Suðurland


Suðurland - 13.09.1913, Blaðsíða 1

Suðurland - 13.09.1913, Blaðsíða 1
SUÐURLAND Alþýðublað og atvinnumála IV. árg. Eyrarbakka 13. scptcmbcr 1913. Nr. 14. : Suðurland kemur út einu sinni í viku, á laugardögum. Árgangurinn kost- :. [ ar3 krónur, erlendis 4 kr. • Ritstj. Jón Jónatansson á X Ásgautsstöðum. Innheimtumenn Suðurlands eru • hér á Eyrarbakka: skósmiður 2 Guðm. Ebenezerson og í verzlm. JónÁsbjörnsson (við • verzl. Einarshöí'n). í Rcykjavík SÓlafur Gríslason vcrslm. í Liverpool 9 Auglýsingar sendist í prent- smiðju Suðurlands, og kosta: kr. 1.50 fyrir þuml. á fyrstu síðu, en 1,25 á hinum. i m l Hjáverk. Frh. 1. Heimilisiðnaðurinn. Fyr á tímum, er fólkið vav nóg í sveitunum og samgöngur fátíðari en nú, þá var heimilisiðnaður mikill hér á landi. Mest kvað auðvitað að ull- ariðnaðinum — tóvinnunni — því þá var ekki ullin send til útlanda og keypt útlent klæði í staðinn, landið varð að bjargast við sín gæði. Kvöld- vistin hefði orðið æði döpur ef ekkert hefði verið til að hafa milli handanna, Það hjáJpaði líka til að verkfærin voru seinvirk fram úr öllu hófi og fyrir það drógst vinnan lengur, svo fólkið hafði lengst af nóg að gera. Verkfæri flest voru þá smíðuð heima, og svo var um húsbúnað og önnur áhöld. Efnið var bæði innlent og út- lent, auðvitað var innlenda efnið mest notað meðan það entist, má til þess telja ull, skinn og horn, og enda tré í ollum sveitum þar sem skógur var. Mest af trénu var þó útlent, og svo voru málmarnir. Kvenbúningurinn útheimti mikið silfursmiði, enda voru siiiursmiðir ógætir hér á landi. Járn- ið var þó auðvitað aðalmálmurinn eins og það er altaf, og smiðja var á flestum bæjum. ílat voru þá næiri öll úr tié, og útheimti það trésmíði. Mörg ílát og áhöld voru þá skoiin mjög, og urðu menn skurðhagir við Þá iðju. Til trésmíðanna þurfti góð bitjárn, og hélt það við góðu járn- smíði. ÖU var vinnan innlend, þó efnið væri vitlent; nú er öll vinnan útlend, jafnvel þó efnið sé islenskt. Og þó á þetta að vera hagur. Svona breytast timarnir. Afturförin er sýni leg. I fyrsta lagi hlýtur það að vera mikið fé sem á þennan hátt er boi g að út úr landinu í vinnulaun og milligöngu. Og í öðru lagi er það mikið tap, mikil aftuiför fyiir þjóð, Sem kunni að vinna* þessa iðju, að hætta við hana, týna henni niður. Um leið lagðist og möig önnur þaif leg iðja niður. Þetta er þó nokkuit vorkunnarmál um ullariðnaðinn, verk- smiðjuiðnaðurinn hefir kæft niður hoimilisiðnaðinn, þó er það mikið vafamál, hvort svo þurfi að vera að öllu leyti. Víst er um það, að ekki nær það til pvjónlesins, það getur ekki orðið ódýrara útlent en innlent. En það er fleira en ullariðnaðurinn sem hefir kulnað út. Alt smiði hefir lagst mjög niður og færst í færri hendur, enda er nú keypt margt í kaupstaðnum, sem áður var unnið heima. Út yfir tekur þó að alt blikk- smiði svo að segja skuli vera aðkeypt. Allar blikkföturnar, katlarnir og könn- urnar og aðrar blikkvðrur stærri og smærri, og fyrir þetta er borgað feikna fé árlega. ölingurvaran er og öll Ut lend, sem nærri má getn. Má þó vel smíða margt glingur úr tré, beini og horni. Mikið er líka flutt inn af fléttuðum vömm, köifum og mottum margskonar. Flest af því mun vera blindra manna verk og annara van- aðra manna, svo auðvelt er að vinna það. Eina innlenda efnivaran, sem ekki er flutt úr landi, er líklega hross- hárið. Pað er enn unnið á heimil- unum sjálfsagt víðast hvar. Nokkuð er flutt af óunnu efni inn í landið, og notað til heimilísiðnaðar. Má þar til nefna efni í veiðarfæri, svo sem hamp og gavn til np.ta o£ annað hálf- unnið effii. Pað er vinna margra manna í sjávavplássunum að vetrar- lagi að búa út veiðarfærin; þau eru nógu dýr þó ekki sé keypt alt verk á þeim. Mun það vera hin eina teg- und heimilisiðnaðar sem er í fram- för. Fullum þroska hefir hún ekki náð fyr en veiðarfærin eru öll unnin heima, það er nóg fólk til þess og nógu dýrt að kaupa efnið. Hér er talið fæst af því sem fram - leiða má í landinu og nú er keypt frá útlöndum. Þetta ætti þó að nægja til að sýna hve bágborið ástandið er. Nokkuð er þó farið að birta yfir þessu máh'. Pað or að skýrast betur og betur fyrir mönnum. Nokkrar greinar hafa verið skrifað- ar um það og lúta þær allar í eina átt, að sýna mönnum hver skaði og skömm þetta er, og ekki síst er at- vinnuskorturinn vofir yfir a hverju ári. Agœtar greinar um skólaiðnað hefir Jón Pórarinsson fræðslumála- stjóri