Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 16.01.1918, Blaðsíða 3

Lögrétta - 16.01.1918, Blaðsíða 3
LÖGkJÉTTA ii KftKi komnar aftur i blóm'adýrS, svo sem 15—20 mínútna gang þaSan. Kauptúnin Eyrarbakki og Stokks- eyri standa á sjávarbakkanum, en hann er ekki hár, einkum þar sem Eyrarbakki stendur ekki hærra en þaö, aS í stórflóSum fer sjórinn upp um allar götur, já, þvert yfir plássiS og upp í mýrina fyrir ofan, og hefur oft gert spell. Versta skellinn fjekk Bakkinn víst i Bátsanda-flóSinu mikla, 1799; þá fór búSin meSal ann- ars. Nú hefur veriS reynt aS verjast þeim meS því aS hlaSa flóSgarS fyr- ir framari alt, alla leiíS frá ölfusá og austur fyrir Stokkseyri. Er hann úr grjóti og allbreiSur og styrkist á köflum smásaman af því, að upp meS honum hleSst sandur. Mætti af þessu ætla, aS þessum plássum væri mjög hætt þar sem þau eru, en þaS er þeim ekki, svo lengi sem landiS ekki sígur. Því er sem sje svo háttaS, aS ein- hvern tíma í fyrndinni (þó eftir ís- öld) hefur runniS hraun niSur um allan Flóa og alveg út aS sjó, og hef- ur hraunbrúnin veriS þar, sem nú eru ystu skerin. Því aS þaS dýpkar, eíns og áSur hefur veriS tekiS fram, snögglega utan til viS þau og er þar jafndýpi, svo langt hefSi hraunflóS varla getaS runniS út í sjóinn meS þeirri sjávarhæS, sem nú er. Hefur þá sennilega veriS þurrara í Flóanum en nú er, vegna þess aS vatniS hefur (sökum hæSarinnar) átt greiSari framrás en nú á dögum. Má ráSa þaS af því, aS einhvern tíma hefur veriS allmikill skógur, þar sem nú er BreiSamýri. GuSmundur Isleifsson sýndi mjer í sumar marga, altaS því handleggsdigra, birkilurka, sem komu upp viS mótöku í mýrinni, rjett fyrir ofan Háeyri. SíSar hefur landiS sigíS nokkuS, hraunbrúnin orSiS aS skerja- klasanum meS ströndinni, en hraunin komist undir vatn, sökum minna frá- renslis (ef til vill samfara rakara loftslagi) og mýri komið í staS skóg- ar og þekur hún' nú hraunin á stór- um svæSum; þó gægjast nybburnar víSa upp úr enn, svo aS ekki er djúpt á þeim, enda sjest þaS best viS brýrn- ar, þar sem ölfusá og Þjórsá hafa grafiS sjer gljúfur niSur í hraunin. Hraun þessi eru dilagrjót (porfýr- grjót) meS stórum, ljósum anorbít- krystöllum, líkt og Vestmannaeyja- hraunin. Af þessu má ráSa, aS bæSi kaup- tiinin standa eiginlega á hrauni, varin mesta hafrótinu af rönd þessa hrauns, meS bláutar mýrar og tjarnir aS baki sjer. Sandur (vikursandur, sem árnar hafa boriS til sjávar) hefur kastast nokkuS upp á ströndina og kaffært hrauniS milli meSal sjávarhæSar og mýrar. Er hann aS því leyti til bóta, aS hann gerir mjög þurt um og þokkalegt á götunum í báSum kaup- túnunum, og er, blandaSur meS hæfi- legum áburSi, allra besti jarSvegur fyrir kartöflur. Enda er mikil kar- töflurækt á þessum slóSum; jafnvel í fjörusandinn fram undan flóSgarSin- um eru settar kartöflur, og þegar jeg horfSi út um gluggann á hótelinu, sá jeg nærri eintóma kartöflugarSa. — Stærstir eru nú garSarnir hjá þeim Háeyrar-feSgum og fer plæging, sán- inS og „lúning" fram meS