Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 40

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 40
Kristján Kristjánsson. ísólfur Pálsson. þó eflaust táknar „fin de siécle" á þeirri leið. Lag hans Ó, blessuð vertu, sumarsól mun samt lengi lifa sem einn hreinræktaSasti fagnaSar- söngur íslendinga. — MeSan Ingi með miklum náttúruhæfileikum sinum ekki hlaut neina möguleika til menntunar fékk Páll fsólfsson (f. 1893) snemma tækifæri til þess að njóta kennslu orgelmeistaranna Straufae í Le-ipzig og Bonnet í Paris. Barok-heimur J. S. Bachs og nýróman- tískur heimur Joh. Brahms virðast eiga jafn- mikil ítök í honum, og þessa strauma gat hann fært þurfandi þjóð sinni upp úr fyrstu heims- styrjöld. í tilefni af þúsund ára hátíð Alþingis 1930 voru honum dæmd 1. verðlaun fyrir kantötu sína. Hann hefir samið vandaða leik- húsmúsík, forleiki, orgelverk (Chaconne, Passa- caglia), kór- og einsöngslög. Sem dómorganisti hefir hann haldið hljómleika í mörgum borgum Evrópu og Ameriku. 1945 var Páll kjörinn doctor honoris causa viS Oslóar-háskóla. SamstarfsmaSur Páls viS RikisútvarpiS um aldarfjórðungs skeið hefir verið Sigurður Þórð- arson (f. 1895). Einnig hann stundaði nám í mús- íkborginni frægu, Leipzig. Söngleikur hans eða söngspil f álögum, með svifléttum og lifandi óperettu-söngvum, karlakórs-messa, klassískur forleikur og hátíðarkantata eru í óflokksbundn- um stíl sínum, ef svo mætti segja, ekki ómerkir áfangar á leið íslenzkrar músíkþróunar. — Þórarinn Guðmundsson fiðluleikari (f. 1896) stofnaði 1921 Hljómsveit Reykjavíkur og stjórn- aði henni í fjögur ár. Hljómsveitin efndi síðar til músíkkennslu, og varð þaS fyrsti vísir aS Tónlistarskólanum. Lög Þórarins bera meS sér létta, áhyggjulausa sönglund, sem oft stySst viS brotna þríhljóma með chanson-blæ. — Að sama skapi er stíll Emils Thoroddsens (1898—1944) einnig miðaður við sem mestan mögulegan vel- hljóm, sem andstæðu mishljóms. Leipzig laðar hann líka til náms. Óvenjulegar myndlistar- gáfur koma fram þegar á unglingsárum. Þó helgar hann tónlistinni mesta krafta sína við hliðina á ritstörfum. Eftirtektarverð sönglög, leikhúsmúsík, strokkvartett og kantötur sýna oft mikla hugkvæmni í stefjamyndun en minni stefjavinnslu. Sem ágætur píanisti var hann lengi fastur starfsmaður útvarpsins. Ágæt er karlakórsfúga hans við íslenzkt rímnalag, Sé ég eftir sauðunum. — Einu ári yngri en Emil er Jón Leifs (f. 1899). SömuleiSis hann leggur leið sina til Leipzig, þar sem Paul Graener og Alfred Szendrei eru helztu kennarar hans I tónsmiði og orkesturmeðferð. Hann kemur fljótt auga á gildi hinna rómantisku þjóðlegu skóla 19. ald- arinnar í Noregi og Tékkóslóvakíu (Grieg, Smetana, Dvorák) og byrjar fyrstur íslendinga að nota þjóðlagið sem uppistöðu í smærri og stærri tónverk: aSallega rímnalagiS og tvi- söngslagiS. Fæst verka hans hafa enn heyrst á íslandi, en þau eru skrifuS án tillits til sætra samhljóma, — lýsa afdráttarlausri stefnufestu og norrænu þreki. Með natúralistiskri hörku sinni eru þáu blessunarlega laus viS alla væmni. Þessi miskunarlausi, stórhöggni strangleiki, sem skapað getur aldahvörf í íslenzkri músik, kem- ur fram i Eddu-óratóríum höfundar, sögu- symfóniu, orgel-konsert, íslands-kantötu, drama- inu Baldur, tveimur strokkvartettum o. fl. Sem rithöfundur hefir Jón víSa um heim birt ótal greinar og ritgerðir, gefið út tvær bækur og