Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 81

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 81
núverandi raforkumálastjóri Jakob Gíslason var fenginn til þess, árið 1930, aS annast raf- magnseftirlit fyrir ríkisins hönd fyrir tilmœli þáverandi vegamálastjóra, er var ráSunautur Brunabótafélags íslands. Jakob hóf þá eftirlits- starf sitt. GerSi hann tillögur um endurbætur á lögum um raforkuvirki og síðan áðurnefnda reglugerð um raforkuvirki. Lög um rafmagns- veitur ríkisios voru sett 1942 ásamt lögunum um rafortusjóð, er var allmyndarlegt árlegt framlag frá ríkissjóoi til stofnlána handa raf- stöðvum og rafveitum. Þessum lögum var síðan steypt saman i eitt, raforkulög, árið 1946 og embætti raforkumálastjóra stofnað en undir það heyra rafmagnsveitur ríkisins, eftirlit með raforkuvirkjum, raforkusjóður, rannsóknir og umsjón orkulinda frá fallvötnum, jarðhita o. fl. Með raforkulögunum 1946, má segja að raf- magnsveitur ríkisins liefji starfsemi sína með þvi að leggja háspennulinu frá Sogsvirkjuninni frá Elliðaánum út á Reykjanes, til Keflavikur og annarrar byggðar þar um slóSir, þá aSra línu frá Ljósafossi að Selfossi og siðan smám saman áfram um Árnes- og Rang'árvallasýslur. Norðanlands lögðu Rafmagnsveitur ríkisins línu frá Laxárvirkjuninni til Húsavikur og siðar viðar um. Rafmagnsveitur ríkisins hafa orðið að taka upp það erfiða hlutverk aS sjá strjálbýlustu byggSum landsins fyrir rafmagni og hafa auk veitukerfa frá virkjunum þeim er fyrir voru, að virkja vatnsafl, endurbæta stöðvar og kaupa, koma upp dísiIstöSvum, þar sem vatnsafliS er ekki nærtækt. Er þetta lauslega rakiS og í aSalatriðum hér aS framan. Þótt þannig hafi veriS haldiS áfram virkjun- um vatnsafls og uppsetningu disilafls og gufu- afls til aSstoSar vatnsaflinu í vaxandi mæli, er þó síður en svo aS uppsett vélaafl hafi orSið of mikið. Hver ný viðbót hefur komizt í gagniS aS fullu á örfáum árum og á stundum hefir legið við að aflfátt yrSi áður en næsta viðbót kæmi. Vöxturinn í almenningsnotkuninni hefur veriS þetta ör og svarar til 3000 kw á ári aS meSaltali eSa um 5000 hestöflum á aflstöð. Orsökin til þessa öra vaxtar í raforkuþörfinni er bæSi hin almenna fieimilisnotkun, þar sem nú orSiS verSur varla stofnaS til heimilishalds, hvort heldur er i strjálbýli eSa þéttbýli, nema heimilið eigi aðgang að rafmagni. En auk þess hefur vélanotkun í atvinnurekstri farið mjög vaxandi og segja má að rafmagnið sé orðiS undirstaSa alls atvinnurekstrar. Þá má telja eina af orsökunum vaxandi mannfjölda í þétt- hýlinu. Raforkumálastjóri, Jakob Gíslason, kom fram með áætlun árið 1953, sem hann kallaði: Um fjárfestingarþörf til raforkuframkvæmda á næstu 10 árum og um lánsfjárþörf. Komst hann þar að þeirri niðurstöðu að framkvæman- leg væri fjár/esting á næstu 10 árum er næmi 25 millj. kr. á ári eða alls 250 millj. kr. Ríkis- stjórnin tók þetta mál upp og það varð að lög- um 1954 að verja skyldi þessu fjármagni til rafvæðingar í strjálbýli landsins, þar sem til- tækilegast þætti að byrja, samkvæmt tillögum raforkumálastjóra, en það var í sveitum þar sem þéttbýJið nam 1 km línulengdar á veitu- kerfi á hvert býíi til jafnaSar. Þetta var stór- myndarlega af stað fariS og þó aS 'verðbólgan hafi aukiS þessa' fjárhæS tölvert, hefur veriS unniS samkvæmt áætluninni síSan 1955. Áætlunin var sú, aS Rafmagnsveitur ríkisins skyldu veita orku ýmist úr eigin orkuverum eSa kaupa orku frá orkuverum þeim er fyrir voru og flytja orkuna til héraðsveitna i sveitum og kauptúnum. En héraSsveiturnar tækju viS orkunni til dreifingar til notenda hver i sinu héraSi og önnuSust smásölu raforkunnar. VíSa voru