vjelum, líkt og i útlöndum. — Aftur á móti er sandurinn versta plága fyrir alla fiskverkun; er hvergi mögulegt aS leggja Þar aí s3er fisk öSruvísi en aS hann er strax útataSur úr sandi, og því miSur náttúrlegt vatnsrensli ekki aS fá. Þeir þyrftu as fá sjer mótora (olíu- eSa vindmótora) til þess aS dæla upp sjó til aS skola og verka fisk meS. Annars er þaS dálítiS einkennilegt, að malarkambsmyndun er hjer mjög lítil, ólíkt því sem er lengra út meS þar sem hraun liggja aS sjó. Virð- ast hrauniS hjer brotna mjög litiö upp, þrátt fyrir sjávarrótiS. (NiSurl.) Frjettir. Tíðin. Frá því kvöldiS 9. þ. m. hafa veriS stöSug grimdarfrost, frá 10.—13. um og yfir 20 st. C, en siS- an nokkru lægri, í gær 10—12 st. í morgun aftur um 20 st. Hæstu frost- dagana hefur einnig veriS norSan- stormur. Sömu kuldar um alt land, og hríSar fyrir norSan. Hafís er nú fyrir öllum VestfjörSum og öllu NorSurlandi, austur fyrir AxarfjörS aS minsta kosti. Er þaS borgarís, sem aö vestan rekur. 1 Haganesvík og Núpasveit hafa bjarndýr sjest ganga á land. A BreiSafirSi er lagis svo mikill, aS póstflutningi var ekiS á sleSa frá Flatey um Hergilsey og norSur aS Brjánslæk, segir í sím- fregn í gær til Snæbjarnar í Hergils- ey, sem hjer er nú staddur. Eru ísa- lög orSin meiri þar en frostaveturinn 1881—2. DýrafjörSux hefur veriS genginn á ísi frá Hnífsdal noröur aö Núpi. PatreksfjörSur nær allur ís- lagSur, og 3 enskir botnvörpungar fastir í isnum inni í botni hans. Austan úr Landeyjum hafa komiS þær fregnir, aS hross hafi fundist þar standandi gaddfreSin í haga, og eru þaS leiSinlegar frjettir, en meSferS, því miSur, hörmuleg og óforsvaran- leg á þeim ágætu skepnum viSa á landi hjer. Skáldastyrkurinn. Samkvæmt til- lögurn skáldastyrksnefndarinnar hef- ur stjórnarráSiS nú úthlutaS styrk þeim, „til skálda og listamanna", sem síSasta þingi veitti til 12000 kr. fyrir áriS 1918, þannig: Einar H. Kvaran rithöf. 2400, Einar Jónsson myndh. 1500, GuSm. Magnússon rithöf. 1200, GuSm. GuSmundsson skáld 1000, Jóh. Sigurjónsson rith. 1000, Valde- mar Briem vígslubiskup 800, GuSm. FriSjónsson skáld 600, Jakob Thor- arensen skáld 600, Sig. HeiSdal sagnaskáld 600, Ásgr. Jónsson málari 500, Jóhannes Kjarval málari 500, RíkharSur Jónsson myndasm. 500, Hjálmar Lárusson myndsk. 300. Dýrtíðarlánin. SíSan fariS var að veita dýrtíSarlán hjer í bænum, hafa atvinnunefndinni borist umsóknir frá um 200 mönnum um lán aö upphæS samtals um 45 þús. krónur. ÞriSjungi lánbeiSnanna hefur veriS synjafi, en lán þau, sem veitt hafa veriS námu nú fyrir fáutn dögum samtals 9000 krón- um. Embætti. Sigurjóni Markússyni sýslumanni Skaftfellinga hefur veriS veitt SuSur-Múlasýsla 22. des., frá I. júní næstk. — Sýslum.emb. í Skafta- fellss. er auglýst laust 5. þ. m., og umsóknarfrestur til 31. mars næstk. Árslaun 3000 kr. Skipaferðir. „Sterling" fór hjeSan 13. þ. m. og „Geysir" 15. — „Lagar- foss" kom til FáskrúSsfjarSar 13. þ. m. mjög klökugur og átti aS höggva þar utan af honum. „Ingólfur" kom meS póst frá Borgarnesi i dag. — MeS „Sterling" fóru um 80 far- þegar, en póstur mátti þar enginn fara. MeSal farþega var Ragnar Kvaran cand. theol., er sest aS erlend- is fyrst um sinn. Hafnarstjórínn. Um hafnarstjóra- stöSuna sækja Svbj. Egilson, GuSm. Kr. Bjarnason, GuSm. Kristjánsson, Hjalti Jónsson, Jóh. P. Jónsson, Þor- steinn Þorsteinsson alt skipstórar, og Þór. Kristjánsson verkfræSingur. 