Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 80

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 80
Rafstöðin við Ljósafoss. 1933 og skiluðu álitsgerð sinni i ársbyrjun 1934. Lögðu þeir til að byrjað yrði á virkj- un í Sogi við Ljósafoss i stað Efra Sogs, er við höfðum haft augastað á áður. Töldu þeir Ljósafoss viðráðanlegri sem byrjunarvirkjun og betra væri að geyma Efra Sog þar til hægt væri að fullvirkja þar. Bæjarstjórn féllst á sjónarmið þeirra og ákvað að koma upp stöð við Ljósafoss samkvæmt tillögnm ráðunautanna er væri 12.500 hestöfl að stærð með tveim vélas-mstæðum jafnstórum. Jafnframt væri gert ráð fyrir þriðju samstæðunni 6250 hest- afla í húsinu, en alls skyldu vera þarna 5 véla- samstæðmv samtals 31.250 hestöfl, þar af ein til vara. Stíflan ofan við Ljósafoss og stiflu- inntak var byggt að fullu fyrir 5 vélasamstæður. Þessi vélaaukning er fékkst með fyrsta virkj- unarstigi Ljósafoss-stöðvarinnar var nærri fjórföldun á vélaaflinu, úr 4500 hestöflum upp í 17000 hestöfl. Var það mikið átak í einu stökki, sem allir voru þó einhuga um að koma þyrfti. Framkvæmd virkjunarinnar var boðin út á Norðurlöndum og komu mörg tilboð frá Danmörku, Noregi og Sviþjóð. Lægstbjóðandi í byggingarvinnu var verktakafirmað Höjgaard og Schultz í Kaupmannahöfn og aðstoðaði það einnig i gegn um bankasamband sitt við útveg- un lánsfjár. Vélar til virkjunarinnar komu frá Svíþjóð og tók sænskur banki að sér að gefa út skuldabréf fyrir virkjunarláninu, er seld voru á almennum markaði og seldust vel. Framkvæmdir á virkjnnarstað byrjuðu vorið 1935 og gat Ljósafoss-stöðin tekið til starfa haustið 1937. Var þá komið fullt álag á ElliSa- árstöðina, svo að eigi mátti tæpara standa, aS unnt væri að anna hámarks aflþörfinni veturinn 1937—'38. Með tilkomu Ljósafoss-stöðvarinnar var tek- in upp rafmagnseldun í heimílum, og voru menn furðu fljótir að breyta til frá gasi eða olíu, svo að það tók ekki nema fá ár uns al- menn rafmagnsnotkun i heimilum, að undan- tekinni rafhitun, var komin á. Það fór á sama hátt með Glerá fyrir Akur- eyri, að hún reyndist ónóg til lengdar. Lét bæjarstjórn Akureyrar athuga ýmsar virkjunar- leiðir, bæði Fnjóská, Goðafoss og Laxá í Mý- vatni. Varð hin siðasttalda fyrir valinu, og var þar á árunum 1938—*39 virkjað um 30 m fall í Laxárgljúfrum hjá Brúum með 2400 hesta vélaafli. Fékk Akureyrarbær virkjunarlán i Danmörku. Fyrir ísafjarðarkaupstað og Eyrarhrepp var ;virkjaS Fossavatn i Engidal með 900 hestöflum 1937. Jafnframt voru aðrar smáaukningar í disilstöðvum og smávatnsaflsstöðvum við sveitabæi. Á þessum áratugi, 1930—'40 bættust þannig við i þrem tiltölulega stórum virkjunum, auk nokkurra smærri stöðva, vélaafl er nam nær 17.000 hestöflum eða um það bil fimmfalt það afl, sem komið var á fyrri áratugunum þremur. Þegar Ljósafossvirkjunin tók til starfa sunn- 80 anlands og Laxárvirkjunin fyrir norðan, var hægt að taka'upp almenna rafmagnsnotkun á heimilum. Óx við það hin almenna rafmagns- þörf hröðum skrefum frá því sem áður var, þegar rafljósin voru aðalatriðið. En svo skall á heimsstyrjöldin síðari og vöxturinn varð enn meiri af þeirri ástæðu, en nokkurn hafði órað fyrir. Hafnarfjörður var tengdur við Sogs- virkjunina