Suðurland


Suðurland - 15.11.1913, Blaðsíða 1

Suðurland - 15.11.1913, Blaðsíða 1
SUÐURLAND Alþýðublað og atvinnumála IV. árg. Eyrarbakka 15. nóyembcr 1913. Nr. 23. • S n ð u r 1 a n d komnr út einu sinni í viku, á laugardögum. Árgangurinn kost- ar 3 krónur, erlendis 4 kr. Ritstj Jón Jónatansson á Asgautsstöðum. Innheimtumenn Suðurlands eru hér á Eyrarbakka: skósmiður G-uðm. Ebenezerson og verzlro. JónAsbjörnsson (við vcrzl. Einarshöf'n). I Reykjavik Olafur Gíslason verslm. í Liverpool Auglýsingar sendist í prent smiðju Suðurlands, og kosta: kr. 1,50 fyrir þuml. á fyrstu síðu, en 1,25 á hinum. ••»•« »•• Norðurför sunnlenskra bænda. Búnaðarsamband Suðuvlands heflr ákveðið að gangast fyvir því að farin verði bíBiid.ikynnisför héðan úr aust- ursýslunum norður á sumri komanda til að endurgjalda heimsókn norðlensku bæiidanna hingað á Suðurland 1910. Búnaðarsambandið veitir dálítinn styrk til faiarinnar, sbr. auglýsingu frá fovmanni sambandsins hér í blað inu í dng. Þegar efnt var til bændafararinnar hingað suður 1910, var það tilgang ur forgöngumanna að koma á meiri kynningu milli norðlenskra og sunn lenskra bænda, og gefa þeim tækifæri til að kynnast nokkuð af eigin sjón búskop og búnaðavháttum hverjir hjá öðrum. Enginn vafi getur leikið á því að talsveit gagn mætti að þessu verða, og er því vel til fallið að slik- ar bændakynnisfarir væru farnar stöku sinnum. Og nií er ekki vert að draga það lengur að gera heímsókn Norðlending um. Við höfum nvi verið að ráðgera þetta ferðalag nú á annað ár, og ætti það að vera okkar aunnlenska sein- læti meir en nógur undirbúningstími. Sjálfsagt má búast við því að marga muni fýsa að fara þessa för, svo það getur ekki verið nein hætta á að hún þurfi að farast fyrir af því að of fáir gefl sig fram. Hér er eigi heldur um það að gei a að draga saman mik ið fjölmenni, það gæti jafnvel oiðið til þess að draga úr ánægjunni og gagninu af fövinni, 12—15 menn væri fullnóg, og ættu helst ekki íleiri að vera. Þeiv sem hafa í huga að taka þátt i förinni, ættu nú að gefa sig fram sern fyrst, því ekki er unt að ákveða hánar um föriiia fyr en næg þáttaka er fengin, en þá ákveður stjóvn Bún- a°arnambandsins hvenær hefja skuli ferðina og hvernig henni skuli haga, 6tl það verður að ákveða í samráði vio monn þar nyrðra, og þarf þá all r'ngan fyrirvara til þoirra ráðagevða. Að Iíkindum veiður stilt svo til um förina að henni verði lokið um eða skömmu eftir sláttubyrjun. Vel væri þá ef ekki yrðu það að- eins yngri bændurnir er færu för þessa, heldur taki þeir sig til líka einhverjir hinir eldvi búhöldar vorir, og'sláist i förin.'i. Fyrir þá sem ekki hafa áður á Novðuvland komið, er það ekki síst ómaksins vert að bregða sér þangað og vivða fyrir sér fólkið og sveitirnar, og hinir, sem þangað hafa komið áður, eiga sjálfsagt þang- að vitja góðvina og kunningja. En það ætti annars að vera óþarft að eyða orðum um það, hvort menn muni vilja fara þessa ferð. Það seg ir sig sjálft, að svo hlýtur að veia að miklu fleiri vilja fara en því geta viðkomið. Sjálfsagt ei að allir bænheitir menn verða nú að leggjast á eitt og fara fram á það við foisjónina, að hún stilli svo til að hafísinn láti Norður- land í fviði í þetta sinn, svo