25 ára leikaraafmœli eiga þau i þessum mánuSi Helgi Helgason versl- unarstjóra, 19. þ. m., 0g frú Stefanía GuSmtindsdóttir, 30. þ .m. — Á af- mæli frú Stefaníu kvaS Leikfjel. ætla aS leika „HeimiliS", eftir H. Suder- mann, sem hún lelkur aSalhlutverk- iS í. Bæjarstj.kosning í Hafnarfirði er nýlega um garS gengin. Voru 2 kosn- ir á lista verkamanna, er fjekk 142 atkv., DavíS Kristjánsson og Gísli Kristjánsson, en 2 á öSrum listum, Einar Þorgilsson kaupm. (listinn 135 atkv.) og ÞórSur Edilonsson læknir (listinn 93 atkv.). Tveir listar komu engum aS. Þingmannafundir hafa veriS haldn- ir í stjórnrráSinu til þess aS ræSa um hvenær aukaþingiS eigi aS koma sam- an á þessu ári. Heyrst hefur aS talaS sje um aS þaS komi saman í mars, en óráSiS mun þó alt um þaS enn. Bæjarstjómarkosning í Rvík á aS fara fram 31. þ. m. Afli er nú mikill í Vestmannaeyj- um, og einnig í veiSistöSvunum hjer suSur í flóanum. Margir vjelbátar ís- firSinga, sem suSur áttu aS fara, eru nú lokaSir inni af ís vestra. Ferð um Strandasýslu vorið og fyrra hluta sumars 1917. Eftir G. H j a 11 a s o n. 1. Kr. Jónsen, hjálpræðishermaður. —Um sýslu þessa hef jeg fariS sára- litiS áSur, og als ekkert talaS þar fyr en nú. Er margt um hana aS segja. Jeg fór heimanaS, og svo meS Ing- ólfi og upp aS Galtarholti þann 25. mai. MeS mjer var Kr. Jónsen,*einn af helstu starfsmönnum hjálpræSis- hersins hjer á landi, og svo stúlka aS norSan, öll gangandi. Fórum svo upp Tungur og NorSurárdal, og greiddi fólk alstaSar vel og drengi- lega fyrir okkur, og þáSu margir alls enga borgun. DáSist Jónsen mjög aS gestrisni manna. Sá hefur fariS harla víSa, bæSi hjerlendis og utan lands. Hann hefur, til dæmis, fariS um allar sýslur Suöur- og Vesturlandsins frá HornafirSi og aS ísafjarSarsýslu, og nú seinast um mikinn hluta NorSur-- lands. Utaníands hefur hann far- iS um Spán, Portúgal, Italíu, Grikk- land, Tyrkland, Rússland og fleiri lönd. Segir, aS gestrisnin sje lang- mest hjá Islendingum — og Tyrkj- um, aS því er hann þekkir til. — Kr. Jónsen er ekki aS eins víSför- ull, heldur einnig víSlesinn mjög og fylgir vel meS andlegu lífi tímans, bæSi trúrækni og fríhyggju. Hann er, eins og margir þessir yngri trúrækn- istalsmenn, miklu víSsýnni og frjáls- lyndari en sumir ótrúræknir, þótt mentaSir eigi aS heita. ÞaS er annars ekki trúræknin, sem mest gerir ó- frjálslyndiS, heldur er þaS þessi gamla og nýja hugsun, æSri og lægri almanna, aS allir eigi aS binda bagga sína sömu hnútunum. Hann og annaS herfólk er nú aS vinna aS þvi aS koma upp ódýrum og góSum gisti- húsum í stórkaupstöSum vorum. Og er þaS mesta þarfaverk, þvi fyrir fá- tæka og kunningjalausa ferSamenn fara aS verSa vandræSi aS fá sjer keypt húsaskjól og greiSa viSa i stærri kaupstöSunum. Margir þar vilja ekki selja greiSa og sumir geta þaS ekki. Gestrisnin á erfitt meS aB þrífast þar. a. Erindið.