Suðurland


Suðurland - 16.08.1913, Blaðsíða 2

Suðurland - 16.08.1913, Blaðsíða 2
38 SUÐtJRLAND hjá fellishættunni, og beinni leið verð- ur varla farin. Landlæknir vék sér mest að þenri hættu, sem leiðir af voða vetri. En það er líka til önnur hætta, sú er leiðir af erflðu sumri, þó ekki sóu ísalög fyrir landi meiri part sumars. Og einmitt slík hætta vofði yfir suð- urlandsundirlendinu fyrir skemstu og vofir reyndar enn. Það er sú hætta , sem eðlilega hlýtur að fylgja því, er taðan hrekst öll á túnum, þótt ekki verði nú meira að, eins og t. d. það, að ve.rða þar á ofan að hirða hana varla meir en hálf þurra, og það kem- ur stundum fyrir, eða þá að ná engu heyi óhröktu alt sumarið. Það má nærri geta að þá er illa tilstofnað undir veturinn, er slíkt ber við, þó ekki jafnist það á við fellir, og þó getur það orðið nokkur orsök til hans. Skaðinn er bersýnilegur fyriifram, því annaðhvort verða menn að fækka fénaðinum sér til meins, eða þá að ala hann á léttum heyjum, þó nóg kunni að vera að vöxtunum. Kjarnfóðrið vantar. Nú munu menn segja, að auðvelt sé að nálgast það frá útlöndum, með þeim samgöngum sem nú eru þó komnar. Suðurl. er líka kunnugt um að eiu verslun hór austanfjalls heflr gert ráðstafanir í þá átt; gerði það er út- litið með töðuna var sem verst. Viðkunnanlegra og öllu affarasælla mundi það þó verða, ef fundið yrði ráð til þess að: framleiða kjarnfóður í landinu sjálfu, og það á hverju því heimili, sem nota þarf; um fjárhags- hliðina þarf ekki að tala. Suðurl. átti tal um þetta efni við búnaðarmann dnn, uni þ;ið leyti sem horfurnar voru hvað ískyggilegastar. Hann sagði eítthvað á þá leið, að létt mundi taðan reynast í vetur, og okki mundi veita af að hafa eitthvað kjarn- botra að gefa. Mundi nú mikill munur á horfun- um ef bændur ættu þó ekki væri nema lítinn hluta af túnum sínum sáinn fóðurjurtum öðrum en grasi. Fóðurrófur og kartöflur mundu halda sínu gildi þó nokkuð rigndi, þar moð mætti bæta nokkuð hröktu töðuna án þess að gefa mörg grips- virði fyrir — til útlanda. Þetta kemur líka vel heim við það, að holl- ast'sé að sem most af arðinum lenti í landinu sjálfu. En líklega þætti það kynlegt hátta- lag, ef einhver bóndi færi að beita plóginum á túnið sitt, kanske V4 af því, og fara að sá rófum eða kartöflum snemma vors, áður en nokkuð væri Iiægt að sjá fyrir um töðuvöxtinn og töðuþurkinn. Sá sem þetta gerði hlyti þó að hafa hugsað sig nokkuð um áður, og liklega mundi hann svara því, að of illa tækist til með töðuna, þá ætti hann þó dálítið kjarn- fóður, en ef vel tækist til, þá væri þó kjarnfóðrinu aldrei ofaukið og altaf gott að eiga það; skaðinn væri ekki nærri á móti áhættunni, þeirri að eiga alls ekkert kjarnfóður. Alt fyrir það mundi það þykja viðurhluta- mikið að fara að umturna túninu til þess arna, og það ev víst, að ef öll tún eru nú komin í svo góða rækt, að ekki megi að ósekju við þeim hagga, þá er von þó einhverjum flnd- ist þetta, En þegar sú er raunin á, að vel fl-istir bæridur koata uú ærnu fé til að róta um túnunum, þá ligg- ur nærri að athuga hvort ekki mætti sameina þotta tvent, iarðarbótina og kjarnfóðurræktina, í sama tilkostn- aði. Það má hugsa sér bónda, sem á stórt og þýft tún og þungafjölskyldu. Honum veitir fullorfitt að koinast af, en sér að hann mundi komast betur af ef hann hefði tök til að slétta og bæta túnið, on einnig að hann er í voða staddur ef töðubrestur verður á einn eða annan hátt. Og í góðu ári sér hann sér fært að leggja nokk- uð í að bæta túnið, en ekki nærri það sem þarf; alls eklri má hann missa neins verulegs í með heyfeng- inn. Taki hann það ráðið að plægja þýfið og láta það svo bíða, þá missir hann gagnið af því um tíma, en vilji hann herfa það og undirbúa það und- ir sáningu til