Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 100

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 100
Jónas B. Jonswon: Skólahald í Reykjavík í 50 ár. Fyrstu ráSagerSir um stofnun barnaskóla í Reykjavík komu fram um svipaS leyti og bærinn hlaut kaupstaðarréttindi, en ekkert varð úr frámkvæmdum fyrr en 18. febr. 1830, er skóli tók til starfa i leiguhúsnæði hér í bæ, og voru nemendur 15 að tölu. Þessi skóli lagðist niður 1848 vegna fjárskorts. HaustiS 1862 var aftur stofnsettur barna- skóli i Reykjavík, þá samkvæmt skipunarbréfi, sem gefið var út 1860, en Alþingi hafði árið áður lagt til við konung, að frumvarp um Barnaskóla í Reykjavík yrði að lögum. Eru því í ár 100 ár, síðan tekin var ákvörðun um stofnun barnaskóla í höfuðborginni, og hefur verið hér samfelldur skóli síðan. ÁriS 1860 voru skráðir 1444 íbúar í Reykjavik og skóla- börnin rúmlega 4% af íbúunum. Starfið í barnaskólanum tók litlum breyt- ingum fyrstu áratugina, skólinn fékk eigið hús- næði fyrst 1883 og síðar 1898, er Miðbæjar- skólinn var tekinn í notkun 19. okt. þ. á. Árið 1910, hálfri öld eflir að skipun var gefin út um stofnun barnaskóla í Reykjavik, var mikil breyting á orðin i skólamálum bæj- arins og reyndar landsins alls, því að þá voru ný fræðslulög, hin fyrstu á íslandi, gengin í gildi fyrir tveim árum. Helztu breytingarnar voru vitaskuld þær, að fræðsluskylda var lög- leidd 10—14 ára, lögðust þá skólagjöld niður, og öll börn öðluðust rétt til skólavistar. En hvernig var viðhorf manna til hinna nýju skólalaga og til skólastarfsins um þessar mundir? Sjálfsagt hefur skipt i tvö horn um skoðanir manna þá eins og gerist og gengur enn þann dag í dag. Þegar flett er blöðum frá þessum árum, finnst furSubtiö um skólamál. Kr. D. segir i ísafold um fræðsluskylduna og skólahald: „Það kostar sjálfsagt eitthvað, en það er kostnaður handa alþýðunni sjálfri og börnum hennar til að gera þau að þeim mönnum, sem nú heyrast svo oft hinir fullorðnu kvarta um, að þeir hafi ekki orðið sjálfir, sárlangaS til. þess, en engan kost átt á því. Nú þarf aS koma sá tími, aS þeim kosti sé engan hægt aS svipta". Hjá V. G. og „sveitapresti" kveður við annan tón. Sveitaprestur telur barnafræðsluna eftir fræSslulögunum óhagfellda og óframkvæman- lega út um landiS og draga æskulýðinn burt úr sveitinni og meiri hluti þjóðarinnar lendi í ráðleysisflani og ringulreið. Honum sýnist árangur af kennslu ungra barna svo lítill, aS ekki svari kostnaði, og vill láta heimilin sjá um uppfræðsluna undir eftirliti presta. Hann vill láta börnin njóta frelsis, gleði og áhyggju- leysis, „en troða ekki í þau of miklu bók- viti, gera þau ekki fullorðin fyrir tímann. ViS höfum enga þörf á lærSum börnum". V. G. telur, aS fyrir skólakostnaSinn og fræSsluskylduna fáist — „Ein kynslóS íslenzk (næsta kynslóð yrði dönsk), sem kynni að lesa og læra, en ekki aS starfa og framleiSa". — og „frjósamt land i eySi látiS og örmagna þjóS i kaupstöSum — örmagna undir falskri menntabyrSi og skuldafjötrum, hungri og veikindum". Sem betur fer hafa hrakspár sem þessar ekki rætzt. Með hverju ári hefur aukizt rækt- un lands og lýðs. Stöðug gróska í atvinnu- og menningarlífi þjóðarinnar síðustu 50 árin birtist greinilega i þróun og vexti Reykjavikur- bæjar. A8 vísu heyrast oft enn sömu svart- sýnu raddirnar, sömu hrakspárnar, en œska þessa lands, scm hefur sennilega aldrei verið Jónas B. Jónsson. eins jöfn aS glæsileik og ménntun og nú, ber hróður landsins enn sem fyrr langt út fyrir landsteinana og á sífellt fleiri sviðum. Fræðslulög og fræðslukerfi. Árið 1910 höfðu skólarnir í Reykjavík starf- að í 2 ár eftir nýjum fræðslulögum, og mætti ætla, meS þeim hefði orðið vart einhverra breytinga i skólastarfinu. Svo mun þó ekki hafa orðið. Hallgrímur Jónsson, fyrrverandi skólastjóri, segir i viðtali viS AlþýSublaSiS 1957, að skólahaldið hafi veriS komiS i þaS horf, er fræSslulögin gengu i gildi, aS „vér breyttum engu i kennslu og starfsháttum i vorum skóla, þegar lögin voru sett." Þessi ummæli merks skólamanns styðja -þá skoðun, að fræðslulög og fræðslukerfi eru fyrst og fremst umgerð um víðtækt og þýSingarmikiS starf, sem er svo mjög einstaklingsbundiS og undir starfshæfni, eiginleikum og menntun kennarans komið, að ytri áhrifa gætir þar lítið. Gleyma menn oft þessu þýSingarmikla atriSi, er þeir deila á