Norðri - 14.10.1909, Blaðsíða 1

Norðri - 14.10.1909, Blaðsíða 1
^o Ritstjórr ^Björn Líndal Brekkugata 19, IV. 41, Akureyri, Fimtudaginn 14. október. 1909. Til minnis. Bæjarfógetaskrifstofan opin kl. 10—2, 4—7 Bæjarsjóður, Lækjargötu 2, mánud. mið- vikud. og laugardaga kl. 4. 7 Ritsímastöðin virka daga 8 f. h. til 9 e. h, helga daga 8—11 og 4—6 Bókasafnið, þriðjud.. fimtud. og laugard. 5—8. Sunnudögum 10—11 og 4—8. l'ósthúsið hvern virkan dag 9—2og4—7. helgid. 10—llf.h. Utbú Islandsbanka 11—2 Utbú Landsbankans 11—12 Stúkan Akureyri fundard.þriðjud.kv. kl. 8. Brynja miðvikudagskvöld kl. 8. Isafoíd Fjallkonan sunnudagskv. kl. 4. Trúföst rnánudagskv. kl. 8. NORDRI, eitt hið hreinskilnasta blað lands- ins, segir hispurslaust skoðun sína, hvort sem vinir eða ó- vinir eiga í hlut og færir rök fyrir henni. — Eindregið minni- hlutablað. — Ef þér hafið eigi keypt blaðið hingað til, þá fáið nokkur tölublöð af því lánuð, lesið þau með gaumgæfni og hugsið yður vel um, hvort blað- ið sé ekki þess vert að kaupa það. Árg. kostar 3 kr.. Nýir kaupendur, sem borga næsta árg. fyrirfram, fá í kaupbæti það sem út verður komið af skáld- sögunni »Jakob«, eftir norska skáldið Alex. Kjelland, einni af hans beztu sögum. Einnig fá nýir kaupendur ókeypis það sem út kemur af þessum árg. eftir að pöntun þeirra er komin ritstjór- anum í hendur. Gufuskipa- samningarnir. Miklu lofsorði hafa meirihlutablöðin lokið á gufuskipasamninga þá, er ráð- herrann gerði í síðustu utanför sinni. »Norðurland«, sagði að mikið hefði áunnist við þá samninga, og mikla ó- hæfu töldu þessi blöð það af minni- hlutablöðunum, að þau skyldti efast um ágæti samninganna, áður en þeirkæmu allir almenningi fyrir sjónir. Oss hinum virtist það aftur á inóti harla grunsamlegt, hve langur dráttur varð á því að stjórnin léti birta samn- ingana opinberlega. Blöð hennar voru aðeins látin hrósa þeim í háum tónum, flytja kafla úr þeim og jafnframt syngja ráðherranum dýrðina fyrir þær afarhag- feldu samgöngur, er hann hefði útveg- að landinu. Petta var auðsjáanlega gert til þess að reyna að telja þjóðinni trú um ágæti samninganna, áður en hún fengi fyllilega að vita, hvað í þeim stæði, gamla blekkingaraðferðin, sem því mið- ur hefir gefist þessum flokk alt of vel. A þetta hefir áður verið bent hér í blaðinu, og menn varaðir við því að trúa öllu, sem meirihlutablöðin segðu um samningana, fyr en þeir sæju þá sjálfir, og gætu með eigin augum gert sér grein fyrir, hvað í þeim stendur. Nú er það komið í ljós, að ráðherr= ann hefir eigi að ástæðulausu reynt að halda samningnum leyndum eins lengi og unt hefir verið. í þeim er hreint og beint fjárlaga- brot. Thorefélaginu veittar 6000 kr. á ári fyrir að flytja póstflutning, af fé, sem aðeins má verja, samkvæmt lögum, til þess að greiða þeim gufuskipafélögum fyrir póstflutning, er eigi að öðru leyti hafa styrk úr landssjóði til ferða sinna, t, d. Wathne-félaginu. Auk þess er það auðvitað, vægast talað, eitt hið allra hraplegasta glapræði sem hugsast getur, að semja um að greiða Thorefélaginu 60000 kr. styrk á ári til ferðanna, án þess að gera því að skyldu, að flytja póst. Pví verður naumast trúað, að sá maður sé með fullu viti, er slíkan samning gerir, nema það sé gert vísvítandi, til þess að reyna enn á ný að auðga Thorefélagið á latids- ins kostnað, skjóta þó í þá þessum aukabita, fyrst ekki lánaðist að láta það gleypa mestan hluta landssjóðs