Norðurland


Norðurland - 14.08.1905, Blaðsíða 1

Norðurland - 14.08.1905, Blaðsíða 1
 NORÐURLAND Ritstjóri: Sigurður Hjörleifsson, læknir. 49. blað a. Akureyri, 14. ágúst 1905. IV. ár. .——<-^M*^*W Bændafundur í Reykjavik;. Eftir ísafold 4. ágúst. Suðurreiðin. Þeir vissu ógjörla hvaðan á þá stóð veðrið, sumir meiri háttar Reykvík- ingar, eiríkum stjórnarhöfðingjarnir, er það varð hljóðbært á sunnudaginn seint nokkuð, að bændur lengst ofan úr sveit væru teknir að drífa hingað fiokkum saman. Koma þeir svona snemma á þjóðhátíðina ? spurðu einhverir. Og það í þessari tíð, frá hálfhirtum túnunum. Hann Eyólfur í Hvammi er kominn við tólfta mann, alt Landmenn. Þeir eru að fara af baki í portinu hjá honum Jóni Þórðarsyni! Þetta var ein með fyrri fréttunum. Það var engin missögn. Þeir voru þar komnir, helztu bændurnir af Land- inu, 12 af rúmum 30 alls í hreppnum, með tvo til reiðar hver. Þeir höfðu riðið heiman samdægurs, á sunnudagsmorguninn. Það er 24 stunda ferð lesta- gang. Þeir höfðu riðið það á 9—10 stundum eða þar um bil. Þar var og í hóp Ófeigur prestur í Fellsmúla, Ólafur hreppstjóri í Austvaðsholti o. s. frv. Nei, það gerir ekki Eyólfur eða þeir Landmenn aðrir, að fleygja frá sér orfinu og ríða suður í Reykjavík í þjóðhátíðarskemtunar-erindum, og það meira að segja 2—3 dögum fyrir þjóðhátíðina!—sögðu menn þá. Þeir fóru að renna í grun um, a"ð hér mundi vera eitthvað annað á seiði, eitthvað meira og alvarlegra. Síðar um kveldið komu Holtamenn og Ashreppingar, fram undir tuttugu, þar á meðal þeir Þórður f. alþm. í Hala, Runólfur hreppstjóri á Rauðalæk, Sigurður í Helli, Páll í Ási, Bjarni í Moldartungu, Ingimundur í Kaldárholti o. fl. o. fl. Ólafur prestur Finnsson í Kálfholti var áður kominn. Snemma morguns á mánudaginn komu þeir bræður Grímur og Þorsteinn Thorarensen og fleiri Rangvellingar. Svörin voru lík eins og hin, um þá Landmenn. Nóttina þá og daginn eftir drifu að Árnesingar, Borgfirðingar og nokkurir Mýramenn úr efri hreppunum. Af Niður-Mýrunum komu 10—12 bændur sjóveg á átttæring um^kveldið, þar á meðal Ásgeir í Knarranesi, þeir bræður Hall- grímur og Sveinn Níelssynir, Pétur 1 Hjörsey o. fl. Þá komu og Strandarmenn og fleiri sunnanmenn, þar á meðal þeir nafnar Guðmundarnir frá Landakoti og Auðnum, síra Árni á Kálfatjörn og Ágúst í Höskuldarkoti. En lengra að sunnan komu flestir ekki fyr en morguninn eftir, á stórum mótorbát. Kjósarmenn og Kjalnesingar fjölmentu og mjög, og loks Hafnfirðingar og Álftnesingar fundardagsmorguninn. Þegar hér var komið, duldist fáum, að merkistíðindi væri í vændum, ef ekki stórtíðindi. Og tíðindi voru það. Suðurreiðin sjálf, þessi liðssafnaður til höfuðstaðarins, mikið á 3. hundrað mánns, eru tíðindi, sem aldrei hafa gerst fyr í sögu landsins — þetta ferðalag um háslátt í þeim einum erindum, að láta sjá sig í höfuð- staðnum og skifta sér af landsmálum lítils háttar eða reyna að hafa áhrif á þau, þau áhrif, að landið freisaðist frá þeim voða, sem stjórn og þing (meiri hlutinn) virðist þess albúinn að steypa því í. Sumum fór sannast að segja