Verkamaðurinn


Verkamaðurinn - 18.12.1954, Blaðsíða 7

Verkamaðurinn - 18.12.1954, Blaðsíða 7
Laugardaginn 18. des. 1954 VERKAMAÐURINN Hann sá sér því þann kost vænstan, að reyna að leiða þetta hjá sér og reyna að forðast árekstra eftir mætti og kom piltinum til náms hjá prest- inum. Síðan kom hann honum í skóla, sem þing- maðurinn hafði stofnsett í þorpinu og var eink- um ætlaður börnum betra íóiks og valin forsjá með það fyrir augum. Sú skólavist stóð þó ekki lengur en nokkuð á annan vetur og fékk illan endi. í skólanum hafði pilturinn einkum blandað geði við tvo aðra pilta á svipuðu reki. Annar var frændi læknisins og uppalinn hjá Iionum sem fósturbarn, en hinn var ættaður af öðru lands- horni og alinn upp á hálfgerðum hrakningi, en hafði verið komið í skóla sökum óvenjulegra gáfna og námshæfileika. Þessir þrír höfðu gerzt óaðskiljanlegir félagar og nefndust í einu lagi „þrenningin", bæði innan skólans og utan. Ekki leið á löngu áður en það fór að koma í Ijós, að „þrenningin" átti ekki samleið með öðr- um í skólanum. Piltarnir voru að vísu allir góðir námsmenn og dagfarsprúðir, en þeir virtust eiga það sameiginilegt, að tileinka sér framandi og óheilbrigðar skoðanir. Þeir fóru að skrifa greinar í blað „Vinnulýðs- flokksins" og taka þátt í stjórnmálastarfsemi hans. Einnig tóku þeir að hafa sig uppi á málfundum innan skólans og stóðu þar uppi í hárinu á skóla- stjóra sínum og hröktu hann í orðum, unz hann missti stjórn á geði sínu. Á útmánuðum hinn síðari skólavetur þeirra tók þó út yfir allan þjófabálk. Þá hafði staðið svo á, að kolalaust var í bænum, en skip, sem átti að flytja þessa nauðsynjavöru til bæjarbúa, fékkst ekki afgreitt, vegna þess að verkamannafélagið á staðnum hafði lýst yfir verkfalli og krafðist kaup- gjalds í samræmi við það, sem gildandi var á stærri stöðum. Þegar sýnt þótti, að verkamannafélagið ætlaði að halda fast við þessar kröfur sínar og láta skipið sigla sinn sjó með kolin, þrátt fyrir yfirvofandi neyðarástand í bænum, þótti ábyrgari borgurum ekki annaðfært en að taka í taumana. Stjórn „Lýðræðisfélagsins" sneri sér þá til Boga Bogasonar og fól honum á hendur að safna hin- um ábyrgari og lýðræðissinnaðri hluta verkalýðs- ins og skyldi hann hefja vinnu við skipið ásamt ýmsum borgurum, sem sýndu þann samhug og fórnfýsi að klæðast vinnufötum og ganga til liðs við þá, sem vildu vinna. En ekki vildu óvinir lýðræðisins sætta sig við þessar ráðstafanir, heldur beittu þeir ofbeldi og fylktu liði á bryggjunni og vörnuðu hinum vinnufúsu leið í skipið. Var þá ejcki um annað að ræða en grípa til lög- reglunnar til að halda uppi lögum og reglu, En þegar verðir laganna gengu í broddi fylkingar lýðræðissinna, með kylfur á lofti, í þeim tilgangi að lemja röksemdir lýðræðisins inn í hausinn á ofbeldisseggjunum, þá tóku iþeiv á móti af hinni mestu fóísku, snoppunguðu þá með sjóblautum kolapókum og grýttu þá kolastykkjum. Urðu nú allharðar 9viptingar og hugðust lýðræðissinnar sópa óaldarlýð þessum í sjóinn, en ekki var hægt um vik, og ilauk svo, að lýðræðissinnar máttu láta undan síga. Hinir óbilgjörnu uppreistarmenn höfðu haft sitt fram og skipið sigldi sína leið. En skamma stund máttu þeir fagna sigri, því að forsprakkar þeirra fengu fljótlega að taka afleið- ingum verka sinna, er höfðu meðal annars leitt til þess, að loka varð skólanum og betra fólk mátti sitja í kölduim íbúðum eða verða sér úti um mó eða tað, að hætti frumstæðari manntegunda. „Lýðræðisflokkurinn" pantaði sprenglævðan lögfvæðing frá höfuðstaðnum og lét