héraSsveitur fyrir, er sveitarstjórn ann- aSist innan héraSs, en þar sem þær voru ekki fyrir voru stofnaSar héraSsveitur ríkisins, eink- um í sveitum þar sem rafvæðingin náði til og í kauptúnum þar sem héraSsstjórn fól Raforku- málastjórninni rafveitumálin innan héraðs. í skýrslu rafmagnsveitustjóra ríkisins, Eiríks Briem, er hann samdi á þessu ári fyrir rikis- stjórnina um tíu ára rafvæðingaráætlunina og framkvæmd hennar til ársloka 1959 (og raunar um starfsemi Rafmagnsveitnanna frá upphafi), farast honum svo orð: „Árið 1959 var uppsett ofl i orkuveitum Raf- magnsveitna ríkisins 13.670 kw og orkuvinnsl- an varð 23,8 millj. kwst. Þessu til viðbótar keyptu veiturnar 14.850 árskw og 57,8 millj. kwst frá orkuverum annara, aðallega Sogs- virkjun og Laxárvirkjun. Af þessum rúmlega 80 millj. kwst. seldu Rafmagnsveiturnar, að orkutöpum frádregnum, 52% til kaupstaSa og kauptúna meS samtals 15.000 manns og til Andakílsárvirkjunar. Um 48% af orkunni voru hinsvegar seldir í smásölu til 40 kaupstaða, kauptúna og þorpa með um 16.500 manns og til um 9.500 manns i sveitum. Samtals eru þetta 41.000 manns auk íbúanna á Akranesi og í Borgarnesi, sem eru á orkuveitusvæSi Anda- kílsárvirkjunarinnar. í árslok 1963 er 10 ára áætluninni lýkur, er áætlaS aS 2800 bændur hafSi fengiS rafmagn frá veitum Rafmagnsveitn- anna. Af þeim fjölda höfSu 500 fengið rafmagn fyrir 1954 og 1900 fyrir árið 1960." 10 ára áætlunin hefur verið endurskoðuS oftar en einu sinni frá fyrstu gerð, og hefur hún breyzt í meðförunum, einkum vegna vax- andi verSlags, en sú veigamikla endurbót hefur var gerS á henni, aS hjálpa þeim bændum, sem fyrirsjáanlega komast seint i samband viS samveitur, til aS koma upp einkastöSvum á meSan og jafnvel til frambúðar. Hefir þvi þessi rafvæðingarviSleitni opnaS leiS til þess gk allir landsmenn geti tiltölulega skjótlega orí$3 aðnjótandi rafmagns, þótt í strjálbýli sé. Vöxtur á almennings rafmagnsnotkun mH» því halda áfram meSan veitukerfin stækka Rsj einnig vegna vaxandi mannfjölda á vifes- svæSunum og vaxandi vélanotkunar. Er nok%- urnveginn vist að á næsta áratugi 1960 til 1970 muni þurfa að tvöfalda vélakostinn sem fyrir er i landinu, til að hafa viS þörfinni. Á veitu- svæði. Sogsvirkjunarinnar er þegar undirbúiS að verulegu leyti vélaaukningar i Sogi er nema 33.000 hestöflum og við ElliSaár 16.000 hestöfl eða samtals 49.000 hestöfl, sem er nær helming- ur þeirrar aukningar sem koma verður á þessu tímabili. Raforkumálastjórnin hefur um mörg undan- farin ár haft á hendi rannsóknir á virkjunar- skilyrðum í aðalám landsins, og eru þær rann- sóknir komnar töluvert áleiðis svo aS bráSlega verSur fært aS velja virkjunarstaSi skipulega meS hagnýtingu stóránna fyrir augum. Er talið að auðvirkjanlegt vatnsafl sé um 4,5 millj. hest- afla og að með því megi vinna orku, er nemi 15 milljörSum "kwst. árlega. Er því af nógu aS taka miSað við það sem þegar er notaS. Auk vatnsaflsins höfum viS jarShitann og er ekki að efa, aS hann verði einnig tekinn í notk- un til raforkuvinnslu i samstarfi 'viS vatns- aflið auk hitanotkunarinnar. Hefir raforku- málastjórnin einnig haft á hendi rannsóknir um hagnýtingu jarðhitans til orkuvinnslu und- ir forustu Dr. Gunnars BöSvarssonar við rann- sóknardeild raforkumálastjórnari,nnar. Er liklegt að rannsóknirnar leiði til þess aS lagt verSi í bæSi vatnsaflsvirkjun og jarSgufu- virkjun á þessum áratugi, er nema muni um þaS bil 72.000 hestöflum. Mun þá hvorttveggja nægja almenningsþörfinni og þeim aukningum í iSnaSi, sem fyrirsjáanlegar eru, fram til 1970. En þar á eftir ætti aS vera tiltölulega auðveld- ara um virkjanir í æ stærri stil, eftir