Vestri


Vestri - 27.05.1912, Blaðsíða 1

Vestri - 27.05.1912, Blaðsíða 1
V Ritstjóri! Kr. H Jónsson, XI. «*«*• ÍSAFJÖRÐUR, 27. MAÍ 1912. 20. tbl. Kolamálið. iColamálið er eitt aí þeim málum, sem hvað mesta eftirtekt vekur nú á rímum og eitt af því setn mest verður deilt um uú fyir aukaþingia. ,pað er þá ómaksins vert að gera sér ljóst hv^a hér er um að ræða og reyna að gera sér .grein fy«f nvað[Hggur til grund- vallar fyrir tiUögu.n peninga- málanefndarinnar urn einkafölu á koluv. Eins og "ú standa sakir hall. ar auðsjáanlega á nefliartillögi urnar þar Sfinj hver greinin rek. ur aðra frá mótstÖðumönnum einkasölunnar (Thor Jensen, B. H. Bjafnason og fl). pað er eins 0g rauðri dulu væri 'varpað framan í naut þegar þessir menn heyrau getið um að Peniní?arnálanefndin logði til að landið tæki að sér einka- sölu eða veitti leyfi til einkasölu á kolum. Alþingi kaus einmitt nefndina í þeífil tU8angi að vita hvort mundi tiltækilegt aa landia tæki að sér einkasölu á einhverri vörutegnnd. pað var þvf ástæða til að bölsótast þá, til þess aa Varna því að Þessl hugsuri kæmist inn í heiia þingmanna. AY, er náu úrlega eina ré«a ráðið að at. huga hvernig hag landssjóðs og landsmanna verði borgið með slíku fyrirkomulagi. pað vantar annars ekki að hátt syngi j andstæðingum koiamálsins út aí þessu eina orði, einkasölu, sem þeir kalla einokun. Það á vera töfraorðið til að hræða þjóðina frá einkas sölufyrirkomulaginu. En allir þeir sem nokkuð þekkja til vita að hin svonefnda írjálsa samkepni er mikið íarin a^ lækka seglin í heiminum nú á síðustu árum. Það var um og eftir miðja síðustu öld ad vegur hennar stóð sem hæast. Eftir að ein. veldið var Urn það bil að iíða undir lok. £n nú eftir að stóriðnaðurinn er kominn til sö8unnar ,- risa, vaxnari stíl eu áður, þá sjá menn að þessi svonefoda frjaisa samkepni verður í framkvæmd- inni ekki annað en rammasta einokun, þar sem hinn máttar. meiri notar afl sitt til þess að bola hinum minni máttar út af Soinkopnisbrautinni. Þetta er löggjöfin hvarvetna fariu aósjá og þessvegna er löggjöfin alstaa^ ar farin að skerast í leikinn til þess aa samræma hag borgar. auna. í Bandrtríkjunum hefir hin frjálsa samkepni veria látin leika lausum hila, og afleiðingin er sú. að hin nalnkunnu auð> mannafélög (trusts) haía myndast. og erU orðin ofjarlar löggjafar- valdsins sem enga rönd [getur við þeim reist. Kannast margir við þetta af blöðunum frá undanförnuni árum. Þessi samtök eru farin að ná hingað út til íslands, því danska steinolífél. er bara sérstök deild af ameríska steinolíuhringnum. Er nú svo komið með það félag, að það skamtnr i:;uipmönnunum verðíð á olíu og ræður með því hvaða verði þeir selja olíunu i'it. Að það gæti selt olíuna með dálítið lægra verði má marka af því, að það hefir gefið eitthvað rúml. ioo°/0 í arð yfir árið nú síðustu árin. Þetta er einokun í orðsins íylstu merkingu, þegar einstakir menu geta sett það verð á vöruna sem þeim þóknast, án þess að \jra bundnir við lög eða reglur. Hitt er ekki einoJcun, heldur einhasala þar sem löggjafar- valdið girðir fyrir það með lögum að leyfishafi geti okrað á vörutmi. Ég segi þetta ekki af því, að ég búist við eða neitt útlit sé fyrir, að svipuð einokun komist á með kolin eins og olíuna, en bæði til að sýna hve óholl hin frjálsa samkepni getur orðið, og stefnan er einmitt sú í heirn. inum nú, að draga hið sérstaka