á árinu 1938 og dísilstöðin lögð niður. Varð því þegar á árinu 1940 að undir- búa aukningu i Ljósafoss-stöðinni. Var þaS bætt við þriðju vélasamstæðunni og hún höfð stærri en hinar fyrri eða 7800 hestöfl. Af styrj- aldarástæðum tafðist uppsetningin svo, að vél- in tók ekki til starfa fyrr en sumarið 1944. Undir eins eftir ófriðarlokin var hafist handa um að koma upp varastöð við Reykja- vík. Hún var byggð á árunum 1946—'48 og hafði 11.000 hesta afl. Var það gufuhverfill með tilheyrandi katli, er kynda mátti ýmist með kolum eða olíu að vild. Þá var Laxárvirkjunin stækkuð 1944 með 4.000 hestafla vatnshverfli. Ennfremur var virkjaður Skeiðsfoss i Fljótum fyrir SiglufjörS 1945 með 2400 hesta afli og Andakilsá árið 1947 fyrir Borgarnes og Akranes með 5000 hestöflum. Þá var aukin Fossárvirkjunin fyrir ísafjörð með þvi að virkja Selá frá Nónhorns- vatni með 800 hestöflum áriS 1946 og Göngu- skarSsá hjá SauSárkróki áriS 1949 meS 1500 hestöflum. Samtals er þá uppsett vélaafl á þessum ára- tugi 1940—'50 21.500 hestöfl vatnsafl og 11.000 hestöfl gufuafl, samtals 32.500 hestöfl eða rúm- lega 60% aukning frá því sem áður var komið. Árið 1950 var hægt að byrja á virkjun Neðri-Sogsfossanna írafoss og Kistufoss, með aflstöðina neSanjarSar við írafoss. Gat hún tekið til starfa 1953 með 46.000 hesta afli og sama ár var ný virkjun tekin í notkun í Laxá úr Mývatni með 12.000 hestöflum, neSanvert viS fyrri stöSina. Ennfremur var virkjuð Þverá við Hólmavik með 850 hestöflum og áriS 1954 var SkeiSsfoss-stöSin stækkuS fyrir SiglufjörS um 2400 hestöfl. Sama ár tók virkjun i Fossá við Ólafsvík til starfa meS 1200 hestöflum. Á árinu 1958 tók til starfa Mjólkár-virkjunin fyrir VestfirSi meS 3500 hestöflum og Reiðhjalla- virkjunin fyrir Bolungarvík sérstaklega með 500 hestöflum, ennfremur Grimsárvirkjunin fyrir Austurland með 4000 hestöflum. Sáu raf- magnsveitur rikisins um virkjanir þessar allar nema írafoss og Skeiðsfossvirkjanirnar. Loks kom svo virkjun i Efra Sogi, er byrjaði starf- semi sína i des. 1959, en var ekki að fullu lokið fyrr en á sumrinu 1960. Hefur hún 40.000 hesta afl. Hafa þá bæzt við vélakostinn á þessum ára- tugi 1950—'60, vatnsaflsvélar, er nema rúmlega 110.000 hestöflum eSa rúmlega tvöföldum á þessum áratugi frá því er fyrir var. Er þá uppsett vélaafl orSið 163.000 hestöfl til raf- magnsvinnslu eSa umreiknaS i kw um 110.000 k\v. MeS þessu afli má vinna til almennings- þarfa um 400 millj. kwst. árlega og er ísland VlSIR 50 ÁRA þá er komiS inn í röS þeirra landa, er tiltölu- lega mikla raforku nota. Á þessum áratugi var lögð niður gasstöðin i Reykjavik. Þótt raflýsingin væri tekin frá gasstöðinni 1921 og rafsuðan i heimilunum á árunum eftir 1937, hafði það ekki þau áhrif á rekstur stöðvarinnar, að hún gæti ekki starfaS áfram. Hún hafSi eftir sem áSur nokkra gas- sölu til iSnaðar o. fl. og koks-sölu óskerta. Þegar Hitaveita Reykjavíkur tók til starfa 1944 hvarf kokssalan á hitaveitusvæðinu, en hélst áfram utan þess og utanbæjar. En upp úr styrj- aldarárunum síðari fóru menn að taka upp oliukyndingu, kol og koks varð um skeið fa- gætara, en innflutningur brennsluolíu óx hröð- um skrefum. Þá hvarf smám saman allur mark- aður fyrir