Vestri


Vestri - 18.01.1916, Blaðsíða 2

Vestri - 18.01.1916, Blaðsíða 2
V E S I R I 2 W. inneignarinnar okkar í síðnstu árslokin. ^ Nú er að sýoa sjálfatssðisþrána í verki. Fari samt sem áður svo rauna- lega, að þessar 300 þúsund fáist ekki," auk heldur meira, þá má Eimskipafélogsstjórnin þó fyrir eng- an mun grípa strsx til þess óyndis úrræðis að fara í fjárbón til annara landa áður.'en hú» reynir til þrautar meðal sjálfra vor. Vór eigum að gera þetta sjalflr og eg vona að vór gerum það er vér höfum áttað pss á hvílíkt velferðarmál þettaerfyrir land vort. Þjóðarheill og þjóðarheiður vor krefst þess. Vigur, 5. jan. 1916. Sigurður Stefánsson. Tvær stefnur. AHmargar þjóðfélagshreyfing- ar hata gengið yfir land vort og þjóð hina síðari áratugi, og þarf síat að kvarta um að þjóðin hafi lokað sig inn í skjaldbökuskel og horft inn í íortíðina. Óteljandi eru þær nýungar, bæði verklegar og andlegar, sem prófaðar hata verið í landinu undantarið, stm nokkrar hafa gefist vel, aðrar miður. íslenska þjóðin er í heild sinni frekar nýjungargjörn, en fasti heldin við íornar venjur, og verði ur það árpiðanlega fremur talinn kostur en löstur. Nú á síðustu tímum virðist hafin hreyfing til þess, að greiða götu tveggja þjóðfélagsstefna, er mikið hefir verið deilt um í um- heiminum undanfarið, og er önnur þeirra (jafnaðarmenskan) búin að ná mikium tökum á löggjöfinni víða. en hin (Georgisminn) ter sér þar hægra, máske et til vill að sumu leyti aí því að menn hafa þótst sjá að vart mundi gerlegt að koma henni í fram* kvæmd í þeirri mynd, sem upp- hafsmaður hennar Amerikumað- urinn Henry Georgb (les: djords) vildi, og svo hefir ekki vérið beftt jafn einhliða fortölum fyrir þá stetnu og jatnaðarmenskuna, sem grfpur írekar inn í hag tjöld- áns, þótt Georgisminn hafi marg' ar ágætar hugmyndir i sér folgm ar og ýmsar at umbótat'llö^um hans hafi verið teknar til greina. Jafnaðarmenskunni hefir meira og minna verið haldið tr-itn hér, bæði í >Nýja íslandw. »AIIý'u. blaðinu<og >Verkmannablaðinu< sem út kom í Reykjavik tyrir tveim árum, og síðastl. sumar vaf stofnað blað.sem >Dagsbrún< haitir og ætlað er að ryðja stefnunni braut. >AIþyðubl.< Og >Verkmannabl.< voru að ýmsu góð b!öð og træddu menn um tilgang og stetnu jafnaðap menskunnar og ritstjórnargreinar þeirra, ettir Pétur G. Guðmundsi son, voru skýrt og vel ritaðar. £n >Ðagsbrún< er miklu lakar úr garði ger að þessu leyti, og greinar hennar eru ekkert annað en áhrifalítið glets í menn og málefni, sem ekki grípa neitt á aðalefninu. Anuars var það tilgangur þessara lína að fara örfáum orð» um um þessar tvær stefnur, jafm aðarmenskuna og jarðskattskenm ingu Henry George, en ekki að dæma neinn fyrir það sem hann hefir til jatnaðarstefnunnar lagt, en um Georgismann hefir sama sem ekkert verið ritað í íslensk- um blöðum. Jafnaðarstefnan hefir í eðli sinu tvær hliðar. önnur er pólitísk og beinist að því að skapajafm rétfi að lögum meðal allra stétta þjóðtélagsins, t. d. almennan kosningar- og kjörgengisrétt, jafnan rétt til embætta o. s. frv. o. s. trv., því víða í hinum ment- aða heimi er þetta meiriog minni kvöðum bundið. Hin er fjárhagsleg og hefir ívrir markmið að bæta etnahag hinna lægri stétta þjóðlélagsins, manna þær og skapa þeím meira sjalfstæði gagnvart vinnuveitend- um. Hefir víða verið unnið feiki mikið starf i þá átt f erlendum verkmannaféiögum, bæði með stotnun sjóða, slysa» og sjúkra« sjóða og allskonar tryggingar- sjóða; svo og að fá vinnutímann styttan og kaupgjald hækkað, ettir því sera þörfin hefir krafið. En að baki þessum kröfum liggur aðalkenning jafnaðan manna um að rfkið taki sjálft að sér alla framleiðslu, eigi t. d. öll fiskiskip og báta, jarðir (og bústofn?) og reki alla verslun. Einhvern helsta trömuð jatn- aðarmannastefnunnar má nefna Þjóðverjann Karl Marx(t. 1818 d. 1083) og i samræmi við rit hans er kenningum jafnaðan manna haldið fram nú ádögum. Verkmanna- og iðnfélögin í btrgum Norðurálfunnar eru öll talin játast undir merki jafnaðar. menskunnar, þótt aðferðirnar og stefnurnar í hinum ýmsu löndum séu alímj'g frábrugðnar. Á Þýskalandi náði jafnaðap menskan sér einna fyrst niðri, og eru j f'iaðarmenn mjög öflugir á þýska þinginu. En all einkenni« Iegt vi'ðist það, að í því landi er hermenskuandinn og her- varnaukningin