Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 26.04.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 26.04.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstraeti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA AfgreiÖslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastræti II. Talsími 359. Nr. 20. Reykjavík, 26. apríl 1916. XI. árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888._____Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. C Þar eru fataefnin best. innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í Bökaverslun Sigfúsar Eymundssonar. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síSd. ¦ r (Dansk-islandsk Samfund.) Alkunnugt er, hve grunt hefur ver- iS á því góSa milli íslendinga og Dana s'rSustu árin. Meiri kali og fá- þykkja en ef til vill nokkru sinni áS- ur. Hefur þetta veriS bein afleiSing stjórnmáladeilanna. Eigi aS síSur höfum vjer ætíS átt trygga vini i Danmörku, menn, sem höfSu hvorttveggja til aS bera, þekk- ingu á högum vorum og glöggan skilning á málum vorum, svo glöggan sem krafist verður hjá mönnum, er í fjarlægS búa. Hafa þessir menn ætíS veriS reiSubúnir til þess aS taka vorn málstaS, þegar þeim þótti á oss hall- aS. MeSal slíkra manna má t. d. telja Arne Möller, sóknarprest, Aage Meyer Benedictsen, sem báSir eru af íslensku bergi brotnir, H. Wiehe, há- skólakennara og amtmannsfrú Astrid Stampe Feddersen. Þessum mönnum hefur þótt þaS illa fariS, aS þessar frændþjóSir, sem hafa svo margt saman aS sælda, skyldu ekki geta lifaS saman í sátt og sam- úS sem slíkum frændþjóSum samir, og hafa þeir litiS svo á, aS þessi staS- reynd ætti rót sína aS rekja til þess, hve þekking Dana á Islendingum, ís- lenskum högum og hugsunarhætti væri af skornum skamti. Þetta hefur því leitt til þess, aS fariS var aS hugsa- ti! þess aS koma á fót fjelagi í því augnamiSi aS auka þekkingu Dana á landi voru og þjóS og jafnframt þekkingu íslendinga á Danmörku og dönskum þjóSarhögum, greiSa fyrir hagsmunum og áhugamálum íslend- inga í Danmörku ef svo bæri undir. Þótt þessum vinum vorum væri þaS fyllilega lióst, aS slíkur fjelagsskapur þyrfti aS vera algerlega laus viS alla pólitík, vonuSu þeir, aS hann gæti átt nokkurn þátt í því aS útrýma þeim deilum og missætti milli þjóSanna, sem stafa af misskilningi einum og ó- kunnugleik, og verSa til þess aS bæta sambúSina. í fyrstu voru þetta aS sjálfsögSu lauslegar ráSagerSir fáeinna manna. En er þeir hreyfSu málinu viS ýmsa mikilsmetna menn í Danmörku, varS sú raunin á, aS þaS fjekk hvarvetna hinar bestu undirtektir, jafnvel miklu betri en nokkrum hafSi til hugar kom- iö. Fáþykkjan, sem sambandslagadeil- an hafSi komiS af staS, var bersýni- lega í rjenun. Einnig lögSu þeir mál þetta undir álit ýmsra manna hjer i bæ og fjekk þaS góSar undirtektir allra, sem til var leitaS. ÞaS varS þá aSráSi aS stofna fje- lagiS, —- algerlega ópóli- tísktfjelag — í því augnamiSi, sem þegar er tekis fram. Var stofnun þess gerS heyrinkunn í Danmörku í næstliSnum mánuSi. Var þá og sam- in áskorun til manna um aS ganga í fjelagiS og til þess ætlast, aS hún yrSi samtímis birt á Islandi, þótt far- ist hafi þaS fyrir vegna samgöngu- erfiSleikanna. StóS til aS áskorun þessi væri undirrituS af fjölda manna úr öllum stjettum auk stjórnenda fje- lagsins. Áskorunin er á þessa leiS: Nokkrir Danir og Islendingar, sem búsettir eru í Danmörku, hafa stofnaS fjelag, er nefnist „Dansk- islandsk Samfund" (dansk-íslenska fjelagiS). Tilgangur fjelagsins er aS breiSa út þekkingu á íslandi hjá hinni dönsku þjóS og þekkingu á Dan- mörku hjá hinni íslensku. FjelagiS mun leita samvinnu viS fjelög meS líku markmiSi á íslandi og annar- staSar á NorSurlöndum. Verkefni f jelagsins er: a) aS auka fræSslu um ísland í Danmörku og um Danmörku á ís- landi, svo sem meS blaSagreinum, kenslu í skólum, útgáfu fræSandi smárita og bóka, — meS því aS stofna til kynnisleiSangra til Is- lands frá Danmörku og ef til vill einnig frá Islandi til Danmerkur og meS því aS gangast