Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 18

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 18
1910 Ruiril.3Íls:S66 l/llllll. 19Z0 1930 1940 1950 '5kipall5: 189 'íkipalls: in |ltúrn!.alls:2W 'jkipails: 577 sRÚmí.3lÍ5:26.051 'Skipallv. 519 iRúmLalls: 50.849 /"3 I »-219 Seglskíp Togarar 12X ?-3727 Onnur físktskíp y-fir Ulestir M190 Z64 ! t5.993 5kipall6:786 1960 kmlall5:72.900 eins miklar sveiflur og síldin við Noröur- land. En þrátt fyrir breytingar í aflamagninu, sem ávallt verða af völdum náttúrunnar frá ári til árs eða yfir lengri tímabil hefir þróun aflamagnsins undanfarin 50 ár yfirleitt verið í aukningar átt og aukningin a heildarafla- magninu á þessu tímabili hefur orðið mjög mikil, svo sem sjá má á eftirfarandi yfirliti. Taj la II. Fiskaflinn 1910—1959 Samtals Þar af síld Aðvar fiskt þús. smál. þús. smál. þús. smúl. 1910 61.3 4.1 57.2 1920 137.4 13.8 123.6 1930 417.3 72.5 344.8 1940 410.4 214.5 195.9 1950 376.4 60.4 316.0 1959 640.2 182.9 457.3 Þannig hefir heildaraflamagnið meira en tí- faldast a þessu tímabili en miklar breytingar hafa orðið á hlutfallinu milli fisktegundanna. Nú verður að hafa það í huga, að á þessu tíma- bili hafa orðiS stórkostlegar breytingar, ekki aSeins á skipum og stærð þeirra, heldur einnig á veiðarfærum og útbúnaði og á veiðitækninni. Við upphaf timabilsins var togaraútgerðin á byrjunarstigi en meginhluti annars afla en sildar var fenginn á línu eða i net, en mest þó með handfæri. SíIdveiSar með herpinót og reknetjum voru enn á byrjunarstigi og mögu- leikar til hagnýtingar síldarinnar takmarkaðir. Með aukningu togaraflotans og bættum útbúnaði h°ns jókst aflinn, þvi enn var af nógu uð taka fyrst í stað. Vélbátarnir stækkuðu og vélaaflið var aukið, sem hvorttveggja jók athafnasvið þeirra. Þá kom einnig til vaxandi þekking manna á lifnaðarhá'ttum fiskanna og lifinu i sjónum. Á seinni árum hefir svo einnig orðið mikil breyting á, með notkun veiðarfæra, eink- um þorskanetja úr gerfiefnum, syo og nýjum tækjum til fiskileitar, en þau hafa haft stór- kostlega þýðingu, einkum fyrir sildveiðarnar. Á þessu 50 ára timabili, sem hér er um að ræða, hefir heildaraflinn rúmlega tífaldast. Eins og áður segir hafa orðið miklar sveiflur á magni hinna einstöku fisktegunda en á lengri timabilum jafnast þessar sveiflur svo sem sýnt er á mynd á bls. 20. Þar er um að ræða 10 ára timabil, sem sýna stöðuga aukningu frá áratug til áratugs með þeirri undantekningu þó, að sildaraflinn á siðasta timabilinu var 43% minni en næsta tímabil á undan, enda rak hvert aflaleysisárið annað, meginhluta þess timabils. Þó mátti sjá merki þess undir lok tímabilsins, að breyting var að verða til hins betra, að þvi er síldveiðarnar snerti og t. d. var síldaraflinn á árinu 1959 meiri en 11 ár þar áður. Á árinu 1959 kom lika meiri afli á land á íslandi en nokkru sinni fyrr, eða alls 640 þús. smál. Með tveim undantekningum hefir þorskurinn ávallt verið sú fisktegund, sem mest hefir veiðst af, allt tímabilið. Undan- tekningarnar voru árin 1937 og 1940 þegar síldveiðarnar fyrir Norðurlandi voru með allra mesta móti. Mestur mun þorskaflinn hafa orðið árið 1930, en þá nam hann 309 þús. smál. Miðað við þann skipakost, sem þá var við veiðarnar og þá tækni, sem tiltæk var, samanborið við það, sem nú er orðið, er augljóst, að hér hefir verið um gífurlega fiskigengd að ræða. Á seinni ár- um hefir karfinn fengið aukna þýðingu i fisk- veiðunum. Upphaflega veiddu islenzku togar- arnir karfa til vinnslu á mjöli og lýsi og var svo að mestu fram yfir árið 1950, nema á styrjald- arárunum, þegar nær allur togarafiskur var ¦fluttur ísvarinn á brezka markaðinn. Síðar var tekið að flaka karfann í stórum stil og hin siðari ár hefir nær allur karfaaflinn farið til flökunar og frystingar. Hefur karfaaflinn komist upp í 116 þús. smál árið 