Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 37

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 37
Dr. Hallgrímur Helgason tónskáld: Skapandi tönlist nýja tímans. Þróun hinna síðustu hundrað ára hefir sýnt, að pólitískt ósjálfstæði hefir staðið öllu músík- lifi mjög fyrir þrifum. Þjóðin var neydd til að hjara, oft á vonarveli, sem yfirgefinn einyrki við ömuriegustu nýlenduskilyrði án verulegra tengsla við inriheim Evrópu. Með • endurheimt vaxandi frelsis síðan 1874, er Alþingi fékk aftur löggjafarvald, hófst smám saman viðreisn á öllum sviðum. Þessa varð ekki sízt vart í músik- inni. ísland eignaðist þjóðsöng, hátíðlega þakk- argjörð, tignarlegan og fagran, enda þótt hann í rauninni sé miður fallinn til þess að vera almennur undirtektasöngur, sem þó verður að krefjast af góðum þjóðsöng (til þess er tónsvið hans of umtaksmikið). Höfundur þessa hátíða- söngs var Sveinbjörn Sveinbjörnsson (1847— 1927). Hann hafði hlotið tónmenntun sína m. a. hjá Carl Reimecke, ágætum píanista í Leipzig, stjórnanda hinna heimsfrægu Gewandhaus- hljómleika þar í borg. Því miður eyddi Svein- björn, sem í músik var mestur kunnáttumaður allra islenzkra samtíðarmanna sinna, mestum hluta ævi sinnar í Edinborg, Kanada og Kaup- mannahöfn. Var það þá eflaust stórmikið tjón fyrir íslenzka menningu, að svo göfugur hæfi- leikamaður skyldi ekki starfa heima i sínu ættlandi. Með Sveinbirni Sveinbjörnssyni má segja, að ísland komist á músíksviðinu fyrst í tengsl við Evrópu. Þangað til höfðiim við í allri músík staðið meira og minna á stigi nátt- úruþjóðar, veiðiþjóðar. Ekki er hér rúm til að rekja áframhaldið í öllum smáatriðum. En við skulum ekki loka augunum fyrir því, þótt tor- velt sé fyrir fámenna og alltof dreifbýla þ.jóð að standa undir margkvísluðu menningarlífi, að þrátt fyrir margvíslegar framfarir í hljóð- færaleik, einsöngsflutningi, kórsöng, tónsmíði og músíkvisindum, þá hefir hin almenna, upp- eldislega hlið málsins orðið háskalega út undan og aftur úr. Afleiðingin er, þótt sárt sé að segja, sú, að enn er ekki lagður grundvöllur að því, að íslendingar kunni að syngja og spila og hlusta. Músíkin er ekki enn innlimuð i fræðslu- og menntakerfi þjóðarinnar. Nú er heill manns- aldur síðan þessi Nestor íslenzkra tónskálda leið, og fer þó fjarri því, að við þekkjum nema örlitið brot af verkum hans. Má þar nefna tvær fiðlusónötur, kantötur, ballötur, píanólög og orkesturverk. — Helgi Helgason (1848—1922) stofnaði fyrsta hornaflokk íslands, Lúðurþeyt- arafélag Reykjavíkur. Lög hans eru hrein fyrir- mynd, hvað alþýðleik snertir (Nú er glatt í hverjum hól, Öxar við ána). Nákvæmlega jafn- gamall honum er Magnús Einarsson (184S— 1934), sem fyrstur íslenzkra söngstjóra fór með kór sinn yfir meginland Evrópu 1905. Var það karlakórinn Hekla, sem samband norðlenzkra karlakóra er heitið eftir, og upp úr þeim kór varð karlakórinn Geysir á Akureyri til. Mörg lög samdi Magnús, m. a. hið geðþekka ákall Mikli guð, þótt sjaldan heyrist þau. — Björn Kristjánsson (1858—1939) ber að nefna hér fyrst og fremst vegna „Stafrófs söngfræðinnar", er hann gaf út, en það er ein hin skýrasta bók um byrjunaratriði tónkerfisins, sem íslending- ar hafa eignazt. Lög hans eins og Einn fagran morgun eru látlaus i bezta skilningi. — Bjarni Þorsteinsson (1861—1938) er fyrsti þjóðlaga- frömuður landsins. Safn hans, sem út kom i Kaupmannahöfn á árunum 1906—09, er minnis- varði, sem standa mun óhaggaður svo lengi sem íslands byggð stendur. Skyldur þjóðarinnar gagnvart slíkum velgjörðarmönnum hennar eru meiri en nokkur gerir sér i hugarlund. Við hlið- ina á þessu ómetanlega stórvirki eru lög Bjarna léttari á metunum; en sem sjálfmenntaður mað- ur samdi hann mörg einsörtgslög, kórlög og eina alþingishátiðarkantötu. Sum lögin eru