Skólablaðið - 01.06.1908, Blaðsíða 1

Skólablaðið - 01.06.1908, Blaðsíða 1
Skolablaðið, Annar árgangur. /0. blað. Kemur út tvisvar i mánuöi. Kostar 2 kr. á ári. Auglýsingaverð: 1 kr. þuml. Afgr. Hafnarfirði. 1908. frá (iudm. fijalfaíyni. IV. Stjettarnunur mínkar víða. Ein af hinum mörgu framförum norðmanna er sú, að stjettamunur- inn þar er altaf að minka, einkum í sveitum. Er mikill munur á jöfnuð- inum nú og fyrir 30 árum. Margir norskir prestar eru nú orðnir fult svo þjóðlegir sem alþyðlegustu prestar heima Einn þeirra Ijel sjer enga læg- ing þykja að bera borðvið á baki sjer þvert í gegnum kaupstaðinn. Og svona eru þeir með fleira. Peir munu, hetd eg, sjá betur, norsku þjóðar- garparnír, að ekki er alt frelsi ogjöfn- uður fengið með því að losast við Svía. Margfalt meira þarf að gera svo þjóðfélagið verði gott. Klavenes, einn helsti skörungur norsku kírkjunnar, segir í einni ræðu sinni: »Pið getið ekki gjört kirkju ykkar og ættjörð, samtíð ykkar og komandi tíð neitt þarfara en það, ef þið gætuð gert eitthvað gerðarlegt til þess að koma stéttamuninum með allri bölvun hans út úr heiminum.« Segir hann líka, að auður sá, sim bara er hafður til að efla sjergjarnar nautnir, sje þjófnaður — sje rán frá Ouðí og þjóðfjelaginu. Norskír lyðkennarar, þeir sem eg þekki, eru auðvitað miklír aiþýðuvinir. Og mentun þeirra er nú orðin svo míkfl, að margir þéirra munu lítiðeða ekkert gefa háskólastúdentum eftír í almcnnri menning. Munu þeir vera mjög htyntir frelsí og jöfnuði, og mega sín míkils, því staða þeírra er fremur trygg. V. En hvernig: er þaö nú meö jöfnuOinn heima á Fróni? Lengi hefi eg rætt og ritað hjer- lendis og víðar ytra, að embætijsmenn vofir, mknm préstarnir, væru *önn fyrifmynd í þjtfðrækni, frjálslyndi og bróðerni við alþyðuna og enda í fleiru. Kvað eg st|ett»mun taeplega tfiljandi hjá okkur. Stundum þá íanst mjer nú eins og hvíslað væri að mjer: »Ljúgðu nú engu maður.« Hafði ég þar sjera Arnljót fyrir mælikvarða. Hann var nú mikill stjórnarvinur og »aristókrat«. En samt var hann í mjög mörgu manna frjálsiyndastur, þjóðræknastur, lítillátastur og sátt- fúsastur, unni og efldi alþýðumenn- ing og framför. Og því sagði eg við sjálfan mig: Fyrst >aristókratinn« okk- ar sjálfur er svona, hvaða dæmalausir þjóðenglar hljóta þá ekki »demokrat- isku« embættismennirnír okkar að vera! En eg er nú farinn að smáhalda, að sjera Arnljótur sje ekki svo heppi- legur mælikvarði í þessu. Pví hann var einhv.-r sá mesti og besti Poul l.a Cour. maður sem Island hefir átt. Ekki voru mannkostir hans minni en þekk- ingin. í brestum sínum var hann »bam síns tíma.« En í kostunum var hann oft langt á undáh tírhanum, »hljóp af sjer tímann á fram- faraleið.« Petta get eg rökstutt þegar tími er íil. Ög fjandmaður minn sælí, Gestur Pá1«son, var á öðru máli. Pótti honum, um 18Q0, stjettarígurinn orðinn allblómlegur í Reykjavík og enda víðar heima, tins og sjá má í ritum hans. Mun hann hafa ætlað, að til væru sveitaheimili á Fróni máske ekki svo fá, sem væru eius og vísa Hjálmars segír: ^Erjndi hef eg ekkí nejtt á þann dramblaetisstað, þar sem n'kum er virðing veitt veröldin um sem bað, en aumum háði að er hreytt — anda Ouðs fælir það — sjálf rífur í sig fleskið feitt, en fólkið ér sárhungrað.« Einhverntíma hélt eg nú reyndar, að vísa þessi ætti femur við útlend en íslensk stórheimili. En hver veit?.. > Pað er nú ætlunarverk allra æsku- fjelaga meðal annars að efla jöfnuð og bróðerni og þar með samtök og samvinnu, taka að sjer lítilmagna og tala máli þeirra og muna það að virða gamalmennin, þótt þau sjeu nú má- ske í sumu orðin á eftir tímanum, Virðingarleysi við ellina auðvirðir og skemmir æskun?. Og lýðkennarar eiga og að gjöra sama. En þá verða þeir að vera svo fastir í sessi, að ekki sje hægt að velta þeim úr stöð- unni, undireins og þeir sýna jöfnuð og taka málstíð olbogabarnanna. Verður því staða þeirra að vera bet- ur vátrygð gegn hviklyndi og dutl- ungum manna en hún hefir hingað til verið. Má eigi ætlast til að allir lýðkennarar geti barist eins og hetjur eða þolað eins eg píslarvottar. Og prestarnir okkar — þeir hljóta nú sjálfsagt að vera orðnir mestu fram- fara forkólfar og auðvitað bindindis- menn allir! Enda hef eg sagt, að útlendir prestar ættu að læra það af þeim. Pað kemur mjer heldur ó- kunnuglega fyrir að heyra, að »sósia- lismus« sje að magnast heima. Er það nú þá satt? Eftir því sem eg skil menningarsöguna, þá hefir sósia- lismus aldrei gttað þróast í því þjóð- fjelagi sem var viðunanlega rjettlátt og mannelskuríkt. Hann dafnar best i ójöfnuði. En þegar eg fór heim- anað fyrir 5 árum, þá fanst mjer ekki sá ójöfnuður vera kominn í þjóð- fjelag vort. að orð yæri á því ger- andi. En vera má nú að mjer hafi þar eitthvað missynst! Og muna megum vjer það, að ójöfnuð- ur og ranglæti Sturlungaaldarinnar var margri útlendri harðstjórn verri. Enda reið það frelsi voru að fullw, Og Jón sagnfræðingur telur þjóð- lesti þeirra tíma miklu skaðlegri allri útlendri harðstjórn og allri óblíðu ngtt- úrunnar, Mun mikið satt í þvi Vjer megum því sannarlega vara o«s á

x

Skólablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Skólablaðið
https://timarit.is/publication/236

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.