—Jeg fór aS tilhlutun sýslunefndarinnar um alla Stranda- sýslu, f rá Melum og norSur aS Dröng- nm. TalaSi á 30—40 stöSum, og hjelt alls yfir 60 fyrirlestra. ViStökur yfir- leitt ágætar, og eins aðsókn aS fyrir- lestrunum. Sýslan lagSi 100 kr. til ferSarinnar, en fyrirlestrana hjelt jeg ókeypis. Svo vel var greidd gata min, aS aS eins fimti hluti sýslustyrksins fór i ferSakostnaS. En jeg kosta lítils til klæSnaSar, og eySi sjaldan því sem óþarfi er kallaSur. Jeg ætla nú aS lýsa sýslunni dálitiS, en byggi aS eins á því, sem jeg sá og heyrSi sjálf- ur, og sleppi því mörgu, en vísa les- endunum á hina ágætu ritgerS Sig- urSar ráSanauts um Strandasýslu í BúnaSarritinu 1917, T- og 2. hefti. BúnaSarritiS ættu helst allir bændur og eins þeir sem ætla aS verSa bænd- ur aS kaupa og lesa. Og þeir, sem ganga í BúnaSarfjelagiS fá ritiS ó- keypis. En æfitillag BúnaSarfjelags- meSlima er 10 kr. og fá þeir þær fljótt borgaSar meS þessu ágæta og þarfa riti. Ættu allir bændur aS ganga í fjelag þetta sem fyrst. — Dr. Þorvaldur og GuSjón ráSanautur hafa ritaS um sýsluna. Er náttúrulýs- ing Þorvaldar, eins og vant er, af- bragS. En menningin hefur aukist síSan hann ritaSi. Jeg ætla nú aS lýsa þvi af hverri sveit i sýslunni, sem jeg þekki af eigin reynslu. Jeg lýsi fyrst náttúrunm í sveitinni, drep svo ögn á menn sem jeg kyntist mest. 3. Bæjarhreppur.—Svo heitir sySsta sveit sýslunnar og liggur vestan viS HrútafjörSinn. Hún er löng og fjöllin vestan viS hana eru fremur lág og aflíSandi, eru smádalir sumstaSar inn í þau. UndirlendiS er aS tiltölu ekki svo lítiS, en engjarnar mest uppi i fjöllunum. MishæSir og hamrabelti eru á undirlendinu nyrst. Eyjar nokkrar og sker eru meSfram strönd- inni, og er æSarvarp í sumum eyjun- um. — HrognkelsaveiSi er þar víSa, og afli af öSrum fiski var þar oft góSur, einkum á sumrin og haustin, en í vor var svo sem ekkert af hon- um. — BújarSir eru þar víSa góSar og sumar stórar, og fremur gott hag- lendi, einkum fyrir sauSfje. Hvergi sá jeg skógarhríslur þar, en aftur er þar eitthvaS af fjalldrapa í fjöllunum. GróSur líkt og viS Faxaflóa, nema hvaS draumsóley (melasólin) er þar algeng á melum og skarfakál víSa á bæjarhúsum. — Marga hitti jeg góSa menn þar, en nefni fáa. Jósef á Mel- um er greindur merkisbóndi; hef jeg einna oftast komiS þar. A BorSeyri er sýslumaSurinn, og var jeg hjá hon- ura tvær nætur. Er hann myndarhöfS- ingi og lipurmenni. Á margar bækur og þar á meSal þýskar heimspekis- bækur, sem jeg hef mjög sjaldan sjeS. I Bæ eru tveir miklir fræSimenn, sagnfræSingurinn Finnur, sem var á Kjörseyri, og náttúrufræSingurinn GuSmundur BárSarson. Finnur er fjölfróSur næsta, og rjett sá jeg þessi sagnarit hans i sjö bókum: 1) Sagn- ir um nokkra menn í Strandasýslu, 2) Sagnir um nokkra menn á SuSur- landi, 