Eimreiðin - 01.01.1909, Blaðsíða 59

59
þeim eru 26 andlegrar stéttar og eiga þar sæti embættis vegna
(Erkibiskupar Kantaraborgar og Jórvíkur og 24 almennir biskupar).
Fyrrum voru Klerkar í meirihluta í efri málstofunni. En nú er
svo komið, að þessar 26 hræður fá ekki að sitja í friði. Marg-
sinnis hefir verið reynt að stía þeim út, og það fært til, að þeir
væru þrándur í götu allra framfara og létu embættí sín í reiðu-
leysi. Lávarðar úr leikmannastétt eru rúmir 500. I þeim flokki
eru prinsarnir allir, lávarðar, sem tekið hafa sætin að erfðum, eða
verið kjörnir af konungi, ennfremur embættis-lávarðar og loks
kosnir lávarðar.
Jóhann landlausi hét því í Magna Charta, að kveðja alla
lénsmenn til ráðs — í Great Council. En úr því varð aldrei neitt.
Konungur kvaddi einungis hina voldugustu þeirra með konunglegu
bréfi (»writ«). Komst það upp í vana, að þeir einir, er fengu
»writ« frá kóngi, áttu innkvæmt í Miklaráð. Seinna var farið að
nota annað form, svokallað »konunglegt patent«, er veitti hlutað-
eigandi manni og frumburðarniðjum hans lávarðstign. — Kosnir
lávarðar eru 44, 16 skozkir og 28 írskir. Hinir írsku eru kosnir
æfilangt, en þeir skozku fyrir eitt þing í senn.
Réttur krúnunnar til þess að veita lávarðstign 0: sæti í efri
málstofunni eftir vild, hefur haft geysimikla þýðingu. Rétturinn
er takmarkalaus og hefir verið örþrifaráð stjórnanna, þá er á
miklu reið að ná meirihluta í deildinni. Einir 16 þingmenn eru
kosnir, þingrof og nýjar kosningar því lítilvægar; þessi réttur kom
sér því ærið vel 1832, er rýmkað var um kosningarréttinn. Árið
áður, er frumvarp um það mál lá fyrir, voru 16 nýir lávarðar
skipaðir til þess að koma því í gegn, og 1832, þegar frumvarpið
á ný var lagt fyrir þingið, tók stjórnin það loforð af konungi, að
hann skyldi skipa svo marga lávarða, sem þyrfti til þess, að
koma frumvarpinu gegnum lávarðadeildina. En er til kom, synjaði
konungur þess. Ráðuneytið lagði niður völd, en komst skömmu
seinna aftur til valda. Konungur varð á ný að heita öllu fögru,
en lét lávarðana í efri málstofunni vita, kvað til stæði, og þá létu
þeir undan, áður en í harðbakka sló, og samþyktu frumvarpið.
Þessi réttur krúnunnar sviftir í raun og veru efri málstofuna öllum
völdum í löggjafarmálum. fótt sjaldan komi til þess, að hann sé
notaður. Lávarðarnir vita, að ekki er til nokkurs hlutar fyrir þá
að spyrna á móti þeim lögum, er stjórnin og meirihluti neðri
deildar vill koma fram. Þeir vita hvert svarið myndi verða: Svo