Norðri - 15.02.1909, Blaðsíða 1

Norðri - 15.02.1909, Blaðsíða 1
aS C^* RStstjóri: BJÖRjNLINDAL Brekkugata 19. JLdtt «toa»- IV. 7. A. Ak'ureyri, Mánudaginn 15. febrúar 1909. Til minnis. Bæjarfógetaskrifstofan opin kl. 10—2, 4—7 Bæj'arsjóður, Lækjargötu 2, mánud. mið- vikud. og laugardaga kl. 4—6 Kitsímastöðin virka daga 8 f. h. til 9 e. h helga daga 8—11 og 4—6 líókasafnið, þriðjud.. fimtud. og laugard. 5—8. Sunnudögum 10—11 og 4—8. l'ósthúsið 9—2 og 4—7. Utbú Islandsbanka 11—2 Utbú Landsbankans 11—12. Stúkan Akureyri fundad. þriðjud.kv. kl. 8. Brynja miðvikudagskvöld kl. 8. Isafoid Fjallkonan sunnudagskv. kl. 4, Trúföst mánudagskv. kl. 8. »». Frá g-ullöld /slendjng'a" eftir M. J. v. Deila Hafíiða og Þorglls. . Með 12. öldinni tók hin gamla goð- orðaskipun að ruglast enn meir en áð- ur en kristnin kom, þótt hið gamla form héldist, hvað dómnefnd og lögréttu- skipan snertír; menn seldu þau, eða gáfu frændum og vinum, eða skiftu sundur, svo hver átti sinn hlut, en þeir sem ríkastir voru og ágjarnastir, kept- ust við að fá ný og ný goðorð til for- ráða; og þá gerði ekki hitt minni rugl- ing og veikti trygging manna, að ýms- ir sögðu sig úr þingi og í þing með öðrum eða fylgdu þeim höfðingja, sem sýndist, en sögðu sig úr goðorði hins, Þetta rýrði mjög svo goðorðin, þegar dró að Sturlunga öldinni; enda kem- ur þá »mannaforræði«, oftast í stað- inn fyrir goðorðim Þannig hefir verið um þá Þorgils Oddson og Hafliða Másson. Þorgils hafði fengið Reyknes- ingagoðorð að gjöf hjá Ingimundi presti frænda sínum, en Hafliði átti Æverlinga- goðorð: en undir mannaforráð þeirrahefir sagt sig fjöldi mannaúrtjðrum goðorð- um, því ella hefði liðssafnaður þeirra hlotið að vera torveldari. f»ó kastar fyrst tólfunum á 13. öldinni, og skal ekki fjölyrða um þetta meira hér, held- ur geta þess hve fljótt og hrikalega þing- helgi og lagafylgið breyttist þegar eftir fráfall Qizurarbiskups. Fjandskapur þeirra Hafliða hófstút af ójafnaði Más nokkurs frænda Hafliði, hins versta óþokka, en magnaðist skjótt sakir metnaðar beggja stórbokkanna sjálfra, Færðu þeir mál sín til alþingis og vöfðu svo, að ekki komust í dóm og ekki sættust þeir. Þá var það á Pétursmessu, að fiokkar beggja stóðu úti fyrir kirkjudyrum með vopn- um, Hafliðamenn nær kyrkjunni, en Þor- gils menn fjær og milli hinna. Þorgils mælti þátil Böðvars Ásbjarnarsonar (for- föður Kolbeins unga): »Taka mun nú öxi mín til Hafliða, og mundi nú um meira að tala en átta kúgildi » »Ær ertu» svaraði Böðvar, «aðmæ1a slíkt, þar sem vér erum nú staddir.» Síðan lýsti hann öllu, sem við lá: kirkjufriðurinn, þing- helgin og reiði dýrðlings þess, er dag- urinn var helgaður. Þá lét Þorgils sefast. En er þtfir gengu heim til búða, mælti Þörgllsi »Þaö triæla menn, Bððvar, að þú sért trúmaður enginn og mið- lungi góðgjarn; en ekki sýndir þú það nú.« »Það er satt« sagði Böðvar, «að ekki gekk mér trúan til, er eg latti þig tilræða við Hafliða, heldur hugði eg að fleiru en hjali okkar. Eg sá að flokk- ar stóðu á tvær hendur oss, en vér í kvínni; sá eg að óðara mundi slá í bardaga, og vér orðnir drepnir hver af öðrum. En ef ekki hefði þetta fyrir staðið, þá hirta ek aldreigi þótt þú hefðir Hafliða drepið í kirkjufriði eðr þing- helgi.