í vetur. Petta gerræði ráðherrans, er gengur glæpi næst, mun verða tekið nánar ti! íhugunar hér í blaðinu síðar. Skáldin og trúin. Fá skáld á Norðurlöndum hafa ver- ið kend við trú eða trúrækni síðau á fyrri hluta síðastl. aldar, en tilþesstíma voru uppi stórskáldin Grundtvig, lnge- mann og Paludan Miiller í Danmörku, Wergeland í Norvegi, og Wallin, Tegner og fl. í Svíþjóð, sem allir orktu trúarkend ljóð. En síðan hefir verið fátt um þess- konar skáld í þeim löndum. Má virð- ast, sem lífið með þess mörgu viðfangs- efnum, samfara materíastefnunni, sem er mótstæðileg allri trú á yfirnáttúrlega hluti, hafi mjög verið þess valdandi; enda var þeim lengi, ef ekki enn, óljóst um hina nýju frjálsu skoðanastefnn, sem hin svo nefnda nýja guðfræði kennir. í hinum enskutalandi löndum er alt öðru máli að gegna; þar hefur lifað, frá því á miðri 18. öld, þessi hin nýja trú, með meiri ogminni krafti, þrátt fyrir hina ríku rétttrúuuarflokka ogíhaldssemi bisk- upakirkjunnar og háskólanna. Mest og bezt hafa guðfræðingar Únítaraflokksins stutt að því, Líku hafir farið fram í Bandaríkjum Ameríku, þar sem þeir Thedór Parker og Channig kendu. Channing dó 1842, og núersvo langt komið, að nýlega mælti einn merkur biskup þar í landi: »Vér prédikum all- ir Channing, hvaða trúarflokk, sem vér fylgjum.« Og hvað skáldin snertir, þá má í fljótu bragði segja, að þrjú stærstu skáld Englendinga af 5 hafa verið trú- arvinir (c: hjónin Browning og Tenny- son), en 2 fráskilin trú, (Morris og Swinburne). En nálega öll beztu skáld Ameríkumanna hafa verið meir ogminna trúarskáld,(Emerson,Lowell, Longfellow, Bryant, Holmes, Wittier og Whilman, ef ekki einnig Poe}, En engir hafa þeir fylgt ákveðinni kirkjutrú, enda flestir opinberir Únitarar. Sýnir fátt ljósar en þetta dæmi, hversu bundnar kirkjur og kenningar eru orðnar háskalegar úreltar og á eftir tímanum. Sem dæmi má til- færa ofurlítið sýnishorn af kveðskap skáldsins Oliver Wendell Holmes, f. 1809 -f/1894. Var 100 ára afmæli hans haldið nú í sumar bæði vestia og á Englandi (eins og þeirra Darwins og Lincolns). Holmes var læknir og fjöllistamað- ur hinn mesti, allra ástgoði, sem kyntust honum, gleðimaður mikill. Mál- snild hans og fyndni var viðbrugðið, en við deilum gaf hann sig aldrei né lét sér mikið við alþýðunni og hennar stríði. En þótt hann væri veraldarmaður mikill, sýna kvæði hans, að hann oftlega njðri fyrir var bæði alvörugefinn og trú- hneigður. Holmes (frb. Homs), var síð- astur áðurnefndra snillinga Bandaríkj- anna; eru rit hans víða kunn og vel- metin, þótt Ijóð hans séu ef til vill ekki eins víðfræg sem sumra hinna. Sem dæmi þess, hvernig Holtnes skoðaði trúna í sambandi við guðshugsjónina, set eg hér fáeinar smáklausur: «Aþena mundi finna enn goð sín öll í allra bezta gengi í hofum vorum heiðingjanna sona.« »Eg dýrka ei þann dómara sem velur örfáa til þess eilíflega að syngja sér lofsöngsljóð á meðan utan enda í eldi kveljast óieljandi fleiri.'—-i— Eg dýrka þann sem elur auman spörfugl, hiun elskuríka föður sinna barna, er segir: elskið, frelsið, fyrirgefið; og bætir við: Peir vita ei hvað þeir gjöra.