Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 28.10.1916, Blaðsíða 3

Lögrétta - 28.10.1916, Blaðsíða 3
LÖGRJETTA 185 samningarnir milli hans og þeirra hafi veriS lagSir fyrir stjórnirnar í Lundúnum og París áSur en til fund- arhaldsins kom í Rúmeníu, svo aS hann hafi komiS þangaS meS bundn- ar hendur og ekki getaS tekiS tillit til neinna mótmæla, sem þar komu fram gegn þeim fyrifætlunum, er þegar voru fastráSnar. Stjórn Rúmeníu gerði í löngu máli grein fyrir því, hvers vegna hún segði Austurríki stríð á hendur, og var þaS skjal afhent sendiherra Austurríkis í Bukarest, Czernin greifa, jafnframt tilkynningunni um, aS friðnum væri slitiS. Hjer skulu tekin upp helstu at- riðin úr því. Samningur sá, sem gerður var milli Þýskalands, 'Austurríkis-Ungverja- lands og Italíu, var aS eins um sam- eiginlega vörn, eftir skýringu hlut- aSeigandi stjórna, segir í byrjun skjalsins. Markmið samningsins var aS tryggja hlutaSeigandi riki gegn árásum utan aS og styrkja þá afstöSu þeirra innbyrSis, sem sköpuS var meS fyrri samningum. Rúmenía vildi koma stjórnmálum sínum i samræmi viS þessa friSsamlegu stefnuskrá, og þess vegna gekk hún inn í bandalagiS og undirskrifaSi einnig samningana. Hún sneri sjer síSan aS málum sínum heima fyrir, en var jafnframt trú þeirri ákvörSun sinni, aS hún ætti aS halda uppi -jafnvæginu viS NeSri- Dóná og gera sitt til þess aS vernda friSinn á BalkanskaganumA jSein- ustu stríSin milli BalkanþjóSanna gáfu Rúmeníu tilefni til milligöngu, cg fyrir hana komst friSur á og jafn- vægi milli ríkjanna. Hún ljet sjer þá nægja aS krefjast handa sjálfri sjer aS eins nýrra landamerkja,* er veittu henni meiri tryggingu en áSur gegn árásum utan að og bættu henni upp þaS ranglæti, sem haft var í frammi gegn henni á Berlínarfujndinum (1878).** En tilraunir Rúmeníu til þess aS rjetta á þennan hátt hlut sinn mættu ekki þeim viStökum hjá stjórninni í Wien, sem hún þó meS rjettu gat vænst eftir. Þegar ófriSurinn, sem nú stendur yfir, hófst, þá neitaSi Rúmenía, eins og ítalía, aS vera meS Austurriki og Ungverjalandi, enda voru þær ekki hafðar meS í ráSum um friSslitin. Fór svo ítalía í stríS viS Austurríki voriS 1915. 'Þar meS var þrívelda- sambandinu lokiS, og þær ástæSur, sem Rúmenía hafSi áður haft til þess aS halda sjer aS því þjóSabandalagi, voru um leið úr sögunni. Nú var Austurríki-Ungverjaland i ófriSi, sem miSaSi til þess aS kollvarpa því jafn- vægi, sem samningarnir áttu aö vernda, og stefnan var aS sumu leyti hættuleg mikilsverSum hagsmunum og þjóðlegum óskum Rúmena. — Þegar ástandiS er nú þannig breytt, hefur Rúmenía frj^lsar hendur, þrátt fyrir samningana. Hún lýsti yfir hlut- leysi í byrjun ófriSarins, og ástæðan til þess var sú, aS stjórnin í Wien skýrSi hernaSartilkynningu sína á hendur Serbíu þannig, að markmiS sitt með hertni væri á