fyrir send- ingu danskra fyrirlestrarmanna til Islands og íslenskra til Danmerkur. FjelagiS vill einnig vinna aS því, aS þekking og lestur íslenskrar tungu aukist í Danmörku. b) aS stuöla aS því, aS Islend- ingar í Danmörku kynnist betur en áSur högum Dana, einkum i land- búnaSi, svo sem viS lengri eSa skemri dvalir úti um sveitir þar, ef til vill einnig meS því aS reynt sje aS koma á námsskeiSum handa ís- lendingum viS lýSháskóla o. fl. því um líku. Einnig meS því aS leiS- beina íslendingum, sem kynnu aS leita mentunar og atvinnu í Dan- mörku, svo og Dörium á íslandi. Vjer undirskrifaSir skorum hjer meS á menn, aS þeir gangi í „Dansk-islandsk Samfund", til þess aS stySja starfsemi þess í þá átt aS efla viSkynningu hinna dönsku og íslensku þjóSa. FjelagagjaldiS er 2 krónur. Þeir sem vilja ganga í fjelagiS, snúi sjer til undirritaSra. I stjóminni: Aage Meyer Benedictsen, rithöfundur. Frú Astrid Stampe Feddersen, Finnur Jónsson, Arne Möller, prófessor. sóknarprestur. Alfred Poulsen, J.ón Sveinbjörnsson, lýSháskólastjóri. kmjkr., cand. jur. Tuliníus, ísl. kaupmaSur. Ekki ætti þaS aS vera neitt áhorfs- mál fyrir oss íslendinga, aS taka vel í fjelagsstofnun, sem gerS er af jafn- góSum hug í vorn garS og þessi. Eru þaS því vinsamleg tilmæli mín til ís- lenskra blaSa aS prenta ofanritaSa á- skorun og vekja athygli lesenda sinna á fjelaginu. Vjer höfum veriS þakk- látir íslandsvinafjelaginu þýska fyrir góSgirni þess í vorn garS. Ætti oss ekki aS vera minni þökk á fylgi góSra manna í Danmörku og styrkur aS aS þvi. HvaS sem annars úr fram- kvæmdum fjelagsins verSur, þá er þaS víst, aS meSan sambandiS helst milli landanná, er báSum þjóSunum, Dönum og íslendingum, þaS fyrir bestu, og þaS gangi svo vel og á- nægjulega, sem kostur er á. En skil- yrSiS fyrir því er, aS samúS og bróS- urhugur sje rikjandi á báSar hliSar. FjelagiS er áreiSanlega spor í þessa átt. Ekki er þaS heldur óliklegt, aS fjelagiS, sem væntanlega yrSi kunn- ugt högum vorum og hugsunarhætti, gæti orSiS til þess aS eySa ýmsum misskilningi, sem annars yrSi deilu- efni. AS lokum mundi mörgum um- komulitlum íslendingum, sem fara til Danmerkur, mikill stuSningur aS leiSbeiningum fjelagsins, hvort sem þeir leita þangaS til náms eSa i öSr- um erindum. — Þeir, sem kynnu aS vilja gerast fjelagar, geta snúiS sjer til undirrit- aSs. Jón Helgas on. Þegnskylduvinnan. Athugasemdir við fyrirlestur Her- manns Jónassonar. Fyrirlestur H. J. um þegnskyldu- vinnuna, er hann flutti nokkrum sinn- um í Reykjavík i vetur, birtist nú lítiS breyttur í síSasta hefti Skírn- is nýútkomnu. Þar sem nokkrum skeytum er beint til mín í þessari ræSu, finst mjer ekki ótilhlýSilegt aS svara fáum orSum, þótt þess gerist i rauninni ekki þörf. Þessi fyrirlestur er hvorki betri nje verri en fyrirlest- ur Matth. alþm. Ólaf ssonar, er birtist í Lögrjettu og gerSar hafa veriS ó- hrekjandi athugasemdir viS; fagur- lega ofinn vefur. hjá báSum, úr hald- lausum þræSi; yfir höfuS fariS eins vel meS ótækt efni og kostur er. Eins og búast mátti viS, fer ræSu- maSur lítiS út í þaS, hvort heldur vinnan eigi aS vera til beinna nota fyrir landssjóSinn eSa til lærdóms fyr- ir þátttakendur, hann er auSsjáanlega „í h v a t v e t'n a b ú i n n". Þó segir hann, aS sjer sje fyrir mestu aS þegn- skylduvinnan veiti þátttakendum sem mesta verklega og andlega menning. Reikningurinn. MaSur skyldi ætla, aS H. J. myndi geta gert sjer þaS ljóst, aS meS þegn- skylduvinnunni skapast enginn vinnu- kraftur í landinu. Munurinn er sá, aS vinnulýSnum verSur safnaS saman og Hlutafjel. „VOLUNDUR" Trjesmídaverksmiðja — Timburverslun Eeykj a vík hefur ávalt fyrirliggjandi miklar birgðir af sænsku timbri (unnu og óunnu), vanalegar, strikaðar innihurðir af flestum stærðum og allskon- ar lista til húsbygginga. Tryggfing fyrir aS fá vandaSar vörur fyrir lítiS,verS, er aS versla viS V. B. K. Landsins mestu birgðir af: Vefnaðarvörum Pappír cg ritföngum Sólaleðri og skósmíðavörum. Pantanir afgreiddar um alt Island. Heildsala. VandaSar