afurðir gasstöðvarinnar og auðséð var að hlutverki hennar var lokið. Bæjarstjórn ákvað aS leggja hana niSur áriS 1956 og hafSi hún þá starfaS síSustu árin með nokkrum halla. Gasstöðin starfaði þannig í 46 ár í Reykjavík og fullnægði ágætlega þörfu hlutverki i fram- þróun bæjarins. Af hinu virkjaða rafafli hefur Sogsvirkjunin langmest eða liðug 100.000 hestöfl i Sogi. Sogs- virkjunin er nú orðin sameign rikisins og Reykjavíkurbæjar og er ætlast til, að 'hún verði helmingaeign aðiljanna, þegar fullvirkjað er, en eignin er stöðvarnar við Sog ásamt há- spennulinum þaðan til Reykjavíkur og aðal- spennistöð við Elliðaárnar. Veitusvæði Sogsvirkjunarinnar verður meS tímanum allt SuS-Vesturland, austan frá Vik og vestur á Reykjanes meS Vestmannaeyjum, Faxaflóa og Vesturlandi til Breiðafjarðar, aS svo miklu leyti sem Andakílsárvirkjunin í BorgarfirSi og Fossárvirkjun viS Ólafsvik ekki anna þörfinni hjá sér. Sogsvirkjunin selur orku sína í heildsölu, ýmist viS stöSvarvegg eSa aSalspennistöSvarvegg til rafveitna svo sem Rafmagnsveitu Reykjavíkur, Rafveitu Hafnar- fjarSar, Rafmagnsveitna ríkisins og Áburðar- verksmiðjunnar h.f. Rafmagnsveitur ríkisins sjá um flutning raforkunnar utan Reykjavíkur og Hafnarfjarðar til héraðsveitna viðsvegar á orkuveitusvæðinu. En héraðsveiturnar sjá um dreifingu orkunnar til notendanna á sama hátt og Rafmagnsveita Reykjavíkur og Rafveita Hafnarfjarðar innanbæja hvor hjá sér. Stjórn Sogsvirkjunarinnar hefur falið Raf- magnsveitu Reykjavíkur að sjá um rekstur stöðvanna ásamt eigin stöðvum. Eru þvi allar rafstöðvarnar 3 við Sog og 2 við ElliSaár rekn- ar saman sem ein stöð væri, þannig að heildar- samstarfið verði sem ódýrast báðum aðiljum. Næst að stærS er Laxárvirkjunin með 18.400 hestöflum i tveim aflstöðvum. Er Laxárvirkjun- in sameign ríkisins og Akureyrarkaupstaðar, að sínu leyti eins og Sogsvirkjunin. Mun veitu- svæði Laxárvirkjunarinnar ná með timanum um mikinn hluta Norðausturlands. Það er þegar komið veitukerfi til Húsavikur og víða um Aðalreykjadalinn svo og um mikinn hluta EyjafjarSar. Kaupendur orkunnar eru á sama hátt og við Sogsvirkjunina Akureyri og Rafmagnsveitur ríkisins, en þær annast orkuflutninginn til héraSsveitnanna utan Akureyrar. Næst aS stærð kemur Reykjavík meS 4.500 hestöfl i vatnsafli og 11.000 hestafla varastöS meS gufuafli við Elliðaárnar, samtals 15.500 hestöfl. Álika mikið afl er nú komið i eigin stöðvar Rafmagnsveitur rikisins víðsvegar um landið, °g leigu einstakra bæjarfélaga og í Andakilsar- virkjun eru um 11.000 hestöfl Ríkisstjórnin hafði litil afskipti af rafmagns- málunum lengi vel framan af. Skömmu fyrir 1920 var veitt nokkurt fé úr ríkissjóði til leið- beininga um rafstöðvabyggingu, einkum ætlað til hjálpar bændum um smá-vatnsaflsstöSvar. Lög um löggildingu til rafvirkjastarfa voru sett 1913 og um rafmagnsveitur 1915, en eins og áSur var sagt komu ný lög um raforkuvirki 1925, er Fossanefndin hafSi samiS. Þeim lögum var hreytt 1932 og 1933 kom itarleg reglugerS um raforkuvirki og rafmagnseftirlit- rikisins var formlega sett á stofn. ÞaS má þó telja að rafmagnseftirlitiS hafi tekið til starfa, þegar Afmælisblað VÍSIS
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.