Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 01.01.1927, Blaðsíða 3

Lögrétta - 01.01.1927, Blaðsíða 3
i-ÖÖftJJJXIA sáluga, komst hann svo að orði: „Maigir naia íornað sjer iyrir tra sma og tiiímmiigar, og gera sem oetur ler þann dag 1 dag". HivaiU haiði obiíaniega tru á þvi, ao íramtak hvers manns yxi, eí nonum væri rjett hjáipandi nonu, og aö vaxandi framtaki iyigcii bætt afkoma og betri iiðan, og tiiiinningar hans, sem hnigu 1 pa átt aö bæta, gleöja og gera gott, áttu sjer svo iitii takmorií, aö nann ijet engan synjandi írá sjer íara, ef nokkur vegur var að hjárpa. Fyrbc þessa trú sina fórnaöi hann æfistarfi sinu og efnum. Þegar jeg nú sit og syrgi einn minn besta vin, þá er það trú min og gleði, að sá Guð, sem við trúum á á barnsárunum, sem okkur hættir til aö gleyma á þroska- og gleðiárunum, en sem við íiýjum tii þegar sorgirnar hitta og eihn færist yfir, svo viö finnum til vanmáttar okkar, hali nú sagt við okkai' horfna vin: „Þaö, sem þú gerðir einum af mínum minstu bræðrum það iteiur þú mjer gert. Meðtak nú vinur tiurra þjóna verðlaun og gakk inn i íögnuð herra þíns". Guð gefi að við getum trúað þvi sem flestir. Osum 25. okt. 1926. Eggert Levy. Brjef frá Gaiíforniu. Eí'tir S. Arason. Los Angeles 1. okt. 1926. Jeg hefi víst dregist á það við Logrjettu, að senda henih línu, og vil nú sýna lit á því. Jeg er nú búinn að dvelja hjer á Kyrrahafs-ströndinni um 3 mánuði, og vil í stuttu máli lýsa henni, eins og hún hefur komið mjer fyrir sjónir. Californía er lang auðugasti hluti auðugasta landsins í heim- inum. Þrátt fyrir það á hávað- inn af fóikinu alls engan auð, heldur kemst af, hefur það sem er nauðsynlegt og litlu meira. Hjer þarf að sönnu minna til að draga fram lífið en víðast ann- arsstaðar. T. d. er hægt að kom- ast vel af, án þess að hita upp húsin, því að hjer má heita sum- arveður alt árið og blóm springa Jeg fór í hátíðaklæði. Svo gekk jeg inn til hennar. Hún var farin. Á borðinu lá miði með þessum orðum: — Jeg fer inn í bæinn. Það var í rauninni ekkert merkilegt. En mjer varð samt órótt og þessi óróleiki óx þegar fram á daginn kom. Jeg ráfaði um eins og einhver ósýnileg vera elti mig. Og jeg vissi ekki fyr til en jeg var kominn til járnbraut- arstöðvarinnar. Jeg keypti far- miða hugsunarlaust. Jeg stje inn í vagnklefa. Jeg fór. Jeg reikaði um g[öturnar, fram og aftur. Jeg v i 1 d i það ekki, nei, jeg vildi það ekki. Það setti að mjer skjálfta, jeg vissi ekki af hverju; mjer var ekki unt„að hugsa ljóst, alt þyrlaðist saman í eina hringiðu, endur- minningar, þungur, sár kvíði, þá þóttist jeg finna blíðu kossana hennar og sjá brosið hennar. En í allri hringiðunni brann þessi hugsun: Farðu ekki, farðu ekki. Hví skyldi jeg líka fara þang- að? Hvaðan var mjer komin sú hugsun, að fara þangað? Svona reikaði jeg stundum saman. Jeg flýði út í útjaðar bæj- arins, til þess að vera viss um, að jeg kæmi ekki í þann borgar- hluta. Jeg gekk upp á hæð eina. Þarna stóð bærinn, furðuleg marghöfðuð vera með ótal aug- um, vera, sem mennirnir höfðu skapað, sveipuð í reyk másandi út og ávextir eru tíndir í hverj- um mánuði, þó getur komið liost a nottunm og jaínvei iaii- io daiitni snjór, en altaí er hiýtt á uaginn. Uiiulindir eru hjer taiina mestar i nermi. Margar pema ei'u mn í borgmni sjalfri. 