undir hið almenna. Þeir sem ' eru að minnast á gömlu einokunarverslunina, vita annaðhvort ekki hvað þeir eru að segja, eða þeir eru viljandi að reyna að villa almenningi sýn. Þá var fyrst og fremst öll verslun landsins í þeirra höndi um. Utlendur einvaldskonungur gerði samninginn; hann batt landsmónnum ýmsar kvaðir og skyldur á herðar. Kaupmenn- irnir áttu að mæta fyrir útlend. um dómstóli. Eftirlit var sama og ekkert og næstum ókleyft að reka réttar síus þar sem alt varð að sækja í hendur einvaldsi stjórnar. — Og síðast en ekkj síst hvernig var hagur landsi manna þá að öðru leyti — já, Nýkomiö með e/s Vesta til hvítasunnannar og fermingarinnar: Álnaogveínadarvörur allskonar. Silkibönd. Flauelsbönd. Nœrfatnaðir. Mllliskyrtur. Hálslín. Slaufur. Sokkar. Fermingarsjöl. Vasaklútar ur hörogsilki. Hanskar. Silki í svuntur. Slyfsi. Millipils, flúnel osmoirée. Svuntur. Barnakragar. Bai nahúiur o. m. fl. Fermingariijafir. Fermihgarkort. TiMinn fatnaöni í mikln úrvali, saumaður hér. !•>* Vandaiar vðrnr. Gott ve ö. Yersl. G. Árnadóttur Hafnarstræti 3. vér sleppum því, en þetta nægir. Hér er það innleit löggjafar. vald sem samninginn gerir um einkasölu á einni vörutegund. Tökin á leyfishafa eru öll í landinu sjálfu, hann verður að mæta fyrir innlendum dómstóli og ber áhyrgð á samningnum gagnvart innlendu löggjafar>« valdi. Þá er kolaverðið eins og gert er ráð fyrir í samningsupp. kastinu. Eg ætlaði upphaflega aðeins að ræða um grundvölf samnigsins yfir höfuð, en af því mótstöðumenn einkaleyfisins eru að tala um að kolin verði mikið dýrari eftir samningnum, þá langar mig til þe.is að benda á örfá atriði: 20 kr. á tonnið að ko^ta miðað við það kolaverð sem gilti í fyrra sumar i Englandi, á 12 aðalhöfnum landsins. Það er sjálfsagt að nokkrir hata fengið kol undir því vérði, t. d. í Reykjavík (á öðrum stöðum víst ekki) en allur almenningur töluvert dýrara. Hér á ísafirði munu þau hafa verið seld með svipuðu verði við skipshlið en í húsi töluvert dýrtra, líkl. um kr. 3,75 skpd. ódýnst meðan þau voru laegst. Það er líklegt að botnvörpi ungaruir verði tiltölulega harð- ast úti og ætti verðið að sjálf- sögðu að vera tóluvert lægra fyrir þá, því mjög mikill munur er á því fyrir kolakaupm. að losa í skip úr skipi úti á hötn eða flytja kolin í land, t. d. í Reykjavik, og síðan heim til bæjarbúa. Þetta og margt annað þarf að athuga áður en gert er út um þetta mál.* En aðalatriðið er, að eftir samningnum verða kolin yfirleitt töluvert ódýrarien áður', tyrir utan það að kol eru nú sem stendur ekki flutt til nándarnærri svo margra hafna og þarna er gert ráð fyrir, og vita allir í hvert verð kolin eru komin þar þegar þau eru fyrst keypt með almennu verði í eiiv hverjum at aðalkaupstöðunum og síðan flutt með strandferða. bátunum. Þá er og einn aðalkostur við * Jr'að ætti ekki að þurfa að taka það fram, að sjálfsagt er að kolin hækka ekki nema eftir réttum hlutfölf- um þó þau yiðu oft töluvert dýrari í Englandi en í fyrra. En sumir hafa, að því er virðist, skilið þetta þannig ^ að kolasaii hefði rétt til þnss að hækka kolin eftir vild ef fram úr þesBU færi. Má því segja að synt bó fyrir það, að kolaverðið verði undir nokkrum kring- umstæðum hærra en það er nú.

x

Vestri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vestri
https://timarit.is/publication/235

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.