« Annan dag á sama þingi sótti Hafliði með fjölmenni að, þarsemÞor- gils stóð fyrir sínum dómsmönnum, en hinn vildi hleypa upp dóminum. Þá slæmdi Þorgils öxi til Hafliða yfir höf- uð mönnum og hjó af honum 3 fingur að mestu, en Hafliði hélt hátt á lofti um axarskaft sitt. — Kona Hafliða hafði varað hann við, að hann skyldi ekki bera vopn til dóma, fremur en hann hefði verið vanur. Eftir áverkann greiddist þröngin og vorti þeir Ingi- mundurprestur frændi Þorgils og Böðvar sendir til að vita um sárafar Hafliða Þegar þeir komu aftur, kvað Ingimund- ur þetta: Fingur eru þrír af þeirri — þó skyldu en fleirri — sundur á sælings hendi; slíkur böggvi er nú höggvinn. Svo lauk að Hafliði varð að setja niður dóm yfir Þorgilsi austur hjá Birg- isbdð (o: á hraundranganum, sem síðar ranglega var kallað Lögberg). Var dómurinn varinn með vopnum og Þor- gils ger sekur skcgarmaður. En þetta var ekki nema formáli eða forspil þingdeilu þeirra Hafliða sumar- ið eftir. Þorgils varði Hafliða að há féránsdóm að lögum nær Staðarhóli, bæ sínum, en á næstu fjöllutn, og að engu hafði hann sekt sína. Mál þessara tveggja gæðinga, er báðir þóttu hínir ágætustu höfðingjar, hleyptu ná- lega öllum héruðunum f uppnám; var auðséð að marga klæjaði í lófa og leidd- ist friður og aðgerðaleysi. Sagan um deiiu þessa er og svo vel sögð, að auðséð er, að höf., eins og B. M- Ólsen heldur, hefirvart fært hana í letur fyr en 50 árum seinna, heldur geymt menn og atvik i í fersku minni, svo föst er hún og viss í smámunum og lýsingar nákvæmar. Hið sama hefir prófessor Ker í Lundúnum tekið fram og borið lofsorð á söguna, þótt ekki sé nema þáttur einn. Síðara sumarið varð hin mikla þingreið, er Þorgils bjóst að ríða á þing með her manns, er hann hafði saman dregið, og etja kappi við Hafliða. Þetta var hrein og bein uppreist gegn landsstjórn og lögum. að sekur maður skyldi ætla sér að rjúfa þingfriðinn með hervaldi. Hins vegar bjóst Hafliði með sínu liði að verja með vopnum þinghelgina. Hafði hann hátt á annað þúsund vígra manna, úrflestum hémðum sunnan og norðan, en Þorgils þriðjungi færra. Þor- lákur biskup og Ketill prestur Þorsteins- son voru fyrir kennimönnum og því liði, sem búið stóð til milligöngu. Njósnarmenn riðu fram ogaftur meðan flbkkár Þdrgils vörti á lélðlriML PeTr Haf- liði brutu niður búð Þorgils og fylktu liði sínuáVöilunumefri;enda var þivíst orðið, að Þorgils hafði ráðið ofanreiðina. Þá gekk biskup enn á fund Hafliða og ógnaði honum með öllum harðindum heilagrar kirkju, ef hann legði allan þingheim í hættu og berðist. Ekki vildi Hafliði að heldurundan láta, enda mælti biskup þá spásagnarorð um það er síðar kom fram. Hann mælti: »Ef vér Ieyfum sekum mönnum að ríða á helgað þing og brjóta landslög, mun sú raunin verða, að aðrir munu þar eftir breyta.« Bisk- up hélt fast á sínu máli og bað hann að m. k. að fresta bardaganum þann dag, með þvíjónskírari ætti messudaginn að morgni. Ekki lét Haftiði sérenn segjast. Skömmu seinna sást til ferða Þorgils. Gekk þá Þorlákur biskup enn til Hafliða, fyrirbauð honum með guðs valdi fyrir- sátina, og kvaðst hafa fengið þau orð frá Þorgils, að hann ætlaði að bjóða hin áheyrilegustu sáttaboð, og er það stoðaði ekki, mælti hann í þungu skapi: »Megi mínar bænir nokkurs við guð, þá sé hann þér svo bæna á dómsdegi, sem þú ert mér nu bæna» Þá lét Hafliði loks það að orðum biskups, að^hann kvaðst ekki mundi daglangt berjast. Við þetta reið Þorgils á þingið og að búðarrúst- um sínum. Hafði Sæmundur prestur fróði og aðrir vinir Þorgils byrjað að gera upp bi'tðina og var því lokið fyrir óttu- söng um nóttina. Nú tókst ný deila, er talað var um sáttagerðina. Þorgils bauð að hann gerði sér fésektir svo stórar, sem vildi, en neit- aði mannsektum, goðorðum og staðfestu. En Hafliði vildi einn öllu ráða óskor- að. Leið svo sunnudagurinn. En síðla um kvöldið gekk Ketill prestur