'iiOiiur naar ur jarm eru reistar upp og ooraö, sumstaðar jainvei yiir niiiu tenska) í jorö möur. bumstaoar heíur oiían gosið sjáii upp, en iiu þaif aistaðar aö dæia. Pao cí gert með gufuafh, svo er oiiumii veitt i pipum neöanjaröar í stora geima, oít um mjög ianga vegu. Aiarmikiö er notaö njer aí iienni. iljer er htið um koi, en onan er notuö í stað þeirra. Hiiida rná netta að reykjar verði varia vart, og er borgin mikiu hrein- iegri iyrir það en fiestar aðrar stórborgir. Borgm er aíarstór um stg. Standi maöur að kvöidi á hæö, er ljóshaf sem augaö eygir. Jtljei- ei fátt uin skýskafa, að undanteknu iönaoar- og versiun- arkerfi, sem er oriitiii hiuti ai bórginni, eru húsin mest einlyft eninai-ijöiskyidu íuis. Gotur eru þvi teiknaiangar. Þær eru eins og i iiestum Vestuiheims borgum bemar og breiðar vei, því að alt iiefur verið kortiagt og áætiað áður en megniö aí borginni var bygt. Það hefur því þurít mikið af steinoliu í göturnai', því að þær eru allar malbikaðar, en bik- ið er eins og men vita, ekki ann- aö en pornuð óhreinsuð steinolía. iijei í grendinni eru pyttir fullir af biki. A botni þeirra hafa íundist bein útdauðra dýrateg- unda, sem hafa farist þar fyrir þúsundum ára, en bikið hefir varoveitt bein þeirra óskemd. Söfnin hafa mikið af slíkum beinagrindum að geyma. Stærð borgaiinnar gerir 511 íerðalög mjög erfið, og hefur orðið til þess, að hávaði manna á bíla. Jafnvel daglaunamenn, sem hafa mjög lágt kaup, eiga bíl. Það er orðin eins mikil tíska að eiga bíl hjer, og það var á uppvaxtarár- um mmum heima, að hver mað- ur ætti hest. I öllum Bandaríkj- unum á fimti hver maður bíl, en óvíða mun eins mikið til af bíl- um og hjer. Þegar kemur út úr viðskiftahverfinu, sjest varla maður á gangi, en þar er óslitinn straumur af bílum. Þessi vaxandi bílamergð eykur olíumarkaðinn, þar sem gasóiín eða bensín er og blásandi. Hann fjekk viður- væri sitt með skipum og járn- brautum. Talsímaþræðir og rit- síma voru taugarnar, boðberar hugsana og tilfinninga. Loks nam auga mitt staðar við sjerstakan blett: Þ a r n a var það, þ a r n a var gatan. Hvert þakið v a r það ? Þá undi jeg ekki lengur. Jeg sá ekkert framar. Jeg bara þaut af stað. Loks var jeg kominn inn í húsagarð, jeg sá, að það var húsagarður, j'eg sá sjálfan mig ganga upp stigann, jeg var kom- inn inn í göngin. Þá kom jeg til sjálfs mín. Jeg heyrði raddir. Önnur var rödd hennar. Önnur var rödd hennar. Jeg heyrði hana í gegnum skráargat- ið og gættina, eins og rödd utan úr myrkrinu, er vjer sjáum eng- an tala. Jeg sá alla sál hennar í hreimnum af röddinni. Aldrei hafði jeg heyrt hana þannig, aldrei hafði jeg fundið að jeg elskaði hana svo heitt, þessa rödd, sem ótal sinnum hafði hljómað í eyrum mjer, þessi skæru, dillandi hljóð, sem vefjast eins og gullhár um taugarnar, svo að ylinn leggur í gegn um þær — þær skynja ekki, hvað það er, en þær finna aðeins, að ylur streymir um þær, og þá una þær glaðar við dillandi sönginn. Hví byrjaði jeg á þessari frá- sögn? Hví byrjaði jeg á henni? Enn ætlar hjarta mitt að springa ekKi annað en hreinsuð