum" (úr andanna heimi). — Hvers vegna þaS? HvaSa áhrif getttr sú ljósmynd haft, til góSs, á 1 í f e r n i manna? „Ástvina"-taliS er nú mjög notaS, og er því bersýnilega ætlaS aS hrífa veikar sálir. Slíkur ritháttur sem þessi er fyrir mítíum sjónum ekkert annað en hreinar og beinar andlegar einfeldn- ingaveiSar („Bondefangeri", sem bræSur okkar kalla suSur viS Eyrar- sund). Hvað virðist KirkjublaSínu? i.-3.-'i6. G. Sv. Frjettir. „Maður og kona" var fyrirsögn fyr- irlestrar, sem Lártis H. Bjarnason prófessor hjelt i BárubúS kl. 5 á sunnudaginn fyrir nær þvi fullskip- uðu húsi. Fyrirlestur þessi var haldinn að til- lilutun Kvenrjettindafjelags íslands og Hins ísl. kvenfjelags. Var hann um lagalegt samband hjóna, og að- stöðu þeirra hvers um sig gagnvart þjóðfjelaginti. Sömuleiðis um aSstöSu foreldranna aS lögum til barna sinna, skilgetinna, óskilgetinna og hórget- inna, og aðstöðu þeirra barna þar af leiSandi til þjóSfjelagsins. Jeg minnist ekki aS hafa heytt fyrirlestur um jafnerfitt viðfangsefni, og í sjálfu sjer jafn litið skemtilegt efni vera gerSan jafn skýran og á- heyrilegan. ASalatriSi málsins voru sett svo ljóst og greinilega frani). Mismtininn, sem er að lögum, tók ræðumaður skýrt fram í öllum aðal- atriðum og benti á ýms atriSi í nú- gildandi lögtim, sem bæði beint og óbeint hölluðu rjetti konunnar, ef hún ekki sjálf stæði fjármunalega á verSi fyrir sínum hagsmunum. Um aðstöðu hjónanna til barna sinna og rjett barnanna gagnvart for- eldrum talaði prófessorinn einnig greinilega. En einkum benti hann á það . misrjetti, sem óskilgetin börn verSa fyrir frá löggjafarinnar hálfu, hvernig þau, sem eru alsaklaus um þaS, á hvern hátt>-þau eru í heim- inn borin, verSa aS líða fyrir það oft og einatt alla æfi. Sömuleiðis að þar væri það móSirin ein, sem hefSi bæSi eignarrjettinn yfir barninu og líka alla ábyrgSina á uppeldi þess og undirbúningi tindir lífsbaráttuna. I sambandi viS þetta tók ræðum. einnig fram hvernig hórgetnu barni af móður væri að lögum hegnt fyr- ir tilorSning sína meS því aS þaS hvorki gæti erft móSur sína og móS- urfrændur, sem önnur óskilgetin börn, og væri atik þess eins og hin arf- laus aS lögum eftir föður og föður- frændur, þótt móðirin ætti að lögum ftillan erfðarjett eftir barnið, ef því skyldi farnast svo vel síðar á æfinni, að eitthvað væri eftir það að fá viS dauSa þess. Yfir höfuS var þessi fyrirlestur hin þarfasta hugvekja og mætti aS líkindum vænta þess aS konurnar minttist þessa máls lengur en meSan ræSumaSurinn er að tala. J. Háskólahátíð. Stúdentar háskólans hjeldti í gærkvöld fjölmenna skemti- samkomti, með borðhaldi og dansi á eftir. Gekst stjórn stúdentafjelags há- skólans fyrir því, en þaS fjelag er nýlega myndaS og í því flestir af þeim, sem nám sttutda við líáskólann. Gunnar SigurSsson stud. jur. frá Sela- læk er formaSur fjelagsins. Bauð hann gestina velkomna og sagSi, aS tilefni samkomunnar væri þaS, aS forgangsmennirnir viklu koma á ár- legri háskólahátíS, er haldin yrSi framvegis þennan dag (þriSjudag- inn í föstuinngang), og væri þetta byrjun, sem ætti aS verSa aS venju. SíSan talaSi Steinþór GuSmundsson stud. theol. fyrir minni