taka for- sprakkana fyrir og lét dæma suma í sektir eða tuktihús, en svipti aðra æru og mannréttindum. Þá gekkst hann fyrir því, að „þrenningin" var vekin úv skóla og átti ekki afturkvæmt. Bogi Bogason var lögfræðingsins önnur hönci í öllu þessu stappi og hlífði sér hvergi. Vitanlega hafði hann staðið framarlega í fylk- ingu lýðræðissinna, hlotið pústra og snoppunga og verið laminn kolum. En þvátt fyvir það hafði honum gengið furðuvel að fylgjast með gangi owustunnav og gat gefið ómetanlegarupplýsingar %xm, ihvað þessi eða ihinn sökudólgurinn hafði að- lialst og var óþreytandi að leita uppi vitni og leiða gegn þeim. Það var honum ekki sársaukalaust, að sonuv hans, Bogi yngri, skyldi verða að hrökklast frá námi og auk þess sektaður svo að um inunaoi, staðinn að því að vöðla sjóblautum kolasekk uni höfuð eins betri Ixirgara og bregða síðan fæti fyr- ir hann, svo að við lá að hann hrykki í sjóinn. Hitt, að hann var sviptur kosningarétti og kjör- gengi gerði minna til, þar sem telja mátti nokk- urn vegihn víst að hann mundi misnota hvort tveggja. Hinir meðlimir „þrenningarinnar" hlutu einnig makleg málagjöld, báðir dæmdir í sektir og tutkhús. Upp frá þessu mátti segja að bundinn væri end- ir á þær framavonir er Bogi Bogason hafði bund- ið viðson sinn. Hann hafði nú lagt allt nám á hill- una og bundið trúss við kvenmann, hlóð niður ómegð og gekk að stritvinnu sem óbreyttur erf- iðismaður. Boga Bogasyni verður hugs'að til alls þessa með beiskju, meðan hann stikar skaflana á göngu sinni þetta nóvemberkvöld. Þetta var svo sárgrætilegt. Drengurinn hafði einmitt fengið í vöggugjöf þa hæfileika, sem l'öðuiinn skorti lielzt til að gegna forustuhlutverki. Hann hafði góðar gáfur, gæddur fl júgandi mælsku og greinargóðri rökvísi, hafði tileinkað sér þó nokkra menntun og átti hægt með að af:la sér vinsælda. A vegum „Lýðræðisflokksins" hefði allt þetta skapað honum vísan frama og örugga fótfestu efnalega. En það var ekki nóg með það, að hann bi^gðist múlstað lýðræðisins og ölium hugsjónum föður síns, heldur þurfti hann endilega að snúast til hatrammrar baráttu gegn hvoru tveggja, vinna því hvert ógagn sem hann mátti og ganga í lið með þeim, sem lögðu stund á að grafa undan lýð- ræðinu, samkvæmt erlendum fyrirskipunum, eins og það var örðað í „Lýðræðisblaðinu". En nú var uppi með þjóðinni sterk hreyfing í þá átt að útiloka og einangra þessa óþjóðhollu menn, láta þá á allan hátt gjalda skoðana sinna og forðast að láta þá ná fótifestu í félögum og fyrirtækjum. Það var einkum forusta „Lýðræðisflokksins", sem beitti sér fyrir þessu, eins og öðrum þjóð- nytjamálum, og í þessu sem öðru kallaði hún til starfskrafta Boga Bogasonar og allra þjóðhollra manna. Honum hvaus hugur við þeirri framtíð, sem sonur hans hlaut að eiga í vændum, stríðandi gegn heilbrigðu lýðræði, samkvæmt fyrirskipun- um erlends valds. Honum fannst að hann mætti til, aðgera enn eina tilraun í þá átt, að koma fyrir hann vitinu og sýna honum fram á hvað varí húf i. Það var að minnsta kosti ekki alveg vonlaust að hann fengist til að draga sig í hlé og gerast hlut- laus í stjórnmálum, til að byrja með. Pilturinn hlaut þó að vera svo viti borinn að finna til ábyrgðar gagnvart maka sínum og afkvæmum, ef honum yrði sýnt fram á, hvað það þýddi að stefna lífsafkomu sinni í vísan voða. Og nú er Bogi Bogason kominn þangað, sem sonur hans býr, á neðri hæð í litlu timburhúsi. Þar er Ijós í einum glugga, sem er að nokkru lcyti opinn og þaðan berst mannamál út á götmia. Bogi Bogason stanzar ósjálfrátt