steinoha. liun viiðist ein þess megnug, ao aitra iunum mikia straurm tii bæjanna, sem er sameíginiegur oiium ioiidum. Mú getur biieig- aiiui att heima í kyriatri sveit, og iiotiö þo ails sem borg iiefur ao bjóða. iiiiarnn- eru handhæg farai- tæki, en iit er ao vita iive morg- um og miklum siysum þeir vaida. i->au veroa hjer dagiega. T. d. sa jeg í blaöi fyrir stuttu, að iU manns meiduust, og tveir biðu bana iijer í borgini á einum og sama deginum. Þó er svo gott keiii a uniierb manna, að sniid er. Aistaðar á götuhornum eru tvö merki. Pað eru ijalir á stærð vio mannshandlegg. Onnur er rauo, og er letrað á hana með stórum stöfum stansið. Hin er hvít og á henni er gangið. Þess- um uierkjum er stjórnað frá storri rafmagnsmiðstöð þannig, að merkin koma upp tii skiftis og fer hvert um sig niður eftir htia stund. Þai sem mikii er um- ! ferð er ávait iögregiuþjónn, sem sjer um aö þessum merkjum sje hiytt og ait fari skipulega. Enda dettur engum í hug að óhlýðn- ast. Menn -.bíða, óft í stórum hóp- um, þangað til þeim er bent, að nú megi þeir í'ara, en furðu stutt- ar eru þessar biðir. Þar sem mest er umferðin, verða varla slys. Þar er maður við mann og bíll við bíl, svo að allir verða að fara hægt og þó að eitthvað rek- ist þai' á, veldur það ekki líf- tjóni. Pað sem einkum setur svip sinn á borgina er hin mikla mergð af allskonar trjám og biómum. Pálmaviðir eru víða í röðum meðfram strætum og mynda göng og skyggja á gang- stjettirnar. Hjer vilja flestir ganga í skugganum, því að sóhn skín hjer heitt. Þó verður hún engum að bana, eins og árlega vill til austur í ríkjunum. Á- vaxtatrje eru mjög víða kring um húsm, og gras- og blóm-reit- ir. Þetta prýðir borgina miklu meira en við mætti búast, vegna þess, að girðingar eru vanalega engar kringum þessa reiti. Stein- lagðar stjettir eru frá götunni gegnum þessa reiti heim að hús- inu. Við framhlið flestra húsa eru svalir. Húsin eru víða hvert öðru lík, en þó er oftast eitthvað af harmi. Jeg hjelt, að jeg væri orðinn fullkomlega rólegur og þóttist sterkur og öruggur. Oft hef jeg ætlað að skrifa þetta, því að mjer finst mennirnir verði að fá að vita það, svo að þeir geri sjer ekki lífið leitt um skör fram, og baði það ekki alt í beiskum sorgartárum, þetta, sem var fætt í heiminn þeim til unaðar og gleði — en jeg vogaði það ekki, því í hvert skifti sem jeg ætlaði að byrja hugsaði jeg: Það get- urðu vel skrifað — og það, —¦ og það,--------en, þegar þú kem- ur að því, — að því, þegar þú heyrðir rödd hennar út um gætt- ina, síðasta skiftið, sem þú heyrð- ir hana tala, síðasta skiftið, held- urðu þá, að þú getir skrifað það? .Og jeg þorði það ekki. — Jeg sá á ný í bláu leiftri netið, lífsnetið, yfir höfði mjer, undir fótum mínum, millum vor allra. Jeg hljóp út. Jeg man, að jeg sagði við sjálfan mig: Vestur um haf! Vestur! Vestur um haf! Jeg vissi naumast, að jeg sagði það. Jeg hljóp sem fætur toguðu, en samt sá jeg og heyrði í hugskoti mínu alt það, sem við hafði bor- ið. Jeg sá fyrir mjer hverja stund, jeg reyndi að komast að orsakasambandi atburðanna. Jeg man að jeg alt í einu sá inn í tvö augu, tvö barnsleg, undrandi augu, með ljósa lokka um ennið. Það var kona, ein