3) Sama efni, 4) ÞjótSsögur (141), 5) Daglegt líf og lifnaSar- hættir á SuSurlandi, einkum til sveita, um og eftir 19. öld, 6) Sama efni og nokkuS um NorSurland, 7) Æfisögu- byrjun. Einnig ættartölur og ýmis- legt annaS. — Hjá GuSmundi sá jeg mjög margar skeljategundir, þekti jeg sáralítiS af þeim. En hann þekti þær allar í sundur, Hann er mjög jarSfróSur og skeljafróSur, og yfir höfuS næsta víSa heima i náttúru- fræSi. MeSal annars skógfróSur, og hann ætlar, aS rangt sje aS kenna mönnum eingöngu um afturför skóg- anna hjer á landi. Náttúran eigi sinn þátt i afturförinni, t. d. veSriS og eldgosin. Varar viS aS grisja skóg- ana of mikiS, þaS geti skemt þá tals- vert, eySilagt skjóliS fyrir ungu kvist- unum, myndaS geilar, sem geta svo orSiS aS jarSföllum og götum o. s. frv. Hann er skógræktarvinur, en vill aS hyggilega sje fariS í þaS mál, og gætt vel aS vaxtarskiIyrSum skógar- ins, sem mikiS fara eftir landslagi og veSráttu á hverjum staS. RitgerS- ir hans „Skógræktin og loftslagiS" 09*3) og „Um Skógræktina" (1915), ættu menn aS lesa rækilega, og gá vel aS hvort ekki sje margt aS at- huga enn í skógræktarmálinu. Hann vill láta byrja meS aS „koma upp einni skógræktarstöS á hentugum staS í landinu", friSa og girSa skóga þá sem til eru og gera líka ræktunar- tilraunir heima viS bæi. Og hygg jeg líka aS byrjunin sú sje holíust, en þurfa mun líklega fleiri en eina skóg- ræktarstöS. En þar sem búiS er aS koma upp tilraunagörSum, er sjálf- sagt aS viShalda þeim og smáplanta í.þá. GuSmundur hefur og ritaS mjög fróSlega ritgerS á dönsku „Mærker efter Klima- og Niveauforandringer ved Húnaflói i Nord Island" (1910). Og margt fleira liggur eftir hann. — ÞaS var skemtilegt aS hitta svona tvo vísindamenn á bóndabæ langt frá þessum svonefndu miSdeplum ment- unarinnar, stórstöSunum. — Næsti bær norSan viSBæ erLjótunnarstaSir. Þar er laglegur blómgarSur. I honum var Nemóphila, Primúla, laukur, rein- fáni og venusvagn, og í öSrum garSi þar var grænkál, hreSkur, salat, spí- nat og rabarbari, og auSvitaS rófur og kartöflur. — Svo kemur Prest- bakki. Þar býr Kristján, bróSir sjera Eiríks, góSur bóndi. í kirkjugarSin- um þar sá jeg fleiri legsteina úr 5—6 strendu stuSlabergi. Þar sá jeg lipa- ritsteina, rauSbleika, græna og fjólu- bláa meS grænum ögnum. — Kollsá er nokkru noröar. 1874 fengust þar af túni 50 hestar, en 1916 250. Svona hafa tún batnaS og stækkaS víSa í Eggert Clnessen yfirrjettarmálaflutningsmaður. Pósthússtræti 17.. Venjulega heima kl. 10—II og 4—5. Talsími 16. sýslunni á seinni árum. — Kolbeinsá er enn þá lengra norSur meS firSin- um. Þar bjó um tíma Ólafur Björns- son, einn af þeim allra fyrstu, sem námu jarSyrkju erlendis. Þar i garSi sá jeg lauk, reinfána, rábarbara, burnirót, mjaSarjurt, blágresi, fjall- dalafifil og fleira. — Frá Kolbeinsá fór jeg aS GuSlaugsvík. Þar býr Rag- úel, mikill túnræktarbóndi, og rausn- armaSur. ÞaSan fór jeg svo í Bitruna. (Framh.) Skiftar skoðanir. Eftir Sig. Kristófer Pjetursson. V i ð b æ t i r. Dr. theol. Jón