Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 64

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 64
en 195C töldust um 5 700 byggðar jarðir á land- inu. Flestir bændabæir komnir í vegasamband, sími alls staSar. MeS rafurmagn gengur hægar, en miSar þó áfram. TaliS er aS nú hafi 3031 býli not af rafurmagni, þar af 2056 frá almenningsveitum, 535 frá einka vatns- aflsstöSvum, og 440 frá mótorstöSvum. ÁburS- prverksmiSja er byggð og tekur til starfa 1944, það er mikill viSburSur í ræktunarmálum, þótt gallar séu á þeirri framkvæmd og betur hefSi mátt gera án aukins kostnaðar. Stéttarsam- band bænda er skipulagt 1945. Það ásamt Bún- aðarfélagi íslands byggir nú Höll bændanna i Reykjavík. Framhaldsnám i búnaSi hefst á Hvanneyri 1947, með þaS fyrir augum að mennta svo búfræðinga innanlands, að þeir geti valdiS því að mestu, að leiSbeina bændum í búnaSi, svo sem meS þarf. Skógrækt og sandgræSsla færir mjög út kvíarnar. BúnaSarbankinn var stofnaSur 1929, mikinn þátt hefir hann átt i þvi aS kleift hefir reynst aS gera þaS sem gert hefir veriS. Þó hefir löng- um verið fjár vant, það ekki hrokkið til, og er það nokkuð að vonum, svo ört hefir gengið fram margt það er kostar peninga. Vel má vera að gangurinn hafi stundum verið meiri en efni leyfðu og hyggilegt var. En vandi er að dæma hvað dýrast var fyrir þjóSina, aS fram- kvæma meira en geta virtist til, eSa láta ógert. Hvað um það, jákvæð hugsun lofar hamingjuna fyrir að jákvæðir hlutir hafa gerst. Er þá eínn hlutur ónefndur, og ekki sá minnsti, það eru byggingarnar í sveitunum, nú búa flestir bænd- ur i mannsæmandi ibúSum meS skylduliS sitt, svo var eigi fyrir 50 árum. Hið sama er um búfénaSinn, þeim fjölgar ört býlunum, og eru aS verSa i vænum meiri hluta þar sem vel og prýSilega er hýst yfir fólk og fénaS. IX. Höll bændanna er eigi fullgerS, þar skortir mikið á, en hún verður byggð að fullu. Ég er einn af þeim sem mjög hafa dregið i efa aS þar sé rétt aS staSiS aS byggja svo viða- mikiS fyrir starfsemi BúnaSarfélags íslands og Stéttarsambands bænda. Sú skoSun mín er aukaatriði í því sambandi, Höllin ris að fullu. Umbætur þær, sem bændur hafa með höndum og framfarir þær sem þeir vinna að eru ekki fullgerðar, þar skortir einnig mikið á. Nánar athugað er það svo, að þessum verkum bænd- anna verSur aldrei lokið né þau á enda kljáð. ÞaS er heill bændanna og gæfa þjóSarinnar, að hafa gert mikiS en eiga þó æriS ógert, gnótt góSra verkefna. HvaS er framundan, hvaS kallar mest aS? Væri ég maður til þess að svara þvi, myndi ég sennilega ekki dvelja álengdar fjarri? Þá væri ég liðtækur á starfs- stöðvunum. En þótt mér sé um megn aS svara þessum spurningum, get ég með fáum orðum drepið á örfá atriði. Að rækta meira? Já auðvitað verður haldið áfram að rækta, tækin eru til. í fyrrasumar gengu óþurrkar á Suðurlandi. Afleiðing, flytja varð inn smjör frá Danmörku. Það er bæði óhætt og þörf að halda áfram að rækta — meS forsjá, og þó er ef til vill ennþá meiri nauSsyn að bæta ræktunina. Ekki eingöngu meS því að kýla meiri tilbúnum áburði á túnin, eins og mjög hefir verið mælt fyrir að gera hin siðustu ár. Ég vil nefna tvennt. Ann- að er framræslan. Hinir góðu opnu skurSir eru engin heildarlausn. ÞaS er meira aS segja neySarráS að ræsa nær eingöngu með opnum skurðum eins og nú er gert víðast hvar. En er vist að það sé nauðsyn? Er ekki hægt aS finna nothæf ráS til þess aS lokræsa túnin? Kílræsan eru bjargráð sem gripiS hefir veriS til, en samt eru þaS aSeins lélegt úrræSi. Þrátt fyrir kostnað tel ég aS hnausræsin hafi veriS aflögS og afrækt meir en réttmætt er. Tilraunamál aS koma þar vélum aS-á ein- hvern hátt. Einnig