engan hátt landvinningur, en sú yfirlýsing hefur ekki veriS haldin. Nú er orSiS um aS ræSa hinar stórkostlegustu landa- mærabyltingar, sem geta haft í för meS sjer alvarlega hættu fyrir Rú- meniu og framtið hennar. Þegar Rúmenía 1883 gekk í samn- ingsbundiS vináttubandalag viS þrí- veldasambandiS, hafSi hún í huga þau blóöbönd, sem tengdu íbúa lands- ins viS hina rúmensku þegna í Aust urríki-Ungverjalandi, og hún vænti aS þetta bandalag mætti bæSi verSa til þess aS tryggja ró og friS heima fyrir hjá sjer, og líka til hins, aS bæta kjór Rúmena, sem búsettir eru í Ungverjalandi. Austurríki-Ungverja- land hafSi einnig meS samningunum fengiS trygSa ró og kyrS heima fyr- ir hjá sjer og þau takmörk, sem sett höfSu veriS milli ríkjanna, og þetta var ekki lítils vert, þar sem þaS var kunnugt, aS óánægjuraddir Rúmena, sem búsettir eru innan Austurríkis- Ungverjalands, bergmáluSu jafnan hjer í landi, svo aS jafnan var viS búiS aS út af þessu leiddi til vand- ræSa báSu megin og milli ríkjanna innl)yrSis. En þær vonir, sem viS höfSum gert okkur út af bandalagi okkar viS * Þ. e. hún tók þá landræmu af Búlgurum sunnan viS hjeraSiS Dob- rudscha, milli Donár og Svartahafs. ** Rússland fjekk þá Bessarabíu, en Rúmenía í hennar staS Dobrud- scha. þríveldasambandiS, hafa brugSist. 1 30 ár hafa Rúmenar í Austurríki-Ung- verjalandi beSiS þeirra endurbóta, sem þeir höfðu gert sjer vonir um. ÞaS er svo langt frá því, aS þær hafi veriS uppfyltir, aS meS Rúmena hef- ur, þvert á móti, verið farið eins og væru þeir þjóðflokkur á lægra stigi en aSrir íbúar landsins og því for- dæmdir til yfirgangs og kúgunar af öSrum, sem þó eru í miklum minni hluta í þeim hjeruSum, sem Rúmen- ar byggja. Alt þaS órjettlæti, sem bræSur okkar hafa þannig orSiS aS þola, hefur haldiS viS óvinsamlegum tilfinningum milli lands okkar og Austurrikis-Ungverjalands, sem stjórn okkar hefur oft átt mjög erfitt meS aS hafa taumhald á. Þegar nú stríSiS mikla hófst, hefSi mátt vænta þess, að stjórn Austurríkis-Ungverjalands hefði fundiS knýjandi nauSsyn til þess aS gera enda á þessu ranglæti gegn Rúmenum, sem búast mátti viS aS ekki aS eins gæti leitt til þess aS spilla vinfenginu milli ríkjanna, held- ur og eðlilegum viSskiftum milli ná- grannaríkja. Tveggja ára stríS, sem Rúmenía hefur setiS hlutlaus hjá, hef- ur nú sýnt, aS Austurríki-Ungverja- land er óvinveitt þeim endurbótum innan ríkisins, sem eru þar lifsskilyrSi hinna rúmensku ibúa, og einnig ófært t'l þess aS verja þá gegn árásum utan aS. StríSiS, sem nær því öll ríki NorS- urálfunnar taka nú þátt í, hefur gert þaS aS verkum, aS fram eru komin til athugunar ný mál og nýjar skoS- anir um skifti ríkja og þjóðerna í álf- unni. Og þar sem Rúmenía nú óskar aS gera sitt til þess aS flýta fyrir endalyktum ófriSarins og þar sem hún jafnframt hefur ábyrgð