Eimreiðin - 01.01.1909, Blaðsíða 57

57
völd. Einn þessara ráðgjafa, Robert Walpole, var mesta mikil-
menni og stuðlaöi mjög að því að auka vald ráðuneytisins og
þingsins. Enda varð Georgi II eitt sinn að orði: »Ráðuneytið, en
ekki ég, er konungur í þessu landi«, orð, sem lýsa betur en
annað, hvert stefndi.
I öðru lagi kemur til greina hiti mikla sjálfstjórn, sem komin
var á í allri héraðastjórn út um landið. Parlamentið skipuðu að
mestu menn, sem heima í sveitum voru vanir orðnir sjálfstjórn.
Pessir menn báru með sér sjálfstæðisanda inn í þingið. / þritya
lagi, að allan tímann frá 1689—1832 var meirihluti þings og
stjórnirnar á einu máli. Auðvitað voru það stjórnirnar, sem trygðu
sér meirihlutann með stórkostlegum mútum, en ekki meirihlutinn,
er réði, hverjir sátu í stjórn. En svona var það, stjórn og meiri-
hluti voru jafnan á sama máli. Petta ól upp hjá þjóðinni þá skoð-
un, að svona ætti það að vera o: samræmi milli stjórnar og
meirihluta.
Á árunum 1834—1841 þreytir þingræðið seinustu glímuna,
sumpart við konungsvaldið, sumpart við sjálfa stjórnina — og ber
sigur úr býtum. Vilhjálmur kormngur IV var óánægður með
Melbournes ráðuneytið og veik því frá, þótt meirihluti neðri deildar
fylgdi því að málum. Hann felur svo Robert Peel að mynda
nýtt ráðuneyti. En Peel fær engu áorkað vegna mótspyrnu neðri
deildar. Han rýfur þingið. Nýjar kosningar fara fram. Pee^
verður í minnihluta. ÍM gefst hann upp. Konungur neyðist til að
snúa sér til Melbournes á ný. Áður en varði komst Melbournes-
ráðuneytið í minnihluta í neðri deild, en situr eigi að síður, með
því að andstæðingarnir voru ekki við því búnir að taka við
stjórnartaumunum. Svo gengur nokkur ár. Ráðuneytið bíður
hvern ósigurinn á fætur öðrum í þinginu. Árið 1841, í maímánuði,
varð ráðuneytið hroðalega ofurliði borið við atkvæðagreiðslu í
neðri deild. Eigi að síður sýndi það ekkert ferðasnið á sér.
Þá var það, að Robert Peel bar fram vantraustsyfirlýsing, þess
efnis nað seta rdðuneytis, sem eigi hefði traust neðri deildar,
væri d móti anda brezkrar stjórnarskiþunar&. Pessi vantrausts-
yfirlýsing var samþykt. Ráðuneytið rauf þingið, beið ósigur við
kosningar og varð að láta af völdum. Síðan hefir meirihluti neðri
málstofunnar skapað öll brezk ráðuneyti »í sinni mynd og líkingu«.
Engri stjórn hefir til hugar komið að sitja í trássi við meirihlutann.
Síðan 1868 hafa stjórnir á Bretlandi einusinni ekki beðið eftir van-