tilraunamál aS gera pípu- ræsi meS einhverjum hæti, þótt ekki sé völ á leirrörum svo sem tíSkast á NorSurlöndum. Ef bændur i öSrum norSlægum löndum geta kostaS þvi til að lokræsa ræktað lend til þess að tryggja mikla og jafna uppskeru, fer þá ekki að líða að þvi að islenzkir bændur geti gert hið sama, og sjái sér hag i þvi? Annar þáttur er fullkomin þurrkun mýra til hagaræktar, á fljótvirkari hátt en hægt er að gera með þeim fullkomnu skurð- gröfum sem nú eru notaðar viS skurSagerS. Þar er mikiS aS vinna, og mér virðist, að tækja sé völ til þeirra framkvæmda, sem geri fært aS snúa sér að slíku, reyna það. Svo er það grasfræið. Ennþá er i raun og veru allt í dróma er því við víkur. Tilraunir þær sem gerðar hafa verið að rækta fræ hafa ekki leitt til jákvæðra framkvæmda. Fyrir fáum árum ætlaði SÍS að efna til fræræktar með stórum tökum, á söndunum á Rangárvöll- um. Hugðu allir gott til þeirrar framkvæmdar. Þegar á átti að herða, landið fengið, á annað hundrað ha minnir mig — nægur er sandur- inn — rann þessi fyrirætlun SIS bókstaflega út i sandinn, á hinn vesaldarlegasta hátt, og þar við situr. Vöntun á heppilegu gras- fræi, og skilningur á því máli öllu, er mesta meinsemd túnræktarinnar, eins og nú standa sakir. Oft hefi ég látiS móSinn mása í huganum, aS snjallir búvísindamenn islenzkir kynbættu melinn, húsakornpuntinn og snar- rótina, og að islenzkum bændum bætist þannig innlendur ræktunargróður öruggur og góður. Ef til vill aru þetta höfuSórar, ef til vill ekki. AnnaS ér ef til vill nær, aS gera raunhæfar tilraunir aS rækta svo að um muni t. d. af Timótei-fræi. Að semja um frærækt fyrir isl. staðhætti, erlendis, vel er það hugsanlegt. Kyrrstaða i þessu máli og athafnaleysi er dýr. Þjóðinni fjölgar, búfénu fjölgar en hagarnir stækka ekki, en þeir batna, þar sem mýrar eru ræstar. Sums staðar eru hagar nægir fyrir aukínn fénaðarfjölda, annarstaðar er ekki svo vel. Það þarf að bæta hagana, auka gróður- lendiS, hjá þvi verður ekki komist, ef vel á að fara. Starfsemi Sandgræðslu íslands þarf að aukast. Hún þarf lika að færast að nokkru i nýtt horf, og byggjast meira en verið hefir á greinagóðum rannsóknum og tilraunum, og um fram allt, bændurnir þurfa sjálfir aS verSa á einhvern hátt virkir aðilar við að bæta og auka hagagróSur landsins. Nýju sandgræSslu- lögin, sem lögS voru fyrir siðasta Alþingi, gætu verið spor i rétta átt, ef þeim væri sómi sýndur, meiri en var a því þingi, þau sam- þykkt og gerð virk án afsláttar og tafa. Holdanautin eru reynsluvert atriði i þessu sambandi, við að nýta hagana skynsamlega, án þess að þjaka þá. Ræktun haganna í ein- hverju formi er einnig eitt af þvi er leggja verður til grundvallar þvi að koma aukinni sauðfjárrækt á þann kjöl, að hún geti boriS, sig með verulegan útflutning á fyrsta flokks lambakjöti fyrir augum, án styrkja og ölmusu- gjafa, til neytenda heima og erlendis. Hvorki bændurnir né þjóðin hefir efni á því til lengd- ar að greiða með kjötinu, einni hinni bestu matvöru sem framleidd er á Norðurlöndum. Kornræktin? Bráðum leggur Klemenz á Sáms- stöSum upp árar, hann eldist eins. og aSrir, á þá aS hætta að rækta þessa vitund af korni, sem ræktuð er á SuSurlandi? Eiga fáránlegar skýjaborgir um stórræktun korns „á kostnaS ríkisins", eSa eitthvaS þvílíkt, aS hamla venju- legum jarðneskum framkvæmdum í nothæfri kornrækt i lágsveitum sunnanlands? Ég held enn, þrátt fyrir tómlætið í þessu máli, að korn- rækt eigi aS verSa liSur í búskap venjulegra bænda, í góSsveitunum um SuSvesturland. Hagnýtar tilraunir er sýnt geti hvernig best verSi staSið að kornrækt eru mikiS verkefni, aS samræma þá tækni sem völ er á, hóflegri