af sjerkenniiegt við hvert þeirra. iiusin eru mjög snotur og þægi- leg tii ibúóar, en ekki eru þau steikieg, er þaö bæði vegna þess, aó lijer reynir lítið á þau, og eins aí innu, ao þeim er ekki ætiað aö stanaa lengi. Hjer er altaf eitthvert vist byggingarsnið í úsku og breytist aitaf, svo að kunnugur getur sjeð nvað gamalt iiusiö er. Það er tahð æiagamalt iius, sem er 20—3U ára. deg iieii þegai' haft tækifæri tii ao skooa iubýh miijónamanna og látækimga, og er ailmikiii munui a. Jiins og menn vita, hef- ur auðmbnnum mjög íjöigaö á siðustu árum hjer í landi. Nú pykir sá maður, sem á eina milj- ón ekkert tiltakaniega ríkur. iviargir auðmenn Ameríku hafa miijon i árstekjur, og Ford, sem po selur aiira manna ódýrast þá vóru sem hann framleiöir, borg- aöi í tekjuskatt tvær miljónir aoiiara árið sem leið. Hann hefur nýiega ákveðið 5 daga vinnu í viku og tvo hvíidardaga. Hann iiefur og ritað um iðjuieysi æsku- iyösins, sem aðalorsók glæpa. iia*nn ieggur til að unghngum frá 16—20 ára sje sjeð fyrir vei iaunaðii vinnu, og hefur sjálfur sett á stofn vistráðningastofu og ætiar svo íijótt, sem unter, að sjá 5UU0 unglingum fyrir starfi. Auðmönnum hefur fjölgað í Cahforníu ekki síður en annars- staðar. Loftslagið hjer dregur menn að sjer. Aður var Passa- deiia auðmannabær næstum því eingöngu og enn er þar margt aubmanna. Það er fagur bær upp undir fjölium, er nú hluti af Los Aftgeles. Hús miljónamanna eru haliir með fjölmörgum herbergj- um, stórum og smáum. Úti fyrir eru trje og blóm og grænir vellir, og oft dálitil tjörn með fiskum í, sem koma og snikja upp á mann, þegar stappað er í bakkann. Fólk, sem er hjer búsett og kemst sæmiiega af, býr mjög oft í litlu iiúsi, við sitt hæfi, sem það á eða leigir. Loks er hjer nokkuð af stórum húsum, sem bygð eru til þess að leigja. Oftast fylgir hverri íbúð alt, sem maður þarf hend- inni til að rjetta. Þetta fyrir- komulag hefir komist hjer á vegna þess, að ógrynna fjöldi af ferða- t'ólki kemur hingað til dvalai'. Oft er íbúðin ekki nema eitt rúm- gott herbergi. Rúmið hverfur oft inn í vegginn. Annaðhvort renn- ur þangað á hjólum, eða er reist á enda og snúið við og er þar oít stór spegill á veggnum, sem rúmið er inni fyrir. Tveir klefai' eru oft út frá þessari stofu, ann- að baðherbergi, en hitt eldhús" með skápum og gasvjel. Los Angelos 1. nóv. 1926. Þá hef jeg starfað að því í rúm- an mánuð, að kynnast fræðslu- keríi og skólum. Vil jeg nú fara nokkrum orðum um uppeldismálin hjer. Eins og menn vita, hafa hin 48 ríki Banda- i'íkjanna hvert sína fræðslu- og uppeldismálalöggjöf út af fyrir sig, og eru lögin mjög mismun- andi og margbreytt. Kalifornía þykir standa með þeim fremstu. Kennarafræðsla þykir að sönnu einna best í New York og Chicago, en víða þykir við brenna að barnaskólar sjeu alllangt á eftir hugs j ónum kennaraháskólanna. Veldur því kostnaður sá, sem samfara er miklum breytingum, og þá ekki síður vanafesta. Þó er síst svo að skilja, að hjer sje neitt kyi'stöðuástand, því hvergi í heimi eru breytingar jafnörar og hjer, og sá sem ekki fylgir tím- anum og lagar sig eftir skilyrð- um, er þegar orðinn á eftir í sam- kepninni, næstum því á hvaða sviði sem starf