vörur. Smásala. Ódýrar vörur, Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. löggjöf og landsstjórn á aS fá yfir- ráS yfir því, hvar unniS verSur þenn- an lögákveSna tíma. Hermann skellir vitgnlega algerlega skolleyrum viS því þó honum sje bent á þaS, aS minna verSi unniS annarstaSar, vinn- an dragist meS þessu frá heimil- unum, einmitt þaSan, sem hún síst má missast. Þessi yfirsjón meShalds- manna þegnskylduvinnunnar leiSir þá út í alls konar bollaleggingar um á- gæti þessarar undrunarverSu uppá- stungu. Setur Hermann upp reikning, sem hann er auSsjáanlega ¦ töluvert hreykinn af; get jeg ekki stilt mig um aS taka hjer upp þetta einkenni- lega sönnunargagn fyrir ágæti þegn- skylduvinnunnar; þaS þurfa sem flestir aS sjá, hvernig reikningurinn verSur hjá Hermanni sjálfum. Hann gerir ráS fyrir aS 750 manns vinni á ári hverju i 12 vikur, mun sú tala vera nærri lagi. Þess- um mönnum vill hann svo skifta til helminga og láta hvorn helming eSa 375 manns vinna á sama tíma, annan fyrri hluta en hinn síSari hluta sum- ars. Til þess aS stýra þessum hóp ætlar hann 9 verkstjóra, en til flutn- inga, matreiSslu og annara starfa og snúninga ætlar hann 21 mann. Lands- sjóSur þarf því aS fæSa 405 manns í 24 vikur eSa 168 daga; reiknar hann fæSiS 1 krónu á mann. Verkstjórun- um ætlar hann 6 kr. kaup á dag, en þessum 21 starfsmönnum 3 kr. Þá gerir hann áætlun um fyrningu og viShald áhalda og hesta og vexti af andvirSi þeirra, setur hann þaS 20802 kr. og fær meS því út hin árlegu út- Myndin er frá herstöðvunum við Verdun og sjer yfir vígstöð, sem Þjóðverjar sækja að en Frakkar verja. gjöld landssjóSs viS þegnskylduvinn- una 108000 kr. Þessi tala er nú aS visu 498 kr. of lág, sú skekkja hefur orSiS á útreikningi á launum verk- stjóra og starfsmanna, en þaS hefur minst aS segja, því aS þaS er miklu „meira blóS í kúnni"; hann gerir t. d. ekki ráS fyrir neinum skrifstofu- kostnaSi nje styrk til ferSa vinnulýSs- ins. Þá kemur tekju megin vinna 375 manna i 144 daga, 8 stunda vinna á dag og 2 kr. dagkaup auk fæöis, verS- ur þetta 108000 kr. Eftir þessum reikningi Hermanns eiga tekjurnar af þegnskylduvinnunni cg útgjöldin viS hana aS standast á. Þessa niSurstöSu á reikningunum er Hermann auSsjáanlega ánægSur meS. Hann talar ekkert um þaS, aS vinna þessa fólks hefur aS öllu leyti gengiS í sjálfa sig, kostnaSur og ábati stenst á fyrir landssjóSinn, en alt þetta fólk hefur á sama tíma veriS tekiS frá vinnu annarstaSar, þar sem vinna þess hefSi veriS arSberandi; verSur hún meS engu móti reiknuS til lægri fjárhæSar ep, landssjóSi var reiknuS hún. MeS því aS'nota reikn- ing Hermanns, nemur vinnutapiS i landinu 108000 kr. árlega, ef þegn- skylduvinnan verSur lögleidd, jafnvel þótt henni verSi hagaS svo, aS lands- sióSur geti haft hennar npkkurn veg- inn full not, hvaS þá ef fariS yrSi aS fylgja lærdómsstefnunni út í ystu æsar. Sanngjarnt væri aS reikna þetta vinnutap mun hærra, bæSi vegna tímatafar viS ferSalög og vegna þess, aS vinnan mundi, þegar til fram- kvæmdanna kæmi, verSa int af hendi um hábjargræSistímann og þá er 2 kr. dagkaup of lítiS fyrir fult dags- verk. En allri þessari miklu fjárhæS mun Hermann álíta vel variS fyrir þá menningu, er vinnist viS þegnskyldu- vinnuna. Sumaraukinn nýi. ÞingiS gerSi ráS fyrir því, aS þegn- skylduvinnan stæSi yfir 12 vikna tíma og út frá því gengur Hermann og aSrir, sem um máliS hafa ritaS siSan, en hann hefur nú stungiS upp á þvi aS skifta vinnulýSnum til helm- inga og láta vinna í 24 vikur yfir sumariS, þetta gerir kostnaSarreikn- inginn miklum mun lægri en ella mundi. Hermann gengur sjálfur út frá því, aS unniS verSi aS vegagerS og ýmis konar jarSyrkjustörfum, eSa meS öSrum orSum aS þeim störfum, sem nær því er ógerlegt aS vinna nema á meSan jörS er þíS; hvernig getur hann þá talaS um 24 vikna vinnutíma sem almennan á ári hjer á landi? Manni sunnan af Balkanskaga hefSi veriö trúandi til þessa ókunn- ugleika en ekki Hermanni Jónassyni.

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.