kornrækt sem bændur valda. Slík. kornrækt, og bætt og aukin votheysgerð virðist vera líklegustu ráSin til þess aS hamla á móti þjóS- hagslegu og búnaSarhagslegu óhófi um kaup á erlendum fóSurbæti, sem enganveginn getur talist heppilegt aS greiSa bændum i fjarlægum löndum fé fyrir að framleiða, þótt ísl. bændur vilji þeim alls góðs unna, sem stéttarbræðrum sínum. Framleiðsla grasmjöls er einn þáttur skyn- samlegrar notkunar fóSurbætis, en um leiS er þess aS minnast, aS slík framleiSsla verSur aS koma sem hlekkur i umbótakeSjunni bætt tánrækt. Hinir meginhlekkirnir eru: betra grasfræ, og meiri jarðvinnsla og kornrækt í góðsveitunum. í minningarriti Búnaðarsambands Suður- lands er þess getið, að meðalstærð túna á Suðurlandsundirlendinu, i V-Skaftafells- Rang- árvalla- og Árnessýslum, hafi verið 2,8 ha. árið 1908, en sé orðin 14,7 ha árið 1957. Þetta sýnir mikla framsókn, og vafalaust er þetta leiðin sem farin verður í ræktunarmálunum um næstu framtið, að stækka býlin sem fram- leiSslueiningar, en hitt hygg ég minna um vert, þótt mjög sé um þaS talað og aS því unniS meS sérákvæSum, aS stækka tún á öllum býlum aS einhverju vissu marki. Við þá hugsun er gælt meira en hóf er á. Þessi tilraun til þess að gera alla jafna, er volæðiskennd og i raun og sannleika einskonar kapphlaup við skugg- ann sinn, að þvi verður aldrei mikill sjálf- stæðis- né menningarauki. Já, vel á minnst, bændamenningin, sérfróðir menn skrifa um það, jafnvel í erlend bænda- blöð, aS bændamenningin íslenzka sé undir lok liSin, eSa þvi sem næst. Þessu mótmæli ég, menning er margskonar og með ýmsum hætti. Margt sem var snar þáttur hinnar gömlu bændamenningar er horfið og kemur aldrei aftur, aS þvi er eftirsjá, en hitt er bót i máli aS margt sem var eymd og vanmenning hefir um leiS gengiS fyrir sama stapa, er líka horfiS og kemur vonandi aldrei aftur. í sveitunum, á vel stæSum býlum stórum og smáum, þróast nú nýir menningarhættir, sem vel ber aS meta. ÞaS sem enn skortir mest á viSa er snyrti- mennska i starfi og umgengni allri, röS og regla sem mótast af kunnáttu og fullum skiln- ingi á þörf þess aS gera hvert verk á réttum tima, og á réttan hátt, vegna þess aS búskapur er ekki stefnulaus þrældómur heldur mannbæt- andi vísdómur hugsunar og starfs. Enn munu jarSir fara í eySi og aSrar rísa sem nýbýli, en búskapurinn heldur samt áfram aS færast meir i aukana, í samræmi viS fram- vinduna i þjóSfélaginu og þarfir þjóSarinnar. Engu þarf aS kvíSa í því sambandi. Eyðibýlin afskekktu eru rentulitill höfuðstóll sem þjóðin á og eigi skal vanmeta, hann kemur að notum þegar þjóðin er mannmörg orSin miSaS viS þaS sem nú er. Þetta er jafn víst eins og aS engum venjulegum manni kom til hugar fyrir 50 árum, um þaS leyti er dagblaSiS Visir hóf göngu sina, að svo yrSi umbreytt til batnaSar eftir hálfa öld ræktun og framleiSsla í sveit- unum, eins og nú er raun á orSin. Sem betur fer eru alltaf uppi á meðal vor menn sem ekki eru venjulegir, menn sem sjá stærra og lengra en vér sem erum aS puSa á jafnsléttunni. Þannig var því farið um Einar Benediktsson, er hann laust fyrir aldamótin síðustu orti sín íslandsljóð og sá sýnir: „Og garSur viS garS í breiSum byggSum stóS bjartur eins og sumarsaga, meS röðulgljá i rúðum skyggðum, meS ræktaS engi og beittan haga." Þessi sýn skáldsins er nú orSin að ljósum veruleika, viSa um byggSir landsins, og verður enn betur á næstu áratugum, i tíð þeirra ungu, sem nú eru að æfa iþróttir starfsins, aka trakt- orum um gróin tún og blása heyjum í hlöður með ærnu afli. Ritað á Jaðri, á túnaslætti 1960. 64 VÍSIR 50 ÁRA Afmælisblað VÍSIS
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.