á því, aS sjá hagsmunum þjóSernis síns sem best borgiS, þá sjer hún sig neydda til þess, aS skipa sjer viS hliS þeirra ríkja, sem nú geta trygt henni þaS, aS hún nái því að verSa þjóSleg ein- ing. Af þessum ástæSum lítur hún svo á sem hún sje frá þessari stundu í ófriSi viS Austurríki-Ungverjaland. Þetta eru höfuSatriSin úr skjali Rúmeníustjórnar, þar sem hún gerSi grein fyrir því, hvers vegna hún segSi Austurríki-Ungverjalandi stríS á hendur. Frá hálfu Austurríkis, og miSveldanna beggja, hefur verið dæmt mjög hart um samningsrof Rúmena. Eru miðveldamenn enn gremjufyllri gegn þeim en ítölum, sem eins stóS á fyrir. Þeir segja, aS Rúmenar geti ekki einu sinni afsak- aS sig meS því, aS bera þaS fyrir sig, aS þríveldasamningarnir hafi veriS farnir út um þúfur, því samningar sjeu til milli Rúmeníu og Austurrík- is-Ungverjalands, sem eldri sjeu en samningar þríveldanna, sem einnig eru undirskrifaSir af Rúmeniu. En í næsta blaSi verSur skýrt frá, hvernig litiS er á þessi mál frá hálfu miS- veldanna og einnig frá ástandinuíRú- meníu og afstöSu hennar i ófriSnum, eins og nú er komiS. Ymislegrt um kosningarnar. Breyting nauðsynleg. Hjer i Reykjavík var kjósendum skift i 6 kjördeildir eins og tíSkast hefur áSur, og fór kosningin fram í Barnaskólahúsinu. En kosningin gekk seint, og biSin eftir því aS kom- ast aS varS óþolandi fyrir kjósendur. Má telja víst, aS kosningin hafi fyrir þetta veriS miklu ver sótt en ella. Þegnskylduvinnan átti án efa mik- inn þátt í því, aS seinka kosningunni. NokkuS hefSi mátt flýta fyrir meS því, aS hafa kjördeildirnar fleiri. En þó heföi hitt veriS auSveldara, aS hafa 2 kjórklefa í hverri deild. ÞaS heföi flýtt kosningunni um helming. Þannig ætti þaS að verSa framvegis. Kjörstjórnir hefSu í þetta sinn vel getaS afgreitt þrjá, í staS eins, svo lengi voru kjósendur yfirleitt inni í kjörklefunum. Annars væri þaS heppilegasta aSferSin, aS kjördeild- irnar væru hver á sínum staS í bæn- um, svo aS enginn kjósandi þyrfti aS ganga langa leiö til kjörstaSar síns. Reykvíkingur einn, sem veriS hefur í Winnipeg, og þar í kjörstjórn einu sinni, segir Lögr. aS svo sje þessu fyrir komiS þar. Yfirkjör- stjórnin þar leigir herbergi kosninga- daginn í íbúSarhúsum einstakra manna, segir hann, þar sem kjörstaS- ir þykja heppilega settir, og er hvergi haft langt í milli þeirra. Þeir eru oft fleiri en einn í sömu götunni, þótt ekki sje hún löng. Segir hann, aS al- drei sje þar troSningur viS dyr kjör- herbergjanna, eSa kapp um aS kom- ast inn þangaS, eins og hjer, þvi þau eru opin ákveSinn tíma, hvort sem aSsókn heldur áfram eSa ekki. í þessa átt ætti aS breyta kosninga- aSerSinni hjer í bænum sem fyrst. Kosningin í Reykjavík. var illa sótt. Á kjörskrá voru um 4600 kjósendur, en liSlega 2000 kusu. 34 seSlar voru ógildir, þar meS taldir auðir seSlar, sem