skrifað, fyrst í „Tímarit um uppeldi og mentamál", og síðan í „Skólablaðið". TJm innlendan heima- iðnað hefir Ól. Friðriksson skrifað ágæta grein í „Eimreiðina". f síð- asta hefii „Andvara" er mjög ræki- legur og góður fyrirlestur „um heim- ilisiðnað á Norðuilöndum", eftir I. L. Lárusdóttur. í sumar var stofnað félng í Reykja- vík til eílingar heimilisiðnaði og um sömu mundir komu góðar greinar um málið í „Skóiablaðinu" og í „Tsa- fold". Félagið er að vísu ekki mann margt ennþá, og sakar það i sjálfu n ¦¦BMM| I Vefnaðarvara Prjónavara Smávara að ógieymdum Regnkápunum góðu fyrir konur og karla, fást hvergi eins að verði og gæðum. Sjölili, vetrar verða seld um tíma með 15—25% og Kjólatauin með 20°/o afslætti. Af öllum öðrum vörum 10%. Lítið inn hjá JÖNI BJÖRNSSYNI & C0. Baukastræti 8 þegar þér verðið á ferðinni. sér minst. Hitt er meira um vert, að hreyfingin er komin af stað og það í góðra manna höndum. Ásetn- ingurinn er ákveðinn, sá að vinna málinu gagn eftir megni. Það mun vera ætlan stofnenda fé lagsins að snúa sér að skólunum með þetta mál, enda er það þeim skyld- ast að taka það að sér. En skólarn- ir eru þar ekki einnlitir, alþýða manna verður að aðhyllast málið og taka það að sér. Barnaskólarnir geta ekki áorkað nema nauðalitlu í þessu efni nema alþýðan krefjist þess. Starfs- kraftar þeirra víðast hvar eru svo veikir, að þeim veitir fullerfitt að uppfylla þær skyldur, sem þeir nú hafa að lögum. Upp til sveita kem- ur bað varla til mála að setja betta mál í samband við barnafræðsluna. Málið verður altof lengi á leiðinni ef það verður látið fara barnaskólaleið- ina. eingöngu, hér þarf bráðari að- gerða við. Allir unglingar, sem tíma hafa til, þurfa að kynnast þessu máli og hjálpa til að koma því á fram- færi. Þetta er tilvalið verkefni fyrir félög sem h'tið hafa að starfa, þess eru líka dæmi, að félög hafi sint því ótilkvödd og óstudd. Allir unglinga- skólar, hverju nafni sem nefnast, og námsskeið ættu ab láta til sín taka í þessu máli. Pörfin er brýn,. svo sem áður er sagt. Pví hefir verið spáð, að þetta málefni mundi lognast út af eins og margt annað gott hjá okkur, en það verður þá h'ka -fyrir samtakaleysi eða eitthvert annað ólag, sem algengt er vor á meðal. Líka hefir því verið haldið fram, að verkefni muni þrjóta, þar sem eigí sé til efni í landinu sjálfu nema ull- in. Nokkuð er að vísu hæft í þessu, en hitt er þó öllu trúlegra, að á sín- um tíma skorti eitthvað fremur en verkefnið; vinnusamar hendur skortir það sjaldnast, Pá telja sumir nokkra hættu á þvi, að hinum heimaunnu vörum verði ekki komið i verð, \e\n\ I il er ekki þarf til heimanota. Heimil- isiðnaðarfél. mun gera það sem það getur til að koma þeim í verð, og það verður ekkert vandaverk þegar svo er komið, að eitthvað er til að selja, Heimilisiðnaðurinn ætti að verða til þess að efla heimilispiýði og vekja smekkvisi hjá almenningi, og á þann hátt eiga sinn þátt í því að tengja fólkið við heimilin. Pykir nú ekki ofaukið slíkum ráðum. Hér verður ekki lengra farið út í þetta mál að sinni, má vera að það verði betur gert siðar. Þá trú höfum vér, að þetta mál eigi eftir að gera þjóðina bæði hag- ari og hagsýnni á marga lund og efla henni bæði gæfu og gróða. 2. Garðyrkjan. Þó heimilisiðnaðurimi sé góður, þá getur hann ekki orðið nema auka- atvinna, og það á vetraidaginn, er ekki verður annað gert. Sumarið hefir lika sínar næðistundir, þó ann- ríkt sé, og eins er þá örvasa fólkið og liðléttingarnir lítt færir til eríiðis- vinnu. Öllum er eðlilegast og holl- ast að halda sig mest úti í sumar- bliðunni og flestum verður fytir að vilja hafa hönd á einhverju. Kngin útivinna er hægari né hollari en garð- vinnan. Henni hefir nú fleygt óðum fram siðavi árin. Þær eru nú fáar sveitirnar hér á landi, þar sem engin garðhola er. Svona viðuikent er það þó oiðið að það borgi sig efquhags- lega að rækta matjurtir; or þó stutt síðan, og langt eftir að vel sé. Land- hagsskýrslurnar 1912 telja uppskeiu af kaitöflum 1911 28250 tn., og veið- ur það 169Va Þús- kl'- virði ef tn. er metin á G kr. Sama ár eru vóíur og næpur taldar 13450 tn., og nern- ur það nær 55 þús. kr. ef tn. er metin á 4 kr., sem kann að vera fullhátt. Tölnr þessar eru víst h< Id ur of lagar en háar, þegar þoss er

x

Suðurland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Suðurland
https://timarit.is/publication/211

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.