« Trúardeilur skáldsins voru ávalt stíl- aðar gegn hinum römmu Kalvinistum, sem enn eru strangastir kennimenn á fornan hátt í enskumælandi löndum. Skáldsins eigin trú er enn sýnilegri hér. «Pú fyrirlítur ei þitt fárátt barn, sem til þín flýr og þorir þig að biðja sem föður sinn um meir en viltu veita. Frá þinui hönd er hnöttur hver, hvert laufblað frá sömu hönd fær lítinn lýsihnött úr daggardropa. Pín íniynd sólin sjálf, umgirt og mögnuð ómælandi logum, horfir frá hádags himni, en fjól- an lyftir loklausri brá,*og frá þeim ógnareldi fær ilm og angan, allan lit og Íögun.« I kvæði, sem hann nefndi »Manndóm» segir hann: »Eg krefst að fá að þekkja þann eg dýrka, því dýrkun mín er ella einskisvirði; sá er mér skipar, meinar mann með viti að hræsna er engin hlýðni. Fyrst vér æskjum að þekkja, þar næst treysta og þá að elska — þá er vér vitum verðleik hans til elsku og hjartað, þótt sé veikt, það veit af reynslu. Hens trúfesti skal meiri vera en manna, og meðaumkvun hans stærri konu hjattans, og föðurást hans meiri en menskra feðra, og gæzka hans meiri móður, þótt vér syndgum. Og ef oss breyskum boðið er að gefa upp sakir sjö og sjötíu sinnum öðrum: Hvað meinið þér, ómenn?------------« «Reis þú, ó sál mín, hærri og hærri höll, er harðna boðaföll, og bygg því betur sem lengist meira lífs þíns vetur, svo síðast eignist sálin konungssetur. Og bú svo frjáls og frí unz holdsins tötrar hníga duftið í.» M. J. Alheimtirinu eitt lifandi kerfi, Hinn gamli stjörnumeistari Flammar- ion kveðst hafa séð fyrir langvinnar Ijósmyndaransóknir, að sjöstirnið, sem innibindur heilt sólnakerfi, birti á Ijós- plötunni eins og hvítleitar rákir eða þokulinda, sem virðast samtengja stjörn- urnar. Milli stjarna- eða stjörnuþoku- kerfanna er ávalt svart og tómt djúp að sjá. Hann dregur þá ályktun af þess- um og öðrum ransóknum, að alheim- urinn sé eitt einasta ógnar-sólkerfi, og að þetta kerfi samantengi og varðveiti hið mesta sem hið minsta af öllu, sem sýnilegtog hugsanlegt sé. Hvílík hugsun! Og þó: benda ekki hin dýpstu trú- arbiögð og hin háleitasta speki guðs- mannanna á hið sama.? Eingyðistrúin bendir á sama. Nútímaspekingarnir sömuleiðis. t. d. Feckner, eða Hodgson, sá er sagði: »Hví skyldum vér vera hugsjúkir: gervalt sem til er — frá blek- dropanum til stjarnanna — hver einasta lítil hugrenning til æðstu hugsjónar spekingsins, það er alt partar hinnar einu eilífu vizku og gæzku.« »íhonum lifum vér, erum og hrærumst»; og meistarinn mikli sagði: »Pað fellureng- inn spörfugl til jarðar án yðar föðurs vilja,« og »þeirra englar sjá ávalt Guðs auglit.« «Dýrðlegri og blessunarríkari braut fyrir kirkjuna, en öll hennar vegferð hingað til, lægi fyrir henni, ef þjónar hennar vildu helga alt líf sitt því starfi að innræta mannkyninu Jesú einfalda siðgæði, og færa því jafnframt huggun guðs eilífa faðernis. Sú kenning mundi í sér geyma alla andans næring, sem allar trúarjátningar eiga í sér, og hafa um leið bann beygjanleik, sem nægði hinni margvíslegu trúarþörf og hugar- fari manna og þjóða, og það jafnóðum setn sjóndeildarhringur kynslóðanna yrði æ stærri og auðugri að þekkingu. Lof- um »ritualistanum» að syngja tíðir sín- ar, »breiðkirkjumanninum» að neyta sinna frjálsu skoðana og »evangelistan- um» að halda sínum einföldu helgisið- um og trúarhita. Öfgar og sérvizkaþyrfti þó aldrei að ganga svo úr hófi í kenn- ing eða kirkjusiðum, að menn gætu eigi komið sér saman um að efla í ein- ing og bróðerni guðsríki eftir kristin- rétti þeim, sem guðs faðerni hefir lif- andi gjört,» M. f.

x

Norðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðri
https://timarit.is/publication/201

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.