biskup Helgason. Dr. theol. Jón biskup Helgason hefur minst guSspekisstefnunnar lít- iS eitt i hinu nýútkomna „HirSis- brjefi til presta og prófasta á Is- landi". Vjer gerum auSvitaS ráS fyr- ir, aS hvorki hann nje aSrir ætlist til aS ummæli hans eigi aS móta skoS- anir manna á fræSikerfi guSspek- ir.nar, þar eS hann játar, aS kynni hans „af þeirri steínu eru fremur litil". Vjer álítum þó rjettast aS gera hjer smávægilegar athugasemdir og sjerstaklega fyrir þaS, aS útdráttur úr HirSisbrjefinu hefur birtst í Lögr. 59- tbl. Biskupinn álítur sig hafa komist aS þeirri niSurstöSu, aS guSspekin eigi lítiS skylt viS kristindóm. Satt aS segja er ekki gott aS átta sig á því, hvaS hjer er átt viS, því aS allir vita aS kristindómurinn er nú orSinn ær- iS margbreyttur sem eSlilegt er. Ann- ars hafa guSspekisnemendur hvaS eftir annaS tekiS þaS fram, aS guS- spekin á hvorki meira nje minna skylt viS kristindóm en önnur trúar- brögS veraldarinnar. Hann telur guS- spekina meS hinum svo nefndu „ek- lcktisku" stefnum, eins og rjett er, en hann hefur, og líklega af vangá, þýtt orS þetta miSur rjett. Þvi aS þaS þýSir „úrvals" en ekki „úrtín- ings".* GuSspekisstefnan er sem sje úrvalsstefna, því aS hún heldur fram hinum fegurstu og bestu kenningum, sem liggja til grundvallar fyrir öllum hinum meiri háttar trúarbrögðum. En þaS, sem vjer höfum aSallega aS athuga viS ummæli biskupsins, er þaS, aS hann kveSur guSspekina hafa „til flutnings ýmislegt þaS, sem í augum kristinna manna er ekki annaS en tilbúningur og heilaspuni". Slíkt sannar þó ekki, aS hjer sje um nokk- urn tilbúning eSa heilaspuna aS ræSa. Því eins og kunnugt er, getur jafn- vel hinum kristnu mönnum skjöpl- ast engu siSur en öSrum. Þvi miSur hefur margur sannleikur veriS lengi sem tilbúningur og heilaspuni í aug- um kristinna manna á ýmsum öld- um, sjerstaklega í augum þeirra manna, sem hafa haft fremur lítil kynni af þeim hlutum, sem um hefur veriS aS ræSa. Því miSur hefur bisk- upnum gleymst aS geta þess hverjar þær kenningar eru, sem hann álitur, aS sjeu „tilbúningur og heilaspuni" í augum kristinna manna, annars hefSi ef til vill getaS spunnist út af þeim fræSandi umræSur. Og þaS er ekki óhugsandi, aS þær hefSu getaS orSiS til þess, aS jafnvel þeir menn, sem hafa haft alt til þessa helst til lítil kynni af hinum nýju(?) andlegu stefnum, þektu þær betur eftir en áSur og yrSu þar af leiSandi færari um aS dæma um þær. órökstuddur áfellisdómur manna, sem hafa ekki aflaS sjer rækilegrar þekkingar á þeim efnum, sem um er aS ræSa, er og verSur aldrei annaS en sleggju- dómur og jafnvel þótt hann sje kveS- inn upp ex cathedra. En þess ber þó aS geta, sem gert er. Dr. Jón biskup Helgason sýnist veita guSspekinni óbeinlínis viSur- kenningu. Hann kveSur hana fá auS- sjáanlega fullnægt trúarþörf manna og markar hann þaS helst á því, hve mikiS fylgi hún fær víSa um heim og sömuleiSis hjer á landi. Hann seg- j ir aS hinar „leitandi sálir" gerist

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.