því sem þörfin kallar að. Getum við þá tekiS undir meS Frímanni B. Arngrímssyni í Fjallkonugrein hans 1894, aS í aflgjöfum landsins, vatnsaflinu og hveraaflinu, eru fólgnar miklar auSsupp- > sprettur, þegar okkur lærist aS nýta þær. Úr tjömlum VÍSlS-blöðum. Sending til tunglsins. Prófessor Robert H. Goddard i Clark Colliege, Worchester, Massachusetts í Bandaríkjunum segist hafa fundiS upp, flugeld' (rocket), sem geti stigiS upp úr gufuhvolfi jarSarinnar og jafnvel komizt til tunglsins. Smithsonian Intistution (sem heita má vis- indaráSuneyti Washington-stjórnarinnar, og er stofnaS 1846) staSfestir þessa tilkynningu, og þessvegna hefur hún vakiS mikjS umtal meSal erlendra vísindamanna. Búist er við aS tilraun verSi gerS mjög bráSlega til aS koma þessari sendingu til tunglsins, hvernig sem hún kann að reynast í framkvæmdinni. (1. febrúar 1920). Til fróSleiks: Fyrir nokkrum mánuSum var Bandaríkjastjórn dæmd til aS greiSa erfingjum Goddards og Guggenheimsstofnuninni samtals *• millj. dollara fyrir afnot af uppfinningum, sem próf. Goddard gerSi, og nú eru nýttar 1 bandariskum eldflaugasmiSjum. Útburður. SiSastliSinn laugardagsmorgun fannst barns- "k í sjónum við Loftsbryggju hér i vestur- höfninni. Það var af nýfæddu, fullburða svein- barni. Um líkiS var svo búiS aS þaS var i stóru, hvítu koddaveri eSa barns-sængurveri og þurrku vafiS utan um það. Einnig var i verinu gluggablæja, og steinn var festur við þaS til aS sökkva því. KoddaveriS eSa sængurveriS er merkt stóru vel saumuSu „M" og þurrkan merkt meS sama staf i annaS hornið. Ef hinir merktu munir eru eign einhverrar saklausrar manneskju, (sem vel getur verið) þá myndi hún geta fengiS aS sjá þaS á skrif- stofu lögreglustjóra. Lögreglan er aS rannsaka máliS og ætlar sér aS hefja mjög vandlega leit um allan bæ, sennilega í hverju húsi, áður en lýkur, og er ekkert liklegra en aS þetta komist upp, einkan- lega vegna fangamarksins, sem gefið getur mikinn grun. (31. maí 1920). Skritin atvinna. Skrítin atvinna er þaS, sem ég hefi séS konu hafa hér í bænum. Hún á ofurlítinn garS- blett framan viS hús sitt, meSfram breiSri götu. Þar eru oft börn aS leika sér og verSur þeim stundum þaS óhapp á aS missa bolta sina inn i garSinn, og hirSir frúin þá jafn- harSan, en vesalings börnin standa grátandi á götunni yfir missi sínum. Mér finnst, að þessi nýstárlegi atvinnuvegur ætti ekki aS vera óátalinn. (25. maí 1920). Samböð Einhver karlmaSur amast viS þvi i Visi nýskeð að samböð eigi sér stað í laugunum hér, því aS fólk hegSi sér ekki sómasamlega. Þar sem hann talar um ósæmilega hegSun þarna, þá er sú ásökun á engum rökum byggS, og líklega sett þarna fram til þess að meina samböðin, sem hann treystir sjer ekki aS ráS- ast á, nema aS bæta þessu viS. ÞaS er nú á allra vitorði, sem hafa heilbrigða skynsemi, að öll sundurstíun karla og kvenna hefur gagnstæð áhrif viS tilgang sinn og hefur komið nógu illu til leiSar. „Karlmaður" þessi ætti aS koma til SvíþjóS- ar og sjá karla og konur baða sig saman skýlu- laus. En þaS liSi máske yfir hann, blessaSan. (ÞriSjud. 27. júní 1911) Gustav. Blóð Játvarðs VII. 1 blaðinu La Gesette medicale de París er þess getið að enskur vísindamaður hafi rakiS ætt JátvarSar i því skyni aS reikna út ætterni hans og komist aS þessari niSurstöSu: Af hverjum 4056 blóSdropum er 1 enskur og kominn frá Margrétu Tudor drottningu Jakobs IV. Skotakonungs, 2 dropar af frönsku blóSi frá Mariu Stuart, 5 skozkir frá Jakobi IV. og Darnley greifa sem átti Mariu Stuart, 8 danskir og 4040 þýzkir (MiSvikud. 1. marz 1911) Afmælisblað VÍSIS VÍSIR 50 ÁRA 81
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.