stjórnað um 30 hljómsveitum á meginlandi Evrópu. — Jafnaldri Jóns er Helgi Pálsson (f. 1899). Eftir að hann lauk tónfræðilegu námi í Tónlistarskólanum hjá dr. FranzMixa og dr. Victor Urbancic hefir hann fyrst og fremst skrifað kammermúsík: tvo athyglisverða strok- kvartetta, planó-fiðlu-tilbrigði, fiðludansa o. fl. Aðalhugðarefni hans er kontrapunktískur nú- tímarit-háttur sem grundvöllur að þjóðlegu tón- máli. — Þessi stefna er ekki jafn augljós hjá Þórarni Jónssyni (f. 1900), sem var sjómaður á Austfjörðum áður en hann hóf músíknám i Reykjavik hjá Ernst Schacht og i Berlín hjá Friedrich Ernst Koch. Smekkvísleg, óbrotin hljómsetning er á sönglögum hans (t. d. Heið- bláa fjólan mín fríða) og óáleitinn, nærri því þagmælskur kontrapunktur í orgelsónötu hans. Ennfremur ma nefna kóra með hljómsveit og tvöfalda fúgu fyrir sólófiðlu yfir töfraformúl- una B-A-C-H. Þórarinn hélt hljómleika með eigin verkum 1936 og 1940 í Berlin, þar sem hann var búsettur í 25 ár. Karl Otto Runólfsson (f. 1900) var i tónsmiði nemandi F. Mixa. Hann dregur upp áhrifaríkar stemmningar í karlakórsverkum sínum Föru- mannaflokkar þeysa og Nú sigla svörtu skipin. Með einföldum tónendurtekningum, eins og í Den farende Svend, tekst honum oft að ná vel blæ þjóðlagsins. Önnur verk hans eru m. a. fiðlusónata, trompetsónata, orkestursvítan Á krossgötum og þjóðlagaútsetningar. Hann raðar gjarna saman hugmyndum sínum að episkum hætti, oft með snöggri hljómskiptingu í frjáls- lega syngjandi formi. Markús Kristjánsson (1902—31) stundaði eins og margir aðrir íslenzkir tónlistarmenn nám í Halldór Jónsson, Sigfús Einarsson. píanóleik í Leipzig. Mikill fengur er islenzkri músík að sönglögum hans, sem vitna um sjald- gæfan þroska ungs manns, er dó aðeins 29 ára gamall. Flestir kannast við Bikarinn og Gott er sjúkum að sofa. — Jafngamall Markúsi er Siguringi Eiríkur Hjörleifsson (f. 1902). Við Tónlistarskólann í Reykjavík lagði hann stund á tónfræðileg fög hjá F. Mixa og V. Urbancic. Furðuhljótt hefir verið um þennan hlédræga höfund, sem samið hefir m. a. 16 konsertvalsa fyrir píanó, fjórradda kórfúgu Lofið guð, fiðlu- sónötu, strokkvartett og symfóniu í c-moll, sem ber vott um leitandi ihygli gjörhuguls manns. — Á svipuðum leiðum er Árni Björnsson (f. 1905), sem naut sömu handleiðslu og Siguringi. 1 píanósónötu hans má greina dálæti höfundar- ins á Johannes Brahms, en annars aðhyllist hann þjóðleg sérkenni, enda hafði Guðlaug Iangamma hans leikið á lahgspil fyrir Jónas Hallgrímsson. Af tónverkum hans má nefna orkestur-svítu, svítu fyrir strokhljómsveit, lýð- veldiskantötu og 5 þjóðlög fyrir flautu og píanó. Árni nam flautuleik í Manchester i rúm tvö ár og var 1946—52 kennari í píanó- og flautuleik við Tónlistarskólann í Reykjavík. — Björn Franzson (f. 1906) stundaði tónfræðinám hjá F. Mixa og V. Urbancic í Reykjavík og próf. Melchers í Stokkhólmi. Eftir hann liggja aðal- lega sönglög, sem bera með sér vandvirkni i traustum hefðarstíl, Sigursveinn D. Kristinsson (f. 1911) hefir getið sér gott orð sem stjórnandi Tónskólans á Siglufirði. Eftir hann liggja aðallega kórlög og antífónískar mótettur með ' hógværu pólýfón- sniði, auk tóndrápunnar Draumur vetrarrjúp- unnar. — Skúli Halldórsson (f. 1914) er út- skrifaður frá Tónlistarskólanum i Reykjavik. Verk hans svo sem ballett- og orkestur-svítur, kórverk með hljómsveit og sönglög sýna létta hönd