starf hans er. En *á tveimur síðustu áratugum hafa skoðanir manna á uppeldismálum umskapast svo mjög, að erfitt hefur verið að laga hið raunveru- lega ástand barnauppeldis eftir því, sem ný þekking hefir sýnt að best hentar. Kalifornía þykir hafa komist einna lengst í því, að umskapa skólakerfið og laga það eftir kröfum tímans. Mun þar miklu valda auður ríkisins og áhugi fyrir uppeldismáíum. Enda hafa ágætir uppeldisfrömuðir stjórnað þessu fræðslukerfi, þótt einstöku sinnum hafi brugöið út af því, þegar pólitíkin hefir kom- ist i spilið. Sem dæmi þess, hve framarlega þetta ríki stendur með tilliti til fræðslumála, má geta þess, að börn eru hjer skólaskyld frá 7— 18 áia. Og svo strangt og kerfis- bundið er eftirlitið, að næstum ókleift er að fara í kringum þessi lög. Það er í frásögur færandi, að fyrir hefir komið, að giftar kon- ur hafa orðið að ganga í bama- mörgum þúsundum, ef til vill hefur það verið tilviljun ein, að hún valíti mig af heilabrotum mínum og þó stendur hún mjer oft fyrir hugskotssjónum, alt í einu eins og þá, og barnsaugu hennar líta inn í afkima í sál minni, sem jeg sjálfur þekki ekki. Snöggvast varð mjer rórra: Það var þá til annar heimur, eitthvað var til utan við þá konu, sem óll mín sál lifði í og hrærðist. Klukkustundir liðu. Þeir sem voru úti við hjeldu heimleiðis. Það varð kyrt á götunum. Jeg sá ekkert nema uppljómaða gluggana. Alt, sem jeg sá, varð í mínum augum mikilvægt, öðru- hvoru hvíslaði jeg: Þarna er ein- hver að deyja. — Þarna inni rík- ir sorgin — hún slítur sundur brjóst einmana vesalings, en það veit enginn. Það var undir miðnótt, að jeg hrökk upp við rödd, sem ljet ónotalega í eyrum mínum. — Hvert ætlið þjer eiginlega? Það var hár maður og herði- breiður. — Já, þjer skálmið hjer lát- laust aftur og fram sömu göt- urnar. — Skálma jeg aftur og fram sömu göturnar? — Já, svei mjer þá. Mjer fanst vera hæðniskeimur í röddinni. — Viljið þjer ekki koma inn með mjer og fá yður glas af whisky. Jeg þekki yður, þjer er- uð . . . (hann nefndi mig með nafni). Mig hefur lengi langað til að tala við yður. Mjer í'jell hann ekki, en fór þó með honum. — Jeg hef herbergi hjer rjett hjá. Það var það eina, sem hann sagði á leiðinni. Loks, þegar við vorum búnir að þreifa okkur upp stigann og komnir inn í stofuna, leit hann beint framan i mig og sagði með vingjarnlegu brosi: — Jeg er maðurinn hennar. Var maður hennar, rjettara sagt: Við stóðum saman í'rammi fyrir prestinum, fyrir altarinu. Jeg get fullvissað1 yður um, að hún var ofboð lagieg í brúðar- kjólnum, — hún var fríð þá. Jeg veit, að þjer eruð . . . ja, hvemig á jeg að. orða það . . . hm . . . unnusti hennar. . . sem stendur. Mjer er ekki sama um hana, skuluð þjer vita, það er að segja, jeg hef gaman af að gefa dálitlar gætur að . . . iðn hennar. — Um leið og hann slepti orðinu rjetti hann mjer vindlakassa, svo að hann sá í andlit mjer. Það leið eins og ský yfir andlit honum. Hann mælti dálítið undrandi: — Yður fellur ef til vill mið- ur, að jeg kemst þannig að orði. Jeg hjelt . . . Jeg bið afsökunar, ef jeg hef sært . . . tilfinningar yðar. Sem sagt, mjer er ekki sama

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.