voru 12, en vafa- seSlar voru 107. TiSustu gallarnir á seðlunum höfSu veriS þeir, aS merkt var viS nöfnin meS blýanti, en ekki stimpli, því blýantar voru á kjörklefaborSunum, ásamt stimplunum, vegna þegnskyldu- atkvæSagreiöslunnar, en þaS var yf- irsjón hjá stjórnarráSinu, að hafa ekki sömu aSferSina viS báSar at- kvæSagreiSslurnar. Eiga þeir J. M. og K. Z., að sögn, meira af þeim seðlum, sem þannig eru gallaSir. En annar tíSasti gallinn er sagSur sá, aS stimplað var aö eins viS eitt nafn. AS sögn þeirra, sem viS atkvæSagreiSsl- una voru, skiftast vafaseðlarnir þann- ig, að þeir geta alls ekki haggaS kosningunni. Atkv. voru greidd þannig, aS sam- an fengu: Jör. Br. og Þorv. Þorv. 648 atkv. — - Sv. Björnss. 61 — —¦ - Kn. Zimsen t>7 — — - Jón Magn. 32 —¦ — - Magn. Bl. 19 — Jón. M. og Kn. Zimsen 548 — — - Sv. Björnss. 107 — — - Þorv. Þorv. 24 — — - Magn. Bl. 14 — Sv. Bj. og Magn. Bl. 239 — — - Kn. Zimsen 93 — — - Þorv Þorv. 22 — Kn. Z. og Magn. Bl. 12 — — - Þorv. Þorv. 5 — M. Bl. og Þorv. Þorv. 1 — ÞaS kemur hjer fram, eins og viS bæjarstjórnarkosningarnar síSastliS- inn vetur, aS þaS eru Verkamanna- flokkurinn og Heimastjórnarflokkur- inn, sem fylgiS eiga hjer í bænum. Lögr. sagSi þaS fyrirfram, aS þeir menn ónýttu atkv. sín, sem gæfu þau þingmannaefnum „langsum"-manna, og kosningarnar hafa nú sýnt, aS þetta var rjett. Verkmannafulltrúarn- ir fá saman 648 atkv., Heimastjórn- armennirnir 548 atkv .og langsum- menn 239. En Sv. Björnson fær meS öSrum Heimastj.m. 107 atkv. og meS hinum 93 atkv. Ef þessi víxl-atkvæSi hefSu falliS á þá J. M. og K. Z., þá væru þeir báSir kosnir, og hefSi ekki einu sinni þurft svo mikiS til. úr Árnessýslu. Þar gengur í stímabraki út af kosn- ingunni. Fyrst og fremst kvaS Jón Jónatansson ætla aS kæra þaS, aS honum var hrundiS úr frambjóSenda- tölu. í öSru lagi er talaS um kærur út af því, aS í einum hreppnum hafi 9 mönnum, sem á kjörskrá stóSu, ver- iS bannaS aS kjósa vegna þess, aS þeir hefSu aS rjettu lagi ekki átt aS veia þar (vantaSi aldur). En kjör- skráin á aS ráSa, hvaS sem hinu líS- ur, segja lögin. í þriSja lagi er sagt, aS oddviti kjörstjórnar í einum hreppnum hafi haldiS ræSu, er kjör- fundur átti aS vera settur, og ámint kjósendur um, aS kjósa tvo af fram- bjóSendunum (E. A. og G. E.). Var kepni mikil og hiti í mörgum út af kosningunum í þessu kjördæmi. ViS atkvæSatalninguna gekk svo, aS lcngi voru þeir 'SigurSur og Jón langt á undan hinum. En er upptaln- ing var liSlega hálfnuS, fór kjör- stjórnin aS borSa og tafSist viS þaS talningin eitthvað nál. 2 kl.t. Fyrir þetta var kjörstjórnin mjög löstuS af þeim, sem biSu hjer úrslitanna meS óþreyju, en þeir voru margir, úr öll- um flokkum. AtkvæSatalan var sím- uS hingaS, er hljeiS varS, og stóS þá svo, aS SigurSur hafSi 285, Jón 273, Einar 189, Gestur 181, Árni 125. En