Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 110

Vísir - 14.12.1960, Blaðsíða 110
undir sænsku eða frönsku áhrifavaldi. Mun svo nefridur atómkveðskapur eiga fyrstu rætur a Srekja til SvíþjóSar, a. m.k. aS öSrum þræði, þar með talin öll órímuð Ijóð eða lítt bundin. Jón úr Vör, Einar Bragi, Stefán Hörður Gríms- son og Hannes Sigfússon urðu t. a. m. allir fyrir áhrifum þaðan, og auk þess reyndar úr fleir iáttum, ekki sízt Stefán Hörður og Hann- es, sem virðist hafa numið sízt minna af Eliot en Svíum. Einmanakennd Eliots speglast í verkum Thors Vilhjálmssonar, frumlegs höf- undar, sem einnig nam i frönskum skálda- skóla. Parísaráhrifa gætir þó e. t. v. enn meir hjá Jóni Óskari og Sigfúsi Daðasyni, sem kvað hafa lært frönskumjög vel og hefur þýtt V. -VI. bindið af J ean-Christophe eftir Rolland, ég held úr frummálinu, á ágæta íslenzku. — Þessi dæmi verða að nægja, þótt fá séu, um áhrif erlendis frá. NIÐURLAG Eigi alls fyrir löngu átti ég tal við erlendan háskólakennara, skarpskyggnan mjög og við- lesinn í skáldskap og húmanistiskum fræðum, um skerf smáþjóðanna til heimsmenningar- innar. Sá lærði og vitri maður taldi, að fram- lag þeirra hefði verið drýgra miklu að til- tölu en hlutverk stórveldanna: Auk alls ann- ars, hefðu Gyðingar t. a. m. gefið heiminum spádómsbækurnar og guðspjöllin, Forn-Grikk- ir höggmyndir, Hollendingar málaralist, Sviar náttúruvísindi, Danir ævintýri Andersens, Finnar byggingarlist Norðmenn leikrit Ibsens, írar þjóSsagnaauS og trúarsannfæringu, en íslendingar framar öSru ljóSsnilld. Mér kom á óvart, aS prófessorinn, sem kann mikiS í íslenzku, er gagnkunnugur ís- lenzkri menningu og bókmenntum og hefur dvalist hér tvisvar nokkurn tíma, skyldi nefna IjóSlist vora fremur en t. d. sagnaritun og stjórnarfar til forna eSa skáldsögur Gunnars Gunnarssonar og Halldórs Laxness nú á dðgum. En hann hélt fast viS þá skoSun, að islenzk ljóSlist frá upphafi og fram á þennan dag — allveg sérstaklega nú —, sagði hann, væri meSal þess fullkomnasta, sem veröldin þekkti af andans verSmætum. Og sá, sem kvað upp þennan úrskurS, var eigi aSeins einn sann- menntaSasti maSur, sem ég hef kynnst, heldur og gæddur eins konar æSri skynjun og fágæt- ri dómgreind. Halldór Laxness skrifar í Politiken 20. júli s. 1. merkilega grein um ást íslendinga á skáld- skap, sérstaklega bundnu máli, þá einstöku rækt, sem þeir hafi lagt viS ljóSagerð, og þær straungu kröfur, sem til hennar séu gerðar; það sjáist m. a. á því, að í Þingeysk 1)68 hafi aðeins verið tekin sýnishorn eftir 50 skáld, alveg eins hefði mátt taka i þetta úrval kvæði eftir önnur 50 til viðbótar, sjálfur kynni hann utan bókar mörg ágæt tljóð eftir þingeysk samtímaskáld, sem ekki voru tekin i úrvalið. Halldór segir frá alþýðufólki islenzku, sem ekki hafi haft önnur áhugamál en skáldskap og nefnir dæmi þess, hve sú list sé runnin þjóSinni í merg og bein: Eitt sinn hafi hann lesiS upp úr verkum sinum á norSausturlandi og komzt að raun um það eftir upplesturinn, að um helmingur af nálægt 100 áheyrendum hefðu sjálfir verið skáld og rithöfundar, sem hann fékk til að rökræða við sig af reynslu og viti um bókmenntir. Af þessu og fleiru dregur Halldór þá álykt- un, að bilið milli skáldsins og lesandans eða áheyrandans hafi ekkert verið á íslandi og stöðug kynni fólksins af sígildum bókmennt- um, yndi þess af þeim, aðdáun á söguhetjunum og mjög almenn iSkun Ijóðlistar hafi viShaldið tungunni, varSveitt hana frá upphafi til þessa dags. ÞaS er viðurkennt, að vér hefðum aldrei öSlazt fullveldi eftir margra ára kúgun, fá- tækt og harðæri, ef tungan hefði glatazt. Tung- an er fjöregg frelsisins, en bókmenntirnar líftaug tungunnar. Hún og þær eru þvi mikil- vægustu sjálfstæSismál vor. Halldór viSurkennir í grein sinni það, sem reyndar allir vita, aS breyting hefur orSið á viðhorfi nokkurs hluta almennings til skáld- skapar. Fornsögurnar eru ekki eins almennt IÐNAÐARBANKI ISLANDS Vöxtur bankans hefur farið fram úr björtustu vonum. Iðnaðarbanki íslands h. f. er stofnaður með lógum nr. 113 frá 1951. Forgöngu um stofnun ISnaSarbanka íslands h. f. höfSu Félag