fulls, þá má hann ekki taka nema lítið fyrir í einu, vantar bolmagn tii að koma öllu af í kasti, en þá gengur líka jarðarbótin seint. Nú dettur honum nýtt ráð í hug. Hann plægir stóra spildu og sáir kar' - öflum, því hann sér að þá getur hann notað ónýta vinnuliðið sitt til að vinna jarðarbótina með sér, með því að hirða reitinn; mest vinnur auðvitað náttúran að þessu. Með þessu trygg- ir hann sór nægar kartöflur til heim- ilisins, og sjálfsagt meira fóður handa íénaðinum heldur en þýfldbletturinn mundi hafa geflð af sér í heyi. Inn- an skamms fær hann þarna dún- mjúkan og eggsléttan blett, sem hann getur gert að túni þegar honum 3ýn- ist. Hann er Jíka laus við að berja Þýfið þarnaum hásláttinn; ólíkthægara að sá í blattinn um vorið og taka upp úr honum á haustin eftir slátt- inn, þegar tíminn er ekki eins dýr- mætur. Með þessu heflr hann lengt sláttinn um þann tíma, sem fer til að yrkja reitinn, og fengið meira fóð- ur en áður; það er líka það sem hann ætlaði sér. Ekki eru altaf kartöfluár og svo þarf lika áburð fyrir kartöflurnar; munu menn segja. Áburð þarf á alla jörð, sem á að gefa ávöxt, ekki síður fyrir gras en aðrar jurtir; og miklu hægara að nota sér ábuið í garð en á tún, eins og nú standa sakir. En hvað kartöflurækt við kemur, þá er ekki bundið við aðein- skorða kjarnfóðurrækt við þær einar; fóöurrófur og gulrófur má líka rækta, og ef þetta þrífst ekki, þá er heldur ekki gott grasár, svo alt ber nú að einum brunni á endanum. Nokkuð er þó ótalið enn, sem af þessu mundi fljóta, og það er, aðmeð þessu er upptekin sönn og skynsam- leg ræktunaraðferð. Hér er ekkert jarðníð á forðum. Ekkert getur verið nauðsynlegra og nytsamara fyrir búnaðirm, en það, að menn þokist nær því marki að drotna yfir jörðinni með viti og dugn- aði, í staðinn fyrir ránsháttinn ga.mla, að höggva skógana án þess að gróð- ursetja tré á ný, slá útengið án þess að veita á, hiiða töðuna án þess að bera á þann áburð sem til or, um- fram það sem ekki verður komist hjá að brenna. Til þessa eru ótal dæmi, sem allir þekkja. Þetta hefir mjög breytst á síðustu tímum, því búnaðurinn er í framför. Það væru eigi lítil spjöll ef sú framtör væri hindruð á dnhvern hátt. Og það getur ekki liðið langt um þangað til reynt verður alment til svoita likt fyrirkomulag og bent er til hér að framan. Ef tíu menn reyna og einum tekst, þá telur „Suðurl." sig hafa réttinn sín megin; ef engum tekst, þá hlýt- ur það að boygja höfuð sitt í auð mýkt, og þó nöldra í barm sór, að betra hefði verið að hundrað hefðu reynt. Verður Dettifoss seldur? Sú fregn heflr flogið, að enskt iðn- aðarfélag só búið að tryggja sór kaup réttinn á Dettifossi fyrir ákveðna upp- hæð. Það er sagt að þetta fólag hafi 36 milj. kr. höfuðstól í innborg- uðu hlutafé og eigi verksmiðjur til og frá í Suður-Ameríku. Þáð mun þá ætla að teygja klærnar hingað lika, því hér ennþá ónumið land, hvað viðkemur notkun á afli fossanna. Sagt er að fólagið muni leggja járn- braut frá fossinum ofan að sjó, um 8 mílna veg. Það er sagt að Detti- foss muni hafa nál. 410,000 hestöfl, og ef verðið er 200,000 kr., kostar hvert hestafl c. 49 aura. Eggjafoss (í Jamtalandi) var seldur í fyrra fyrir 250,000 kr., og hefir þó ekki full 7000 hestöfl; það verður 35—37 kr. hvert hestafl, eða i minsta lagi 70 sinnum dýrara. Þaö verður aldrei of vel brýnt fyr- ir mönnum hversu varhugaveit Það getur verið ab afsala sér fossunum athugalaust í hendur útlendinga; það er alveg víst að þeir vita hvað þeir eru að gera þegar þeir bjóða gott verð í fossana. Alþingi. Frv. um verðhækkunarskatt flytja þeii sömu sem flytja járnbrautarfrv. Frv. um breyting á bannlögunum. Flnm. L. H. B. og E. Pálsson. Aðalbreytingin að leyfa útlendum konsúlum annara rikja að „flytja fl"á