fræðslukerfiS. FræSslu- lög og námsskrá verða áhrifalitil þegar kenn- ari veldur ekki starfi sínu, og góður kennari lítur á fræSslulög og námsskrá sem leiðbein- ingu en ekki skipun. Eins og kunnugt er, var einn þýðingarmesti þáttur fræðslulaganna aS koma á fræSsluskyldu, fjögurra ára, frá 10—14 ára aldurs. Þetta á- kvæSi tryggði ðllum börnum rétt til náms. Skólaskyldan er i raun réttri fremur réttur allra til náms en skylda. Þess vegna er oft- lega talað jöfnum höndum um skólaskyldu og fræSsIuskyldu, sem bendir til þess, aS aSstand- endum sé skylt aS sjá börnum sinum fyrir nauðsynlegri fræðslu, svo að þau geti náð leikni í lestri og reikningi, sem er nauSsyn- leg undirstaða til áframhaldandi fróðleiks- öflunar. Fræðslulögin veittu heimild til þess að lækka fræðsluskyldualdurinn allt niður í 7 ára. Fram til 1930 voru 8 og 9 ára börn tekin i skólann gegn gjaldi, en vegna þrengsla var tala þeirra mjög misjöfn. Foreldrar sóttu þó æ fastar á um aS koma 7—9 ára börnum i skólann, og þegar Austurbæjarskólinn tók til starfa, var fræSsluskyldualdurinn færSur niSur í 8 ár, skv. heimild fræSslulaganna. Árlegur skólatími var frá októberbyrjun fram i miSjan maí. Hins vegar höfðu ýmsir áhuga- samir kennarar vorskóla fyrir 7—9 ára börn, og stóS hann fram i miðjan júni. ÁriS 1926 voru gerðar smávœgilegar breyt- ingar á fræðslulögunum, en árið 1936 voru sett ný lög um fræSslu barna, og urðu þau nýmæli helzt, aS fræðsluskyldan lengdist í 7 ár eðá frá 7—14 ára aldurs. Árlegur skólatimi breyttist einnig, 10—14 ára börnin byrjuSu 1. okt. og hættu 30. apríl eSa höfðu 7 mánaða skólagöngu. Yngri börnin voru 9% mánuð í skóla, 1. sept. til 15 júní, höfSu aðeins 2 kennslustundir á dag þá 7 mánuði, er eldri börnin voru i skóla, en aftur lengri daglega kennslu þann 2% mánuð, er þau voru ein í skólanum, þessi skipan hélzt, þar til ný fræSslu- lög voru sett 1946. En þá var gerS mikil breyting á fræSslukerfinu. Nú var fræSsIuskyld- an lengd um 1 ár eða i 8 ár i stað 7 áSur. Fullnaðarprófið, sem börn tóku við lok skyldu- náms, var fellt niður, en í staðinn kom barna- próf eftir 6 ár i barnaskóla. Þá tekur við gagn- fræðastig, og eru fyrstu tvör ár þar skólaskyld. Upp úr 2. bekk taka nemendur unglingapróf, og lýkur þar með fræðsluskyldu þeirra. Unglingaprófið veitir rétt til náms i 3ja bekk gagnfræSastigs og inngöngu í iðnskóla. Það tók nokkurn tima að koma þessum breyt- ingum á hér i Reykjavík. Síðasti hópurinn, sem tók fullnaðarpróf, voru 14 ára börn árið 1948. Næsta vetur var fyrsti bekkur unglinga- stigs í öllum barnaskólum bæjarins, án þess að nemendur hefðu lokiS barnaprófi, og luku þeir unglingaprófi 1950, var þaS fyrsta unglinga- prófið hér i bæ. Fyrsta barnaprófið var tekið 1949. SíSan 1946 hefur árlegur skólatími veriS 9 mánuðir hjá 7—9 ára börnum (1. sept. — 31. mai), en 8 mánuðir hjá 10—12 ára börnum og nemendum á gagnfræðastigi (1. okt. — 31. mai). Þá breyttist einnig daglegur jstarfstimi nokkuð. Með lðgunum 1946 urðu miklar breytingar á fjármálum skólanna. Síðan greiSir ríkissjóS- ur helming kostnaSar viS gagnfræSaskóla og öll kennslulaun, en viS barnaskóla greiSir bærinn % reksturskostnaSar, nema þaS, sem snertir skólabyggingar, viShald þeirra, svo og húsgögn og kennslutæki, þaS greiSir ríkið að hálfu. Kennaralaun við barnaskóla greiðir ríkið aS mestu. ÁriS 1955 var enn gerS breyting á fræðslu- lögunum, en sú breyting snertir mest fjármál og samskipti ríkisvaldsins og sveitar- eða bæjar- stjórna varðandi þau. Til nokkurrar skýringar á skólakerfi okkar er það sýnt á yfirlitsmynd á bls. 103. Á hana vantar ýmsa sérskóla, sem eru í lausari tengslum við skólakerfið. Námsefni og kennsluhættir. í „lögum um fræSslu barna" frá 1907 segir, hvaS „hvert barn, sem er fullra 14 ára" skuli hafa lært, og er þaS eftirfarandi i islenzku og reikningi: „l.aS lesa móSurmáliS skýrt og áheyrilega og geta sagt munnlega frá þvi, er það les; það skal og geta gjört skriflega grein fyrir efni, sem það þekkir vel, nokkurn veginn ritvillulaust og mállýtalaust, það skal vita nokkuð um merkustu menn vora, einkum þá, er lifað hafa á síðustu öldum, og kunna utanbókar nokkur íslenzk kvæði, helzt ætt- jarðarljóS og söguleg kvæði, og geta skýrt rétt frá efni þeirra i óbundnu máli. 100 VlSIR 50 ÁRA Afmælisblað VlSIS
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.