til búðar Hafiiða og var honum þar vel fagnað. Ketill mælti: «Mikið þykir vinum yðr- um, ef mál þessi skuli eigi lúkast með góðn, ok þykir nú mörgum fyrir von komið um það. Kann eg þér eigi ráð að kenna en dæmisögu vil eg segja þér» Þingmálafundargerð Skagfirðinga. Miðvikudaginn 27. jan. var haldinn þingmálafundur á Sauðárkrók. Fundur- inn byrjaði kl. 4. Fundurinn kaus fyrir fundarstjóra séra Sigfús Jónsson á Mælifelli,en hann kvaddi sér til aðstoðar séra Jómund J. Hall- dórsson á Barði fyrir fundarskrifara. Þessi mál voru tekin fyrir á fundin- um: 1. Sambandsmálið. Formælandi Ólalur Briem alþingis- maður. Eftir all-langar umræður var borin upp svo hljóðandi tillaga fra formælanda: «Fundurinn álítur því að eins ger- legt að ganga að sambandi um rétt- arsamband íslands og Danmerkur, að þar sé skýlaust viðurkent fullveldi fs- Iands sem sérstaks ríkis, enda séu öll ákvæði samningsins í samræmi við teö ^runtívaliaramði. Fari svo, að ekki náist samkomulag um einstök aukaatriði, t. d. að þvf er snertir sérstakar tegundir mála, virðist það út af fyrir sig eigi þurfa að standa í vegi fyrir öllum samn- ingum, með því að þá mætti sleppa fullnaðarsamningi um þau mál, að sinni, og ætla seinni tíðar mönnum að ráða úrslitum þeirra.« Fyrri málsgrein tillögunnar var sam- þykt með 42 atkvæðum á móti 32, en síðari málsgreinin samþykt með sam- hljóða atkvæðum. II. Aðflutningsbannið. Formælandi Jósef J. Björnsson alþing- ismaður. Þegar málið hafði verið rætt nokkura hri'ð, var borin upp svohljóðandi tillaga af prófasti Árna Björnssyni: «Fundurinn er því hlyntur, að að- flutningsbannsmálið verði fyrir tekið og í lög leitt á næsta alþingi, að því fulltrygðu, með skynsainlegum ráð- um, að landsjóður ekki verði fyrir til- finnanlegum tekjumissi við hið snögga burtnám vínfangatollsins.» Tillagan var samþykt með 19 at- kvæðum gegn 5. III. Kvenréttindamálið. Formælandi alþingismaður Jósef J. Björnsson. Eftirfarandi tillaga var bor- in upp og samþykt í einu hljóði: »Fundurinn skorar á alþingi að semja lög um að konum veitist fult jafnrétti við karlmenn, og þar á meðal kosn- ingarréttur og réttur til embætta allra. IV. Fjárhagsmál. Formælandi Ólafur Briem; (þar var samþykt í einu hljóði eftirfylgjandi til- laga: «Fundurinu álítur nauðsyn til bera og leggur áherzlu á, að meðan ekki breytast til batnaðar verzlunarhagur landsins eða greiðist fram peninga- þröng þeirri, sem nú lamar viðskifti og heftir framkvæmdir landsmanna, sé gætt alls sparnaðar og varfærni í fjárframlögum, jafnt á landsbúinu, sem hjá hverjum einstökum þegni þjóð- félagsins. Sérstaklega er fundurinn því mót- fallinn, meðan svo stendur, að aukið sé við skuldir landsjóðs hvort heldur með nýjum lántökum eða tekjuhalla í fjárlögum, og þar !af leiðandi hækk- un á skuld landsjóðs við ríkissjóð.« V. Heílbrigðlsmál. Þar var samþykt einróma eftirfylgjandi tillaga: «Fundurinn telur rétt, að aukinn sé styrkur úr landsjóði til sjúkraskýla, og honum sé skift niður í hlutfalli við aðsókn til þeirra. Sömuleiðis virðist, að í fullu sam- ræmi við gildandi ákvæði bætandi við heilbrigðismál, að laun yfirsetukvenna séu greidd úr landsjóði. VI. Prentun þlngtíðinda. í einu hljóði var þar samþykt: Fundurinu er samþykkur þeirri til- lögu, að eftirleiðis megi spara kostn- aðvið að skrifa upp ogprenta, íalþing- istíðindum ræður þingmanna með- frartt soTram þ-gs'S, að það ttr haft fyV- i

x

Norðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðri
https://timarit.is/publication/201

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.