ekki að verða um sel. ístöðulitlar sálir, í karla líkamshreysum eigi síður en kvenna, prúðbúnum og borðalögðum eigi síður en lélega klæddum, tóku til að sjá ísyggilegar ofsjónir, meðal annars gilda bændur og vasklega á velli vinda sér inn í þingsalinn og snara löggjöf- unum út þaðan, meira að segja taka suma þeirra og binda upp á mótruntu og hafa heim með sér í nokkurs konar gæzluvarðhald, að þeir gerðu eigi skaða af sér framar í lögréttu. En ofsjónir voru það alt, sem betur fór, tómar ofsjónir og höfuðórar. Fundarhaldið. Undirbúningsfundur var haldinn í Báruhúsinu mánudágskveldið undir aðal- fundinn daginn eftir, af aðkomnum bændum og Þjóðræðisfélagsmönnum í Reykjavík í sameiningu, svo.mörgum, sem húsið tók frekast, og var í fundarlok 7 manna nefnd kosin til þess að undirbúa fundinn. Þar voru rædd og útlistuð eingöngu þessi 3 mál: rits/mamálið, undirskriftarmálið og gufuskipsferðamálið. Sá fundur, aðalfundurinn, hófst þriðjudaginn kl. 11 á sama stað. Þar höfðu allir alþingiskjósendur málfrelsi, utanbæjarmenn og innan, en utanbæjar- kjósendur einir atkvæðisrett, með því að fundur átti að vera og var aðallega bændafundur, og Reykvíkingar höfðu átt hvað eftir annað kost á að láta uppi sfnar skoðanir um stórmál þau, er hér skyldi gera ályktanir um. — Fundar- stjóri var Jens próf. Pálsson í Görðum og fundarskrifari Ágúst Jónsson amts- ráðsmaður í Höskuldarkoti. Vegna rækilegs undirbúnings kveldið áður og í nefndinni urðu umræður stuttar og fundi lokið eftir rúma I'/2 stund. Enda var gufuskipsferðamálinu slept af dagskrá, með þvf að það væri fremur lítilvægt í samanburði við hin tvö og að eins tjaldað þar til fárra missira. Þeir voru frummælendur í hinum málunum: Vigfús bóndi Guðmundsson í Haga (ritsímamál), og Jón Jónasson kennari >í Hafnarfirði. Þessar ályktanir voru samþyktar í umræðulok í einu hljóði, með öllum atkv. atkvæðisbærra fundarmanna: a.) Bændafundurinn í Reykjavík skorar alvarlega á alpingi, að afstýra þeim stjórnarfarslega voða, sem sjálfstjórn hinnar íslenzku þjóðar stendur af því, að forsætisráðherra Dana undirskrifi skip- unarbréf íslandsráðherrans. b.) Bændafundurinn í Reykjavík skorar á alþingi mjög alvar- lega, að hafna algjörlega ritsímasamning þeim, er ráðherra Islands gerði síðastliðið haust við stóra norræna ritsímafélagið. Jafnframt skorar fundurinn á þing og stjórn, að sinna tilboðum loftskeytafélaga um loftskeytasamband milli íslands og útlanda og innanlands, eða fresta málinu að öðrum kosti, því að skaðlausu, og láta rjúfa þing og efna til nýrra kosninga. Til þess að flytja ráðgjafanum ávarp fundarins tilnefnu kjósendur hvers kjör- dæmis af 5, utan höfuðstaðarins, sinn fulltrúa hverir í nefn og urðu þessir fyrir kosningu: Þórður Guðmundsson f. alþm. í Hala (til vara Sigurðar Guð- mundsson í Helli), Vigfús Guðmundsson í Haga, síra Jens próf. Pálsson, Björn Þorsteinsson hreppstjóri í Bæ í Borgarf. og Jón Guðmundsson oddviti frá Val- bjarnarvöllum. Þá voru í annan stað kvaddir af kjósendum 12 menn (eða alt að 12 m.) úr hverju kjördæmi, þeirra er eiga á þingi