útlöndum einu sinni á ári bæfilegan áfengisforða til heimilisþarfa sinna um eitt ár í senn." Höfn í Vestmannaeyjum. J- Magn. flytur frumv. um að veita 83 þús. til hafnargerðar í Vestmannaeyjum gegn þreföldu framlagi úr hafnarsjóði Vestmannaeyja og landssjóðsábyrgð fyrir 167 þús. kr. lántöku, sem „Eyj- unum" er ætlað að taka. Óneitanlega er brýn þörf á góðri höfn í Vestmannaeyjum. Frv. um hallœrisvarnir. Flutn.m. Hák. Kr., Jós. Bj., Guðj. Guðl. Hver maður, karl og kona, 18 ára og eldri, leggi 1 kr. á ári í hallæris- sjóð. Honum skal varið til að bæta úi- neyð, sem stafar af hafís, eldgos- um eða öðrum slíkum plágura. Und- anþegnir gjaldinu eru ómagar og fangar o. R. fiv- Landsjóður leggi sjóðnum 50 aura á ári fyrir hvern gjaldskyldan mann. Frumvarp um heimild veðdeildar Lanisbankans t'ú að láta skoða á 5 ára fresti hvort veð hafi eigi rýrnáð í voröi, ílytur Br. Kr. Frumvarp um breyting á kosnivgar- lögunum. (Flmn. Bj. Þorl. og Hákon Kr.). Að eigi megi neinn frambjóð- andi sitja í yfirkjörstjórn, og að nota skuli stimpil til að marka krossinn við atkvæðagreiðslu. Frá Spitzbergen. Lengi heflr mönnum leikið hugur á að vitu hvort ekki vœri neitt bjarg- ræði að hafa á Spitzbergen. Er þar að vísu ekki liklega að leita um all- an jarðargróða, því landið (eða eyj- arnar) liggur langt norður í íshafi. Fiskiskipum er þar ekki vært heldur fyrir ísum, og dýraveiðar oru heldur ekki neitt verulegar. Jörð er þar þó ekki alls ófrjó, ef ræktuð væri, því Nordenskjöld gat látið hreðkur þríf ast þar. En fyrst ekki er auðlegð að flnna í hinni lifandi náttúru, þá er að leita í hinni dauðu. Með því móti hefir mönnum og tekist að komast i mikil auðæfl þar, sem eru kolanámarnir. Framan af var Spitzbergen aðeins aðseturstaður fyrir heimskautafara og aðra ferðalanga í Norður íshaflnu, Nú á dögum er þar að verða einskonar útver eða Ameríka. Verkamenn fara þangað frá ýmsum löndum,. helst norð- lægum, t. d. Bússlandi, Noregi og N.-Ameríku. Heldur er vistin hörð þar norður á hjara veraldar. Flestir fara verka mennirnir í kolanamurnar miklu og vinna sér inn drjúga peuinga. Það er sagt að þeim gangi þó misjafnlega að láta sér haldast á þeim, þó ekki sé þar glingur stórborganna á boð-,' stólum. Vistin er dauf og dagarnir langir allan veturinn þar niðri í nám- unum, og eitthvað verður að hafasér til afþreyingar. Þá er tekið holst það ráðið sem síst skyldi, og það er að spila. Spilin eru létt í meðförum, en taka upp tíma — og peninga. Svo er spilafíknin mikil í verkamönnun- um þar norður frá, að spilaskuldirn- ar verður að greiða á skrifstofu fé- lagsins um leið og kaupið er útborg- að, og er þá oft lítið eða ekkert af- gangs. Lifsþægindi eru litil þar norður frá, sem nærri má geta. Skip ganga þangað aðeins um sumartímann, þvi á öðrum tíma er til trafala, Vetur- inn er langur og dimmur og kaldur. En kolatekjan er mikil, kölluð óþrjót- andi, og sagt var það í fyrra, að kola- verðið mundi bráðlega lækka um alla Evrópu fyrir Spitzbergenkolin. Ekki hefir sú lækkuu þó komið fiam hór á íslandi. Margir eru það sem keppa um at- vinnureksturinn þar norður frá. Mest er kappið í Ameríkumönnum og Rúss- uni. Amenkumenn vinna þar óhomju- mikið af kolum og kolaafurðum. Þeir gera og sitt til að bæta vistina fyrir verkamenn sina. Nú í sumar sendu þeir þangað timbuð til húsagerðar, m. a. til að byggja sjúkrahús og forða- búr; lækna senda . þeir líka. Sum skipin sem norður ganga hafa loft- skeytaáhöld. Rússar leggja kapp á að komast yfir sem mest land þar á kolasvæð- inu, „semprívatergn" einstakramanna eða félaga. Nokkur grunur liggur á

x

Suðurland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Suðurland
https://timarit.is/publication/211

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.