á hæsta stigi, og hefir verið alla tíð, þótt jafnað- armenskan hafi náð Jþar afar sterkum tökum. En það er kunnugt, að það er eitt af fremstu stefnuskráratriðum jafnaðarm., að afnema allan hernað. Á Frakklandi mun þó jafnað' armenskan hafa komist einna lengst á veg í pólitísku tiiliti, Símlregnir 12. jan. Einkaskeyti til Mbl., Khðfn 10. jan.: Rússar berjast djarflega i Galiziu. Hafa sótt nokkuð fram og hrakið Austurríkismenn til C«rnowits (b»r í Bukowinu). Brsska herskipið Prin» Edward VII. heflr farist á tundurdutli. öllum mönnum bjargað. Bandamenn hafa nú alflutt lið sitt fiá Gallipoliskaga og biðu tkk- ert manntjón við flutninginn. Einkasktyti til Mbl., Khöfn 11. jan.: Grimmileg orusta milli Rússa og Áusturríkismanna stsndur við Oernowits. Pjóðveriar hafa gert mikil , hlaup í Champagnehéraði, en ekkert unnið a. 17. jan. Mestðll BjOrgvin brDnnin. Einkaskeyti til Mbl., Khöfn 16. jan: Björgvin brennur. Helsta gata borgarinnar þegar brunnin til ösku og ern þar stærstu verslánirnar og veitingahúsin. Tjónið nemur mörgum milj. króna. Stormur er og öll borgin í voða. Einkaskeyti til Mbl., Khöfn 13. jan.: Austurríkismenn hafa nú lukt um her Svartfellinga a alla vegu. Bandamenn hafa flutt mikinn vistaforða til Serbahers, sem var aðfiam kominn af hungri. Hefir fjöldi hermanna verið fluttur til Korfu og látnir hvílast þar um stund. Innl»ndar símtr«gnlr. 12. jan. Tvnr sttílkur, telpa á 12. ári og tveir karlmsnn fóru frá Akureyri 5. þ. m. um miðjan dag og œtluðu austur í Fnjóskádal til þeus að vera þar við álfadans á ÞrsttAnda. Héldu þau s.m ],iö Uggur 0g ætluðu um svonefnt Bíldárskarð á Vaðlahsiði, en þsgar þau komu nokkuð á leið brast k stórhríð og gafst upp annar karlmaðurinn, Júliua Kristjánsson (hafði verið vinnumaður á Hotel Akureyri í fyrra) er þau komu upp í skarðið. Gróíu þau hann í fönn og héldu siðan áfram ferðinni. En sr þau komu upp á heiðina gáfust stúlkurnar og ttlpan upp. Gióf karlmaðurinn þier i fanh )„ a htiðihni og hélt síðan afram ftrð sinm austur yflr og komst að bænum Sttinkirkju í Fnjóskadal snemma á Þrettándamorgun. Sagði hann stra* frá íamíerðafólki sínu og var þegar brugöið við til þess að leita. Eftir frekl. klst. fundu leitarmtnn stúlkurnar og voru þœr vel málhrtssar, tn télpan var meðvitundarlaus. Voru þær allar fluttar heim að Steinkirkju og hrestust stúlkurnar brátt til fulls, en telpan dó skömmu siðar. Nokkrir leitar- manna héldu áfram til þess að leita að Júliusi og fundu hann örtndan í skarðinu. gjarnari en aðrir. Mótsetningin er heldur eigi [eins skörp jjþar eins og á Þýskalandi, því fhaldið er eigi þar jafnjótgróið. Jafnað- armenn á franska þinginu munu eigi vera nema nokkuð róttækur nýbreytingaflokkur, að sumu leyti á líkri skoðun og aðrir vinstri flokkar þingsins. í Engiandi hefir stjórnmála- gengi jafnaðarmanna verið mjög lítið og sárfáir þeirra hafa komist inn á þing, en mun þó hata farið fjölgandi síðari_árin. ^_^ ~"En hinsvagar hefir verið unnið mikið að því þar. að efla verka- menn tjárhagsltga, bæði með sjóðstofnunum og oeinkum sami eignarfétagsskap (kaupfélögin), sem er mjög víðtækur meðal iðnaðar og verkmanna þar í landi. Á Norðurlöndum, t Danmörku Jafnaðarmenn hafa komist þar í Noregl og Svlþjóð, er jafnaðar- ráðaneyti hin síðari ár, en haía stefnan all éhrifamikít, og við víst ekki reynst neitt byltinga< síðustu þingkosningai í Noregi féllu um 200 þús. etkvæði á þingmannaefni jafnaðarmanna. flokksins að sögn. En í hinum löndunum mun flokkurinn hafa staðið l stað hin sfðari ár að miklu leyti, að minsta kosti í Danmörku, og stafarþað að nokkru leyti af því að þar eru mörg deilumálln útkljiðtd. grundvallarlagabreytingin o- fl. og stefnumunarins gætir sárlítið i mörgum málum. __________(Frh.) Stórbrnnlnn í Noregl. Ekkert htfir nákvæmar frést af eldsvoð* anum mikla í Björgvin. — En kunnugir menn telja ólikltgt að borgin hafi ðll brunnið, því stað* hstttir stu þannig að sllkt geti tkki átt sór stið. Vafalautt mun þó svo míklð mtga rála af sktyt- inu, að eldsvoðinn sé tinn hinn stærsti ér sögur ftra af og eignai tjón feykilegt. Bíður það nmta blaöa að skyra gtr fcá þrí.

x

Vestri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vestri
https://timarit.is/publication/235

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.