Óðinn - 01.04.1913, Blaðsíða 1

OÐINN
Islenskur málari.
Málarana íslensku er hægt að telja á fingrum
sjer; þeir hafa ekki margir verið; en hvað margir
þeir kynnu að liafa orðið, ef listgefnir unglingar
hefðu fengið nokkra tilsögn,
segja. Af íslensku bergi er
merkasti listamaður fyrri liluta
nitjándu aldarinnar, en erfitt
mun að aðgreina hið danska
og íslenska í honum og víst
er það, að uppeldi hans var
danskt. Það mun torvelt að
kveða upp dóm um listgefni
íslensku þjóðarinnar að svo
komnu, því að hún hefur
ekki notið sín á því, sviði
sakir fátæktar og einangrun-
ar; það er svo Iangt frá því
að unglingum hafi verið leið-
beint nokkuð í list, að þeir
jafnvel hafa ekkert haft fyrir
augunum af því, sem heyrir
listinni til, hvorki skraulhýsi,
málverk eða aðra mynda-
smíði, jafnvel ekki mynda-
bækur, og hvernig er hægt að
búast við listamönnum í slíku
umhverfi? Ekki er örvænt
um að úr þessu kunni að
rætast í framtíðinni, og eru
ýmsar ástæður, er gefa nokkr-
ar vonir; við höfum átt nokkra sjálfmentaða lista-
menn, sem að vísu hafa ekki komisl langt, og var
þfiss ekki von; hagleiksmenn hafa margir verið
meðal íslendinga, en þeir hafa ekki heldur notið
s>n; og það eru ýmsir aðrir drættir í lífi þjóðar-
innar, er kynnu að benda í þá átt, að í henni
lægi nokkur listgefni, ef vel væri á haldið.
Við höfum átt einungis einn málara, sem að
nokkru hefur verið getið erlendis, en íslendingar
höfðu gleymt honum, svo að þegar fyrirspurn var
gerð um hann til íslands fyrir nokkrum árum,
vissu fæslir nokkur deili á honutn. Þessi rnaður
er Þorsteinn Illugason Hjaltalín, og kemur hjer
ntynd af honum. Æfi hans var allmerkileg og
skal hjer drepa á helslu atriði hennar. Að vísu
hefur áður verið um hann ritað í »Fjallkonunni«
VII. árg. 2.—-3. blaði, en það mun nú í fárra
höndum. Ætt lians er þar rakin, og vísa jeg til
þess. Annars er flest það, er
við vitum um hann, eftir sögn
sjálfs hans.
Þorsteinn var sonur síra
Illuga Jónssonar, er siðast
var prestur á Kirkjubóli á
Langadalsslrönd, en var i
Vatnsfirði, er Þorstginn fædd-
ist 1771. Þegar hann var
átján ára, fýsti harin utan til
mentunar og fjekk leyfi for-
eldra sinna til þess og ætlaði
einuttgis að dvelja eitt ár ytra.
Ef það er salt, sem segir í
æfisögu hans, í Meusel’s Ar-
chiv, að hann hafi lifað í
æsku nærri eingöngu á fiski
og lýsi, og hafi fyrst lært að
eta brauð eftir að hann kom
lil Þýskalands, liefur fálækt
mikil verið í foreldrahúsun-
um, en hjer er líklega nokk-
uð orðum aukið. Skipið, sem
hann var á, strandaði, en
hann komst af; síðar komst
hann suður til Danzig á Þýskalandi og reikaði
þar um land, fann nokkra menn, er viku góðu að
honum, þar á meðal barón einn, er von Frenck
hjet, en það var fyrst, er hann kom til Brúnsvík-
ur 1792, að liann komst á rjetta hyllu; átti hann
það að þakka verksmiðjueiganda einum, Joliann
Heinrich Stobwasser. Hafði Þorsteinn komið að
búð hans í bænum; hugðu menn hann vera bein-
ingamann og gáfu honum ölmusu, og vildi hann
ekki þiggja, en vildi fá að sjá varninginn í búðinni.
er ekki auðvelt að
brotinn einn hinn
Porsleinn Illugason Hjaltalin,