lítið eitt álengdar. Hann heyrir karlmannsrödd, sem segir: — Hann er hreint ekki óglæsilegur, vopna- burðurinn hjá lýðræðishetjunum, fremur en fyrri daginn. Kaupkúgun, atvinnukúgun, skoðana- kúgun; það eru vopn, sem þeim hæfa. — Já, þeiv evu favniv að reka tólk unnvörpum úr atvinnu, eftir ábendingum njósnara sinna, seg- ir önnur rödd. Og nú heyrir Bogi Bogason þriðju röddina og liún lætur kunnuglega í eyrum, því aðþað er hús- bóndinn, Bogi Bogason yngri, sem talar. — O, lofum þeim að bölsótast. Það er ágætt, að þeir lyfti ofurlítið lýðræðisgrímunni og sýni fólk- inu sitt rétta andlit. Boga Bogasyni hitnar í hamsi og er það skapi næst, að geysast inn í stofuna og láta rödd lýðræð isins þruma í eyrum þessara þokkapilta. En hann stillir sig. Rétt í þessu blaktir gluggatjaldið lítið eitt til, svo að hann sér í svip inn í stofuna. Sonur hans situr við lx)rð andspænis glugganum og nú þekk- ir hann mennina, sem með honum eru. Þetta er „þrenningin" illræmda, sem þarna er saman komin. Gremja Boga Bogasonar breytist snögglega í hryggð; sto mjög rennur honum til rifja, að sjá son sinn í þessum félagsskap. Þessi efnispiltur, sem hefði getað verið mikils- virtur æskulýðsleiðtogi í „Lýðræðisflokknutn", kannski þingmannsefni, eða hver veit hvað, hann situr nú þarna í þessu hreysi ásamt tukthúslim- um og úrhrökum og svívirðiv hugsjónir og lýð- ræðisbaráttu föður síns. Þetta var þyngra en táruvn tæki. Aftuv heyvði hann vödd sonarins: — Það er gott að þeir sýni það í verki hvevs konav lýðræði það er, sem þeir vilja koma á, það verður til þess, að fólk sér í gegnum blekkingar þeirra og---------- Bogi Bogason kærir sig ekki um að heyra meira, og snýr sér snögglega á hæli og gengur til baka, sömm leið og hann kom. Hann gengur álútur, þungum skrefum og það er sem hann þrúgist undir ósýnilegri byvði. Gremjan ólgar og svellurhið innra með honum. Þvílík blinda, þvílíkt lánleysi, þvílík vonbrigði. Umskiptingur, dettur honum í hug. ]á, um- skiptingur, það var einmitt það, sem hann hafði reynzt, þessi drengur. Nú finnst honum svo komið, að í hvert skipti er honum verði hugsað til þessa soiiar síns, hvarfli að honum hugsunin um umskiptinga þjóðsagn.- aiina. Hann vav í raun og vem sjálfur orðinn þátttakandi í reynslu þeirra foreldra, er stóðu við barnsvögguna og höfðu vænzt þess að sjá 'hjartfólginn glókollinn sinn hjala og brosa, en í þess stað birtist þeim ófrýnilegt, hrukkótt, al- skeggjað gamalmennisandlit, er starði á þau blóð- hlaupnum augum, með ferlegu umskiptings- glotti. Smám saman verður göngulag hans rösklegva og ákveðnava og hann bev höfuðið hæwa. Nú gengur hann eins og sá, sem hefur tekið ákvörð- un, enda hefur hann í raun og sannleika á þess- ari stundu tekið þá ákvörðun, sem ekki verður kvikað frá. Áður en hann veit af, er hann kominn að dyr- um f undaihússins. í fundavsalnum situv allstóv hópuv velklæddva og bústinna manna og ræður ráðum sinum, þegar Bogi Bogason opnar hurðina og gengur til sætis.. Hann skyggnist um bekki og er sem létti yfir hon- um og hann horfir yfir hópinn með velpóknun. Hann verður gripinn rósemd og öryggistiifinn- ingu. Hér á hann heima og hér er gott að vera. Hér gaf ekki að Ika neina ofbeldisseggi eða tukt- húslimi. Hér voru aðeins velmetnir efnamenn í virðingarstöðum, máttarstólpar bæjarfélagsins og íþjóðfélagsheildarinnar, kjarni „Lýðraeðisflokks-

x

Verkamaðurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Verkamaðurinn
https://timarit.is/publication/215

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.