andvíga fulltrúa þjóðarviljanum í ályktunarmálum fundarins, til þess að flytja þeim þingmönnum áyarp fundar- ins. Tala fundarmanna utanbæjar var rúmlega 230, alt kjósendur, úr fyrnefnd- um 5 kjördæmum. Niður með ráðgjafann! Hálfri stundu fyrir nón söfnuðust fundármenn aftur að fundarhúsinu, bæði sveitabændur og Reykvíkingar, fylktu sér þar og gengu síðan austur á Lækjar- torg, að stjórnarsetrinu, Landshöfðingjahúsinu gamla, eftir Tjarnargötu, Kirkju- stræti — fram hjá Alþingishúsinu —, Pósthússtræti og Austurstræti, og nefndin í broddi fylkingar, sú er flytja skyldi ráðgjafanum ávarp fundarins. Þar nam mannsöfnuðurinn staðar. En nefndarmenn gengu fyrir ráðgjafann og fluttu honum bréflegt ávarp, er þeir höfðu undirskrifað í umboði fundarins, með framangreindum ályktunumog tilmælum að taka þær til greina að sínu leyti. Þeim dvaldist góða stund inni hjá ráðgj. En mannsöfnuðurinn stytti sér stundir á meðan með því að syngja Eldgamla ísafold og ýms ættjarðarljóð önnur. Loks kom nefndin aftur, og skýrði þeim, sem næstir voru, frá svari ráð- gjafans lauslega. Þá kvað við þegar hátt og snjalt (Þ. Th. frá Móeiðarhv.). Niður með þá stjórn, sem ekki vill lúia þjóðarviljanum! Niður með ráðgjafann! Og tók manngrúinn, sem þá mun hafa skift þúsundum, undir það einum rómi. Eftir það var horfið aftur og haldið inn á Austurvöll. En íslendingabragur sunginn á leiðinni o. m. fl. Þar, á Austurvelli, skýrði formaður nefndarinnar Jens prófastur Pálsson, öllum mannsöfnuðinum frá svari ráðgjafans allgreinilega, og var að því búnu marg-upptekið aftur sama ópið sem fyr: Niður með þá stjórn o. s. frv. En lúðrasveitin lék lagið við íslendingabrag og mannsöfnuðurinn söng undir. Mag. Guðm. Finnbogason flutti því næst snjalla ræðu, þakkarorð til bænda fyrir komuna og frammistöðu þeirra alla. Eftir það sundraðist mannsöfnuður- inn smásaman orðalaust, nema dálítill hópur reykvískra unglinga aðallega, sem þyrptist að dyrum alþingishússins og inn í forsalinn eitthvað af þeim, en fóru út aftur með góðu þegar í stað, er þeir voru beðnir fyrir það. Þetta var eftir þingfundi. Eitthvert orðakast komust þeir og í við einn ónefndan þing- mann, sem stóð uppi á veggsvölum þinghússins með ögrandi látæði, að þeim fanst, og fór að rökræða við þá, hvernig stæði á því, að hann hefði fengið kross. Þeir voru eitthvað kendir, 2—3 af þeim, Bændur komu þar hvergi nærri, og var alt þeirra framferði stilt og prúð- mannlegt. Svarið ráðgjafans. Það var stutt og laggott, þótt lengi nokkuð væri hann að koma því út, enda því líkt, sem flestir höfðu við búist, eftfr fyrri framkomu hans. Hann sagði það vera sína sannfæring, að stjórnfrelsi landsins stæði enginn háski af undirskrift forsætisráðgjafans danska undir skipun íslands-ráðgjafans, og að hraðskeytasamband það, er hann hefði útvegað hjá Ritsímafélaginu danska, væri langbezt og ódýrast alls þess, er vér ættum kost á. Þessu sam-

x

Norðurland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðurland
https://timarit.is/publication/203

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.