þoir sem förina fara fái að sjá það í sólskini og sumaryl, en ekki í hríðbörðum harðindastakki. Og þetta verður auð vitað gert, og réttast er að svo stöddu að gora ráð fyrir því að þessar bæn- ir verði heyrðar. ———- <*>oo~ —- Landstjórnin og landbúnaðurinn. Þegar manntalið fór fram, 1910, taldist svo til að af hverjum 1000 manns hér á landi lifðu: 509,6 á landbúnaði 186.5 — sjávavútvegi 70,8 — iðnaði 46,3 — verslun 30,5 — „ólíkamlegri vinnu" 19.5 — styrk af almanna fó ' 10.6 — eftirlaunum og eignum 118.6 — ýmsu og 7,6 — einhverju ótilgreindu. Þessir voru þá atvinnuvegir þjóð arinnar, og enn eru þeir hinir sömu og líklega mjög lítil breyting á hlut- fallinu milli flokkanna. Það sést af þessu að yfir helmingur af öllum landsmönnum lifir á landbúnaði. Land ið er því bænda land og landbúnað arland, og enn er bóndinn bústólpinn en búið landstólpi. Flestir nýtustu menn þessa lands eru líka bornir og barntæddir í sveit inni. Vagga þeirra hefir staðið í döl- um landsins og þeir eru vaxnir upp í bændalofti og sveitabasli. Þar hafa Þeir lært að þekkja þjóðina í réttri mynd og kynnast högum hennar. Sumir segja að nú séu það kaup staðabúarnir sem mest velti á, því frá þeim fái landsjóður mestar tekjur. En slíkt er ijarri sanni. Sveita- og sjávavlíf er svo inntvinnað hvað í annað, að ilt er að gveina gagn ann- ars frá hinu, en það þori eg að segja, að væri enginn sveitabúskapur, þá væri landið ekkert land heldur eyði eyja. Og hvað tekjum landsjóðs líð- ur, þá er það satt að á pappírnum koma þær flestar frá sjávarútvegnum, en enginn lelur innanlands viðskiftin og segir hversu mikið kaupstaðavbú- inn fær úr sveit. Auk þess er þorr- inn af núvorandi kaup^taðavfólki úr sveit komið og heflr flutt með sér efni í kaupstaðinn og á þeim lifa margir fyrstu árin. Landið er því fyvst og fremst land búnaðarland og svo útgerðarland. Nú mætti ganga að því vísu að á þingi þjóðarinnar sæti menn sem vævu góðir „representantar" fyrir atvinnu- vegina. Menn sem hefðu alist upp við þá og veynt þá sjálfir-, og gætu því nf sjálfsreynslu vitað hvað best hentaði. En þessu er ekki þannig farið. Bænduv og vitgerðarmenn hafa fáir setið á þingi og litlu váðið. Ar- nesingar eru þar að vísu betur stæð- ir en flest önnur kjövdæmi landsins, þeiv hafa nú seinast sent á þing menn som fullkomlega þekkja bóndastöðuna og vita hvað henni hentar, en það eru fæst kjördæmin sem svo skyn- samlega hafa valið Öll mál, sem fyrir þingin koma, hafa lagalega og sévfvæðislega hlið. Og öllum málum, sem fyvir þingin koma, á að ráða þannig til lykta, að lagalega hliðin sé formleg, og sévfvæð- ishliðin þannig löguð, að hún ?é sniðin eftir þjóðlífinu og verði því að sem allra fullkomnustum og bestum not- um. Þingin standa stutt, og þó þau séu lengd, eru þau samt stutt, því er það að stjórnin undivbýv málin undiv þing. Stundum ákveður þing að stjóvn- in skuli undivbúa ákveðið mðl undir næsta þing, en landstjóvniv okkav hafa ekki nævvi altaf sint slikum þings ályktunavtillögum. En viv þvi eitt hlutvevk landstjórnarinnar er aðund ivbúa mál undir þing, liggur líka í augum uppi að hún landstjórnin verð ur að bera skyn á málin. í öðrum londum eru mörg ráða- neyti og hefir þar hvevt sitt