afar vin- sæl, eins og Systkinin, Ég vil elska mitt land og Nú vagga sér bárur. — Jón -Laxdal (1865— 1928) sat á sínum tima í stjórn Hljómsveitar Reykjavíkur. Upp úr henni óx smám saman Symfóníuhljómsveit íslands. Hann er aðallega þekktur fyrir sagnadúetta sina, og Sólskríkjan hans hefir löngum sungið við hvers manns glugga á íslandi. — Árni Thorsteinsson (f. 1870) er núlifandi aldursforseti íslenzkra tónskálda. Einlæg ást á músikinni, drengskapur og höfð- ingslund einkenna hann bezt og öll hans verk. Hver kannast ekki við Kirkjuhvol eða Þess bera menn sár? En slæmt er, að mörg af ágætum lögum hans heyrast of sjaldan. í bók sinni „Harpa minninganna" hefir Árni lagt fram ýmsar merkar heimildir um músíklíf Reykja- víkur um og eftir aldamótin síðustu. — Kristján Kristjánsson (1870—1927), sem lengst af var læknir á Seyðisfirði, virðist máske ekki eiga heima i þessum hóp, en ótrúlegt listfengi þessa manns, sú formtilfinning, sem birtist i litlu lagi hans Yfir kaldan eyðisand, er svo óvenju- leg, að þess mun lengi minnzt. Þrá, óvissa, ein- 'manaleiki tala hér til okkar í tónum á ógleym- anlegan hátt. Sjaldan sést jafnskýr mynd af ís- landi í jafnlitlum ramma. — fsólfur Pálsson (1871—1941) var fjölhæfur völundarsmiður, svo sem verið höfðu bræðurnir Jónas og Helgi Helgasynir. Lög hans f birkilaut og Nú brosir vorsólin hafa lengi kveðið við á hverjum bæ. Magnús Einarsson. Bjórn Kristjánsson. — 1 lögum Halldórs Jónssonar (1873—1952) söknum við persónulegrar nótu, nema þá helzt i Verður létt úr ljóði. Verðmætari eru handrita- þættir hans um islenzka tónlistarmenn. Fátítt er, að maður í prestsstöðu hafi fórnað jafn- mikhi fé og tíma til eflingar söngs sem hann. — Sigfús Einarsson (1877—1939), dómorganisti í Reykjavík, var nemandi óperutónskáldsins August Enna í Kaupmannahöfn. Sem íslenzkur söngstjóri stendur hann að vandvirkni og smekkvísi í fremstu röð. Tonsmiðar hans bera vott um þýðlyndi og ljúfa lagkennd, hvort sem um er að ræða sólólög, kórlög eða fiðlulög. Hann hefir jafnan verið vinsæll höfundur í bezta skilningi. — Samstarfsmaður Sigfúsar við músíktímaritið Heimi, 1923—25, var Friðrik Bjarnason (f. 1880). í barnalögum sínum hefir hann náð að slá á sanna og sannfærandi strengi. Honum meiri að afköstum var Sigvaldi Kaldalóns (1881—1946). Sönglög hans hafa nú um aldarþriðjungs skeið verið óskalög mikils meginhluta þjóðarinnar, og sum þeirra hafa nálgast viðurkenningu þjóðlagsins, — skyld- leikann er vafalaust að finna i einföldum, ljós- um línum og auðskildari hljómsetningu (harmónik). — Miklu minna liggur eftir Jónas Tómasson (f. 1881). Aðalverk hans mun vera lagaflokkurinn Strengleikar og ýmis geðþekk kórlög. Sem kórstjóri hefir hann getið sér ágæt- isorð, og á ísafjarðarkaupstaður honum mikið að þakka. — Svipaðar leiðir sem karlakórs- stjórnandi á Akureyri hefir farið Áskell Snorra- son (f. 1888). Frá hans hendi hafa komið snotur orgelstykki og kórlög. — Af allt öðru bergi brot- inn er Björgvin Guðmundsson (f. 1891). Hann losar um smáborgaraleg bönd síðrómantiskrar afstöðu fyrirrennara sinna og skrifar kórstil, sem stundum snertir stórkostleik (óratórían Örlagagátan). En i víðfaðma flugi hugmynda sinna sést honum stundum yfir nauðsynlega ná- kvæmni i meðferð smáatriða, sem dregur úr listrænni verkun. Átakanlegar, þjóðtrúarkennd- ar lýsingar takast honum oft snilldarlega, eins og t. d. Á Finnafjallsins auðn. Fyrir mörg ágæt lög eins og Heyrið vella á heiðum hveri mun nafn hans lengi lifa. — í kjölfar hinna eftir- rómantísku aldamóta siglir Ingi T. Lárusson (1892—1946) með innilegri syngjandi sinni, sem Framhald á bls. 40. Sveinbj. Sveinbjörnson. Afmælisblað VÍSIS Helgi Helgason Sr. Bjami Þorsteinsson. Jón Laxdal. VÍSIR 50 ÁRA 37
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.