1958. Upphaf- lega var karfinn eingöngu veiddur hér við land, en smám saman dró úr aflabrögðum og leituðu togararnir þá á fjarlæg mið, fyrst beggja vegna Grænlands og síðan 1958 einnig á miðin undan Nýfundnalandi. Hin mikla aukning aflamagnsins á tímabil- inu á sér tvær megin orsakir, eins og áður er getið. í fyrsta lagi hefir skipastóllinn stór- aukist og einkum hefir stærð skipanna aukist, sem hefir gert þau óháðari veðurfari og aukið athafnasvið þeirra stórum, m. a. gert togurum kleift að stunda veiðar á miklu meira dýpi en áður. í öðru lagi hefir útbúnaður skipanna verið stórbættur hvað snertir siglingatæki og önnur hjálpartæki og þá ekki sízt fiskileitartækin, en óhugsandi væri að stunda veiðar eins og nú tíðkast án slíkra tækja. Þá hafa veiðarfæri orðið fjölbreyttari og tekið margvíslegum breytingum á tímabilinu. Við síldveiðarnar voru landnætur fyrst í stað helzta veiðarfærið en um aldamótin tóku menn að nota reknet. Skömmu eftir það var svo farið að nota herpi- nótina, sem gerbreytti möguleikunum til veiða. Það veiðarfæri var svo notaS án mikilla breyt- inga allt fram undir síSari heimsstyrjöldina. Þá var tekiS aS nota hringnót, sem svo var nefnd, en hún er afbrigSi af herpinótinni. Þróunin hefir svo orSið sú, að herpinótin í sinni fyrri mynd má heita meS öllu horfin. Ný tæki hafa og nú veriS tekin i notkun er auSvelda meShöndlun hringnótarinnar og eru ýmsar nýjungar uppi á því sviði, en of snemmt aS segja um þaS enn hvaS ofaná verSur. Reknet hafa allt tímabiliS veriS notuS við síldveiðarnar jafnhliSa herpinótinni bæði við veiðar norðanlands og suðvestanlands. Til skamms tíma voru reknetin eina veiðarfærið við síIdveiSar suSvestanlands, en á síSasta ári tókst allvel aS veiSa síld á því svæSi meS hringnót og má búast við að framhald verði á því. Við þorskveiðarnar hefir þróunin orðið frá handfærum, sem var helsta veiðarfærið í upphafi tímabilsins, til botnvörpunnar á tog- urunum og linu og þorskanetja á vélbátaflot- anum. Öll þessi veiðarfæri og veiðiaSferSir, sem viS þau eru tengdar, hafa tekið meiri og minni breytingum i þá átt að auka afköstin og skal það ekki rakiS hér. Þó ma minna á breytingar á botnvörpunni nú síSast er flot- varpan var tekin í notkun viS þorskveiSar fyrir fáum árum og einnig nú nýlega árangurs^ ríkar tilraunir meS flotvörpu viS siIdveiSar aS vetrinum. Ennfremur var það þýSingarmikiS fyrir línuveiSarnar er linurennan var tekin í notkun skömmu eftir 'fyrri heimsstyriöldina. Loks má svo nefna aukna notkun ólífrænna gerfiefna i veiðarfæri og hefir þetta einkum fengið mikla þýðingu i sambandi við þorska- netin. Þegar tekið var að nota þorskanet úr gerfiefnum varð það til að stórauka aflann, en augljóst er aftur á móti að gæði þess fisks, sem þannig veiðist hafa reynzt minni en áður var og er þaS önnur saga. Önníir veiSarfæri, sem þýSingu hafa haft er einkum dragnótin, sem var tekin í notkun á fjórSa tug aldarinnar og var allmikiS notuS af hinum minni bátum flotans allt til 1952 er fiskveiSitakmörkin voru ákveðin 4 milur og og beinar grunnlínur dregnar fyrir flóa og firði. Voru þær veiðar þá bannaðar innan hinna nýju takmarka og lögSust þær þá niSur, þar til á yfirstandandi sumri, að takmarkaðar dragnótaveiðar hafa veriS leyfðar innan fisk- veiðilandhelginnar á nýjan leik. Hagnýting aflans. Við upphaf tímabilsins var hagnýting þess afla, sem á Iand barst mjög fábreytileg. Megin- hluti fisksins, sem var mest þorskur, var salt- aður og þurrkaður og fluttur þannig út. Lifrin var brædd og lýsi framleitt, en allt var það á frumstæðan hátt. Um meiri nýtingu á þvi hráefni, sem skilað var á land, var þá ^vart að ræða, utan nokkur framleiðsla skreiðar. Þó er cti Jón forseti, fyrsti togarinn, sem Islendingar létu smíða. 18 VÍSIR 50 ÁRA Afmælisblað VtSIS
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.