hlutvevk. Hér svara skvifstofurnar að nokkru leyti til ráðaneytanna evlendis. En sá annmarki er á þeim, að á þeim silja ekki menn sem hafa sévþekk ingu á sévfiæðislegu hlið Ingannn. Allir kannast við skrifstofustjóvana og enginn nema að góðu. Þeir eru valinkunnir sómamenn. En enginn þeirra þekkir af eigin veynd hvevnig best sé að givða, best að haga ábúð avloggjöfinni, best að komafyvivákvæð um um vatnsveituv o. s. frv. Alt eru þetta atviði sem lifið veiðuv að kenna, og það kennir ekki öðvum en þeim sem sjálfiv reyna. Þessvegna undvav mig ekki þó það sé satt sern og hefi heyvt, að ráðherra hafi átt að segja, þegar efri deild ályktaði að skora á stjórnina að undirbúa ábúð- arlög undir næsta þing; en svo sagði mér þingmaður, að hann hefði sagt við framsögumann : „Pað er ekki til neins að vísa þessu til stjórnarráðs- ins, því í stjörnarráðinu er ekki einn einasti maður sem hefir vit á ábúð- arlöggjöflnni". Þegar átt er við sórfræðislegu hlið- ina á ábúðarlögunum, er þetta nátt- úrlega satt, hvort sem ráðherra hefir sagt það eða ekki. Á gjörðum landstjórnarinnar fyr og síðav (ekki frekar þessarar en fyr- irvennurum hennar), má lika sjá þessa ljós dæmi. Skal eg nefna tvö sem sýna berlega afstöðu hennar til land- búnaðarins. Ungmennafélag norður í Eyjafirði vildi fá holt í landi þjóðjavðar til að gvóðuvsetja í því skóg. Holtið var í óvækt og landseti landsjóðs vottaði að það væri jörðinni ónýtt, og mældi eindregið með því að félagið fengi að girða 2—3 dagsláttur að rækta þar skóg. S+jórnarráðið leyfði félaginu lika að rækta skóg, en í leigu eftir holt- ið átti það að gjalda 2 kr. eftir hverja dagsláttu á ári og eftir 100 ár átti landið aftur að verða eign jarðarinn- ar. Hér er staða stjórnarráðsins ein- stæð (þetta var fyrir Hannesar tið (seinni) og undraverð. Ætla mætti að það öllum öðrum fremur ætti að hvetja menn til skógræktar. 99 bændur af hverjum 100 mundu hafa sagt sem svo: Þið megið gjarnan girða af í holtinu land til skógvækt- unar og þurfið ekkert að borga eftir það meðan félagið starfar á þ)óðleg- um grundvelli og vinnur að skógrækt í landinu. En hætti félagið að starfa að skógvækt áður en landið er orðið skógi vaxið, eða leggist það niður, þá or landið aftur eign jarðarinnar. Þetta svar hefðu bændurnir geflð, og betra var að slikur hefði setið á skrifstofu stjórnatinnar, þá væri skógarvísir í holtinu nú. Hitt dæmið sem eg vildi nefna er af manni norðuv i landi. Hann er oiðinn aldiaður og hættur búskap, en ev nú hjá syni sínum i kauptúni. Hann langaði að rækta upp móa sem evu í kving ura kaupstaðinn og geva þá að túui. Jövðin ev lands- sjóðsjöið og bað hann því stjóvnar- váðið um nokkvav dagsláttuv í eifða- festu. En stjóvnarráðið synjaði um leyfið. Þovvi bænda mundi hafa sagt hon- um landið velkoiuið til væktunar. Margir endurgjaldslaust fyrstu 20—30 ávin, en úr því 5 —10 kr. eftir hvevja dagsláttu á árí. Allir hefðu auðvit- að sett inni ákvæði um að landið yvði tekið aftur ef kaupstaðuiinn yxi svo það þyrfti til að byggja á því eða þvi um likt, en að neila um

x

Suðurland

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Suðurland
https://timarit.is/publication/211

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.