Þjóðhvellur - 21.09.1907, Blaðsíða 1

Þjóðhvellur - 21.09.1907, Blaðsíða 1
ÞJÓÐHVELLUR BLAÐ TIL SKEMTUNAR, FRÓÐLEIKS OG ALVARLEGRA ATHUGANA Nr. 14 ÍIEYIÍJATÍK, 81. SEPT. 1907. I, 3. ársfj. Jóhann Ármann Jónasson, úrsmiður, Langaveg 12. Telcfón 112. Kaupmenn og alþýöa. Dýrir tímar. Um þessar mundir er mjög um það talað hér í Vik, hvernig á því standi að hinar ýmsu nauðsynjar, er menn þurfa sér til framfærslu, hækki nú svo ótt í verði. Niðurstaðan hljóðar á ýmsan veg, og verður hjá allílestum sú, að eðlilegar orsakir liggi þó ekki til grundvallar. Á dögunum hækkuðu öll brauðgerð- arhúsin hér vöru sína alt í einu svo geypilega, að býsn þóttu. Menn höfðu engan grun um ástæðuna, þvi mjöl og annað verkefni bakara haíði ekki hækk- að á markaðinum ytra. Hér gat þvi varla verið um annað, en samtök ein að ræða — gjörræði gagnvart alþýðu manna. Kolakaupmenn hér hafa hækkað svo verð á kolum, að allur fjöldinn fær þau ekki undir 5 kr. í smákaupum. Pótt pessi hækkun sé sögð stafa af hærra verði ytra, og aukinni eftirspurn hér, — sem aðallega mun vera fólgin í trollarastraumi þeim, sem híngað er farinn að sækja kolaföng sín við og við — þá er engin sönnun fyrir því, að hér geti ekki líka verið um athuga- verð samtök að ræða. — Að minsta kosti er sjálfsagt að ganga út frá þvi. Allir vita um steinolíuna. Hún hefir hækkað svo úr hófl fram, að meðal kaupmanna er hún ekki fáanleg fyrir minna en 25 til 30 kr. tn. — 5—10 kr. dýrari en i fyrra. — Eins og kunnugt er, á þessi hækkun rót sín að rekja til þess, að kaupmenn hér hafa látið ameríska miljónamæringin Rockefeller, hefta sig — fengið honum í hendur afla olíuverslunina og þar með sett eðlileg vióskifti í fjötra. Sem vonlegt er, þykja þetta alt ann- að en frjálslegir fjörkippir hjá reyk- Jónatan Þorsteinsson, kaupm., C. & L. Lárusson, Laugaveg, 1, Húsgagnaverslun. Laugaveg 31. Telefón 64. Reykjavík. Pósthólf A. 31. Telefón 10. vikskum kaupmönnum, og anda þeir þvi fúlt á almenning á þessum tímum. Pykist hann sjá svarta skýslakka renna upp á íslenskan viðskiftahiminn, sem spái illu einu i framtiðinni. Menn eru smeikir um það, og þykjast þess full- vissir, að úr þvi að ísl. kaupm. i Reykja- vik hafa á þessu sumri látið útlent auðvald leggja hespu að hálsi sér, að því er frjálsa og eðlilega verslun á oliu snertir, þá muni þess mjög skamt að biða, að ýmsar fieiri vörutegundir fyigi á eftir. Petta er eðlilcg hugsun. í>ví hvar sem auðkýfingnum heíir tekist að leggja undir sig einhvern Iið víðskiftalífsins — heflr tekist að bregða snörunni og fengið endann i sinar hendur, hefir hann ekki þurft annað en að kippa í litilsháttar til þess að koma að nýjum einokunarbrellum, — og þar sem snar- an hefir legið að hálsi kaupmanns eða kaupmanna, þá þekkja þeir býsna vel sársaukann undan átakinu, — kaup- maðurinn hefir fallið til jarðar —sagt já og amen og stunið undan fjötran- um. — Pegar svo er komið er hann ekki frjáls kaupmaður lengur, sem verð- skuldar traust almennings, hann er viljalaust verkfæri, er nauðugur viljug- ur verður að hneyja sig og beyja und- an okurvaldi auðvaldans. — Pessi leikur er alkunnur í heiminum að vísu, en óþektur á okkar landi fyr en nú að tjaldið er dregið upp og fyrsti þáttur leikinn. Rockefeller hinn ameríski er fyrsta persónan, danskur umboðsmað- ur hans önnur og ísl. kaupmenn nr. 3 á leiksviðinu. — Þannig eru nú skipin gerð og þvi engin undur, þótt mörg- um sé þungt i huga. Almenningur verður því að hafa ó- bilugt auga til þess nú strax að sjá, að hér er verið að reyna að hefja nýtt einokunartimabil, — og að það er á hansvaldi, almennings, hvort hann vill sæta því eða ekki. — Eina ráðið til þess, aö verjast þess- um ófögnuði eru samtökín — heppileg samvinna, er til sc stofnað með ráði vitrustu manna, er verkamanna- og iðnaðarflokkarnir hér eiga til. — En ef slik ráð eiga að geta komið að not- um, verða allir þálttakendur í slíkum samtökum að standa sem einn maður, með áreiðanleik i orði og verki, forð- ast öll fals- eða fagurgala-bráðabyrgða- loforð frá hendi þess, er vafinn er tjóðurbandi þúsundanna. Án þessa, er ekkert liægt að gera fjöldanum til bjargar. Nú undanfarið bafa menn ckki stað- ið þegjandi um þetta mál; þeir hafa rætt það sin á milli á ýmsan veg og spurt hvern annan: »Hvað á að gera?« Verkamcnn og iðnaðarmenn ýmsir hafa haldið fundi og valið fulltrúa til þess að íhuga hvað gera eigi. Sú full- trúanefnd heflr nú látið uppi álit sitt opinberlcga og gcrt almcnningi þar með kunnugt, hvað hagkvæmast só í þetta sinn, eins og málið liorfir nú við. Mikill fjöldi manna heflr fallist á til- lögur nefndarinnar og hafið kaup á kolum og steinolíu, án minsta fulltingis kaupmanna hér, og er það þýðingar- vert spor og mikils vísir, ef það tekst. Og þótt þatt viðskifti í þclta sinn vcrði hvorki eins stórfeld né hagkvæm eins og verið gætu, cf bráðari bugur hcfði verið ttndinn að málinu, þá cr víst, að alvarleg hreiflng, sem hlylur að lil'aog dafna, er komin á það, og samlök hafin gegn því, að kaupmenn kúgi alþýðu til þess að borga lifsnytjar sinnr liærra verði en sanngirni krcf'tir. Og sannarlega er kominn lími til þess, að bæði kaupmenn og fleiri þreifi á því, að alþýða manna er ekki dauð úr öllum æðttm, þurfa að linna, að hún hvorki vill né þarf eð borga þeim lifsnauðsynjar sínar með blóði ftr- byrgðar sinnar né fátæklar. — Sá tími er horfinn, og getur naumast runnið á wÞjóðhvelk geta menn fengið keyptan í Sóluturninum á Lækjaiiorgi. — Einlakið á 10 a,

x

Þjóðhvellur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðhvellur
https://timarit.is/publication/222

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.