háskólans og háskólakennaranna, en rektor háskól- ans, GuSm. Hannesson prófessor, tal- aSi fyrir minni stúdentanna. FormaS- ur fjelagsins, Gunnar Sigurðsson, tal- aði fyrir minni kvenna. Síðan var dansað langt fram á nótt og skemttt menn sjer vel. I samsætinu var tals- vert á annaS hundraS manns. Það var haldiS í Bárubúð, og er nú, eftir brunann í fyrra, ekki völ hjer á öðr- u m samkomuhústim enn sem kom- ið er. „Þegar Reykjavík var 14 vetra" heitir fyrirlestur, sem Jón Helgason prófessor hjelt i Bárubúð síðastliöið sunnudagskvöld, og lýsti hann þar bænum í byrjun 19. aldar, 14 árum eftir að hann hafði fengið kaupstaðar- rjettindi. Hafði það komið til orða, er bærinn var stofnsettur hjer, að skíra hann eftir konunginum, sem þá var Kristján VII., og nefna hann Kristjánsstað eða Kristjánsborg, en úr því varð samt ekki, og var gamla nafniS látiS haldast. Þegar bærinn fjekk kaupstaSarrjettindi, voru hjer aSeins Innrjettingar Skúla Magnús- sonar og nokkur kot í kring. 14 ár- um síSar eru hjer komin upp allmörg katipmannahús, er standa meSfram sjónum í miðbænum, og er meiri hluti þeirra reistur af verslunarfjelögum til og frá í Danmörku, en innanum eru þó verslanir frá Noregi og Eng- landi, og líka verslanir, sem innlend- ii menn stofna. Bærinn er þá ekk- ert annaS en kaupmannaaSsetur og fastir íbúar eitthvaS á 4. hundrað- inu. Var það efni fyrirlestrarins, að segja hverjir kaupmenn og borgarar bæjarins hefðu verið á þessum tíma, hvað orðið hefði um ættir þeirra og afkomendur, hvar hver um sig hefði bygt og hvernig farið hefði síðar um hús þeirra og eignir í bæntim. Var fyrirlesturinn mjög fróðlegur og vel fluttur, en tíminn entist ræðumanni ekki til þess aS tæma efniS svo sem hann hafSi ætlaS sjer, og talaði hann þó hátt á annan kl.tíma. Mundi þaS verSa vel þegiS, ef hann segSi frá því, sem eftir varS í þetta sinn, i öSrum fyrilestri. Annars ætti það, sem hann hefur safnaS um sögu bæjarins, að koma út, og svo verSur án efa ein- hvern tíma, því á bak viS þaS liggur mikil vinna og i þvi er fróðleikur, sem margir vilja kynnast. Verslun seld. Gísli Jónsson kaup- maSur í Borgarnesi, sem keypti þar Brydesverslun fyrir eigi löngu, hef- ur nú aftur selt hana Kaupfjelagi BorgfirSinga. „Goðafoss" kom til FáskrúðsfjarS- ar frá útlöndum 2. þ. m. HafSi skip- iS legiS 10 daga til rannsóknar i Ler- wick, er þaS var á útleiS frá Aust- fjörSum. Álafossverksmiðjan hefur nýlega fengiS spunameistara frá Noregi, K. A. Patterson aS nafni. Laus prestaköll. BarS í Fljótum. Heimatekjur: 335 kr. 40 au. Á presta- kallinu hvílir: 1. húsbyggingarlán, upphafl. 300 kr., tekiS 1909; 2. Ræktunarsjóðslán, upphafl. 700 kr., tekið 1908. SkútustaSir viS Mývatn. Heima- tekjur: 225 kr. og prestsmata af ReykjahlíS 180 pd. smjörs. Kirkjubær í Hróarstungu, sem HjaltastaSaprestakall legst við, er losnar. Erfiðleikauppbót, 200 kr., greiðist fyrst, er sameiningin kemst á. Heimatekjur: 220 kr. — Lán til íbúðarhúss 6000 kr., tekið 1898 og 1899, með 6 pct., eSa 360 kr. greiðslu i 28 ár. Öll þessi prestaköll veitast frá far- dögum 1916, en umsóknarírestur er til marsloka.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.