úr þessu fóru þeir ráSherra og Gest- ur mjög aS sækja sig, og úrslitin urSu loks þau, sem frá er sagt hjer á undan. Ny'jar bækur: JÓN TRAUSTI: TVÆR GAMLAR SÖGUR. Verð innb. 4.00, í kápu 3.00. SIGURÐUR MAGNÚSSON: BERKLAVEIKI OG MEÐ- FERÐ HENNAR. Verð 1 kr. JULES VERNE: DULARFULLA EYJAN. Verð kr. 0.60. CONAN DOYLE: MORÐIÐ í LAURISTONSGARÐINUM Verð kr. 0.75. Fæst hjá bóksölum. Aðalútsala í Bankastræti 11. Þór. B. Þorláksson. NÝJUSTU BÆKUR: Sönglög I. eftir Jón Laxdal. VerS 4 kr. Syngi, syngi svanir mínir, æfintýri í ljóSum eftir Huldu. VerS 1 kr. Brot, sögur úr íslensku þóSlífi, eftir Val. VerS kr. 1. Ársrit hins íslenska frseðafjelags með myndum, 1. ár. BókhlöSuverS 1 kr. 50 au. Búsettir áskrifendur á Islandi geta til ársloka fengiS þaS á 75 au. Handbók í íslendingasögu eftir Boga Th. Melsteð, 1. bindi. VerS 2 kr. til ársloka 1917 fyrir kaupendur aS öllum bindunum, er eiga aS verSa 6. BókhlöSuverS 1. bindis 3 kr. 75 au. Aðalútsala: Bókaverslun Arinbj. Sveinbjarnarsonar. Frjettir. Mjólkin í Reykjavík. Eins og áS- ui hefur veriS skýrt frá, ákvaS verS- lagsnefndin um miSjan þennan mán- u.S hámarksverS á nýmjólk hjer í bænum 32 aura á lítra. En Mjólkur- fjelag Reykjavíkur hafSi auglýst, aS verSiS yrSi frá 15. þ. m. 36 au. lítr- inn. Mjólkurfjelagið hætti þá aS selja mjólk i bænum, en ákvörSun verS- lagsnefndar skaut þaS til stjórnar- ráSsins og feldi þaS hann úr gildi 25. þ. m., en jafnframt lofaSi Mjólkur- fielagiS, aS selja litrann af nýmjólk í bænum í vetur á 35 au., svo framarlega sem verS á maísmjöli færi ekki fram úr 20 kr. hver 63 kg. En verSlagsnefndin svaraSi úrskurði stjórnarráSsins aftur á þá leiS, aS hún sagði öll af sjer, en i henni voru: E. Briem yfirdómari, Asg. SigurSs- son konsúll, K. Zimsen borgarstjóri, P. Stefánsson umboSssali og Sighv. Bjarnason bankastjóri. FormaSur nefndarinnar, E. Briem, skýrSi frá þvi í „Mrg.bl." í fyrradag, aS MjólkurfjelagiS hefSi í sumar, sem leiS, tjáS verSlagsnefndinni þaS skrif- lega, aS þaS ætlaSi aS halda áfram mjólkurframleiSsíu í vetur handa bænum gegn því, aS verSiS yrSi 30 au. á lítra. Þetta var í ágúst, og vegna þeirrar yfirlýsingar hafSi verSlagsnefndin látiS þaS eftir, aS mjólkurverSiS var 1. ág. hækkaS upp í 30 au. lítrinn, en hann hafSi áSur veriS seldur á 24 au. Botnvörpuskipið „Marz" strandar. í gærmorgun kom hingaS sú frjett, aS „Marz" væri strandaSur fram und- an GerSum, á GerSahólma, hefSi lent þar á sker aSfaranótt 27. þ. m. og væri nokkuS brotinn, en manntjón ekkert. Björgunarskipið ,,Geir" gat ekki far- iS suSur til strandsins í gær vegna þess, aS þaS er enn aS fást viS aS ná „Skallagrimi" á flot. „Marz" hefur frá byrjun þ. m. afl- aS fyrir bæinn, en nú um þetta leyti átti hann aS hætta því. „Hákon jarl" heitir nýstofnaS botn- vörpunga-útgerSarfjelag hjer í bæn- um og hefur þaS keypt ísfirska skip- iS „Jarlinrt". Framkvæmdastjóri er Carl Proppé kaupmaöur. Strand. 