með síbreytilegum blæbrigðum. Með tíðum kvintfærslum leitast hann við að ná fram sam- Friðrik Bjarnason. Sigvaldi Kaldalúns. ræmi milli viðáttu hljóms og landslags. — Allt önnur er afstaða Jóns Þórarinssonar (f. 1917). Sem dyggur Hindemith-nemandi lítur hann mjög upp til lærimeistara síns og ber réttilega mikla virðingu fyrir traustu, akademísku hand- verki hans. Kemur þetta, ásamt mikilli leikni i stefjavinnslu, einkar vel fram i fiðlu- og klarinettu-sónötum hans, píanósónatínu og orkesturlögum. Nokkur minni lög eru létt og eðlileg og velta engu vandamáli (Fuglinn í fjörunni). 1949 hlaut Jón Master-of-Arts-gráðu við Yale háskólann i New Haven í Bandarikj- unum. — Eina kventónskáldið í þessum hópi er Jórunn Viðar (1918). Sem útlærður pianisti frá músikháskólanum i Berlín hefir hún getið sér mikinn orðstír. Auk þess hefir hún m. a. skrifað tvo balletta, kvikmyndamúsík og fortónað Ólafs rímu Grænlendings eftir Einar Benediktsson fyrir kór og hljómsveit. — Lagsetningar hennar við þjóðvísur hafa á sér friskan blæ með líflegri framsögn. Magnús Blöndal Jóhannsson (f. 1.925) stund- aði músíknám i New York, m. a. hjá Bernhard Wagenaar. Frá hans hendi hafa komið sónata fyrir óbó og klarínettu, tvær pianósónötur, kammerkantata fyrir tvo sólósóprana, trompet og píanó o. fl. Hann beitir mishljómnum óspart, oft mjög nýstárlega, er hugmyndaríkur, en form- ið mætti stundum vera dálitlu fastara i sniðum. Eftir að Jón Nordal (f. 1926) hafði lokið próf- um sínum við Tónlistarskólann í Beykjavík stundaði hann framhaldstónsmíðanám hjá einu bezta tónskáldi Svisslendinga, Willy Burkhard í Ziirich. Orkestur-konsert hans, blásaratrió, þjóðlög fyrir hljómsveit og svíta fyrir fiðlu og píanó eru máske ekki sérstaklega einkennandi fyrir ísland, en þau eru ort af ærlegri glóð og kunnáttu listamanns, sem spáir góðu um fram- tíðina. Benjamín starfsbræðra sinna er hér Leifur Þórarinsson (f. 1934). Uppreisnarhugur gegn stirðnuðum venjum hefir löngum verið gott vegarnesti til að kanna ókunna stigu og stækka tjáningarsvið mannsins, án þess þó að forkasta með öllu gildu lögmáli arfs. Tónsmiðar þessa yngsta starfsbróður eru vafalaust spor í þessa átt. NIÐURLAG. Þessu yfirliti er þar með lokið. Framantaldir höfundar hafa allir, beint eða óbeint, lagt nokk- uð af mörkum til eflingar islenzkri tónmennt. Skerfurinn frá hverjum einstökum er aS vísu misstór, en því fleiri stoðir, því styrkari bygg- ing. En framlag höfundanna eitt saman er ekki nóg. Hlutdeild fólksins er islenzkri músík lífs- nauSsyn. En hún skapast gegnum uppeldi og lifandi tónkenningu. ÆSsta hlutverk menningar er að efla gildi mannsins með því að þroska meðfædda hæfileika hans, vekja það sem sefur, rækta það, sem áður var eyðimörk. Músik er gildur þáttur menningar. Hér bíða enn mikil verkefni óleyst. Enn vantar miklu meira af alls- kyns hljóðfærum í landið, meiri og betri söng- og músíkkennslu í skólana, aukna heimilismúsik og síðast en ekki sízt fleiri blandaða kóra og hæfilegan hljómleikasal i höfuðborgina, sem enn er enginn til. Handverk er undanfari allrar listar. Allir geta í músík numið þetta handverk að vissu marki- Því fleiri sem öðlast tækifæri til að læra það, því betri jarðvegur skapast frjóu músíklífi, þvi betri og blómlegri list sprettur síðar upp úr þeim jarðvegi. 40 VlSIR 50 ÁRA Afmælisblað VÍSIS
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.