19. þ. m. strandaSi þilskip- iS „Resolut", eign Duus-verslunar, í Grindavík, var á leiS til Vestmanna- eyja meS saltfarm, og hafSi stýriS bilaS. Skipstjóri var GuSm. GuSjóns- son, og var á skipinu viS sjötta mann. Komust þeir allir í land, en skipiS er sagt mikið brotiS. ÞaS var vátrygt og eins farmurinn. Til útlanda fór fjöldi manna meS „íslandi" 20. þ. m., þar á meSal For- berg símastjóri, P. Ólafsson konsúll, Björn Gíslason á ÁsgautsstöSum, Páll Jónsson lögfræðingur, frú Bríet BjarnhjeSinsdóttir, GuSm. T. Hall- grímsson læknir, á leiS til Þýskalands, ÞórSur Sveinsson bókhaldari o. fl. Guðm. Magnússon prófessor hefur aS undanförnu legiS veikur á spítala, en er nú í afturbata. „Höfuðstaðurinn" heitir nýtt dag- blaS, sem fariS er aS koma út hjer í bænum. Eftirmæli. Frú Ingibjörg Guðmundsdóttir. Hún andaðist aS heimili sínu Stein- nesi í Húnavatnssýslu aðfaranótt 1. maí 1916. Frú Ingibjörg sál. var fædd 5. marz 1867 aS Brekku í VíSimýrarsókn í SkagafjarSarsýslu. Foreldrar hennar voru þau merkishjónin GuSmundur hreppstjóri Sölvason og Margrjet Björnsdóttir. í bernsku misti hún móSur sína, og var þá tekin til fósturs af þeim hjónum Ólafi SigurSssyni hreppstjóra og frændkonu sinni Sig- urlaugu Gunnarsdóttur í Ási í Hegra- nesi. Á því rausnar- og fyrirmyndar- heimili naut hún hins besta uppeldis. Auk mentunar, sem hún fjekk í heimahúsum, var hún þrjá vetur viS nám, og þar sem gáfur hennar voru góSar, var mentunin mjög góS, eftir því sem þá gerSist. Haustið 1888 gekk hún aS eiga sr. Bjarna Pálsson, nú prófasg: í Stein- nesi.VarS þeim hjónum 11 barna auS- ið, sem öll eru á lifi. Þau eru: GuS- rún kenslukona, Páll cand. jur., Ó- lafur viS búnaðarnám erlendis, Jón stud. med., Ingibjörg, nú fyrir búinu hjá föSur sínum; yngri eru: GuS- mundur Hálfdán, Gísli, Gunnar, Björn og Steinunn. Börnin bera þess ljós merki, aS þau eru meiSar af ágætum stofni og alin upp í skjóli hinna ástríkustu og bestu foreldra. Öll eru þau óvanalega vel gefin og mannvænleg, og minnist jeg ekki aS hafa þekt jafn ánægjulegan og fallegan barnahóp sem Steinnes- börnin eru. Heimili þeirra hjóna hefur ávalt veriS fyrirmynd og átti frúin þar sinn óskiftan hlut í. HöfSingsskapur og gestrisni var þar óvenjulega mikil og var þaS þeirra yndi, aS sem flesta bæri aS garSi, var þó heimiliS stórt og umfangsmikiS, og þvi starfsviS húsmóSurinnar mikiS, en stjórnsemin og dugnaSurinn frábær. Frú Ingibjörg var ein af þeim á- gætu' mannkosta-konum, sem ekki verSur i stuttu máli unt aS lýsa, en þó skulu aðaleinkennin tekin fram. Hún var fríSleikskona, há vexti og tígu- leg, svipurinn hreinn og góSlegur og framkoma hennar hin göfugmannleg- asta. Frú Ingibjörg var glaðlynd,

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.