isl. iSnrekenda og Lands- samband iðnaðarmanna, en undirbúningsstofn- fundur var haldinn 18. október 1952 og þá kosin bráSabirgSastjórn. Framhaldsstofnfundur var haldinn 26. október sama ár og þa endan- lega gengiS frá stofnun bankans. GengiS var frá samþykktum fyrir hann og kosið fyrsta bankaráð, og i þvi áttu sæti: Fyrsta bankaráð. Páll S. Pálsson hrl, formaður, Kristján Jóh. Kristjánsson forstjóri, en hann hefur átt sæti í bankaráðinu óslitið frá upphafi, Einar Gísla- son málarameistari, Helgi Bergs verkfræðingur og Guðm. H. Guðmundsson, húsgagnasmiða- meistari. Hlutafé. Hlutafé bankans er kr. 6.5 millj. kr., er skiptist þannig, að Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna hafa umráð yfir 1,5 millj. kr. hvort um sig, Ríkissjóður íslands á 3 millj. kr, en 0.5 millj. króna var safnað með almennu hlutafjárútboSi. Hlutverk. Hlutverk bankans er, eins og segir i reglu- gerS hans, aS reka bankastarfsemi, er sér- staklega miSi aS því aS stySja verksmiSju- iðnaS og handiSnaS í landinu. Starfsemin hófst 1953. Bankinn tók til starfa 25. júni 1953, en þann dag var hann opnaSur til almennrar afgreiSslu. Fyrsti bankastjóri bankans var Helgi Hermann Eiríksson, fyrrv. skólastjóri ISnskólans i Reykjavík, en hann lét af banka- stjórastörfum í árslok 1955. Þá tók viS banka- stjórastörfum GuSmundur Ólafs, lögfræðingur, er um langt skeið hafði starfað sem fulltrúi bankastjóra Útvegsbankans. í núverandi bankaráði eiga sæti: Kristján Jóh. Kristjánsson forstjóri, formaSur, Sveinn Guðmundsson, forstjóri, Einar Gíslason málara- meistari, Guðmundur H. Guðmundsson hús- gagnasmiðameistari og Magnús Ástmarsson, prentari. Starfsfólk.. Útibú. Starfsfólk bankans var í upphafi 3 auk bankastjóra, en nú er það yfir 20, fastráðið. Vorið 1954 opnaði bankinn útibú á Keflavík- urfrugvelli, en varð að hætta starfsemi sinni þar næstu áramót á eftir, sökum þess m. a. að hús, sem bankinn hafði byggt þar til starf- lesnar og áður, sígild kvæði minna numin, vísna- og Ijóðagerð naumast iðkuð af jafn- mörgum aS tiltölu. Hin aldagömlu og nánu tengsl milli fornbókmenntanna, og raunar miSaldaskáldskaparins lika, annars vegar og fólksins hins vegar, sem hafa varðveitt og valdið eðlilegri þróun tungunnar, eru nú að nokkru leyti rofnuð. Veldur því ofsahraði nútímalifsins, rás viðburSanna. Á milli skálds- ins og áheyrandans eða lesarans hefur mynd- azt djúp, sem betur fer ekki mjög breitt, enn sem komið er. En þar er komin gjá, iskyggi- leg og viðsjárverð andlegu fjöri þjóSarinnar, ekki síSur en jökulfljót og gljúfurár landsins hafa löngum veriS geigvænar lifi og limum. Og það er mikil nauðsyn menningu vorri, farsæld og hverskyns frelsi, að gjá þessi verði um alla tið dyggilega brúuð. Þóroddur Guðmundsson. semi sinnar, lenti á umráðasvæði bandaríska hersins. Innlán. í árslok 1953 námu innlán samtals kr. 17.430.279.86, en i árslok 1959 voru þau kr. 118.471.280.62. Eins og tölur þessar sýna hefur vöxtur bankans farið fram úr björt- ustu vonum, enda hafa iðnrekendur og iðn- aðarmenn verið samhentir i að stuðla að vexti hans og viðgangi. Bankinn hefur frá upphafi starfað i húsi Nýja Bíós við Lækjargötu, en á nú stórhýsi í smiðum sunnar viS sömu götu. Úr sögu bankans. Þegar frumvarpíS um iSnaSarbanka var fyrir Alþingi 1951 höfSu tveir þingmenn í iSnaSar- nefnd þá sérstöSu, aS þeir lögSu til aS frum- varpiS yrSi ekki samþykkt á því þingi, held- ur skyldi ríkisstjórninni faliS aS athuga fyrir næsta þing, hvernig auSveldast yrði bætt úr lánsfjárþörf iðnaðarins, en frumvarpið átti sér ötula fylgismenn. f „íslenzkum iSnaSi" segir svo í febrúar 1952: ÞaS er ekkert leyndarmál, aS lánsfjárskort- urinn stendur íslenzkum iðnaSi stórlega fyrir þrifum. ISnaSarfyrirtækin eru mörg í þann veginn aS stöðva rekstur sinn þess vegna" o. s. frv. Þess er þar sérstaklega getið, að Gunnar Thoroddsen, Jóhann Þ. Jósefsson og Emil Jónsson hafi „í ræðum á Alþingi fylgt frum- varpinu um iðnaðarbanka fram meS rökum og festu, og bent á þá kaldranalegu staSreynd aS iSnaðurinn á enga lánastofnun, er sé sér- staklega ætluð þeim atvinnuvegi". Og enn segir þar: „Stofnun iðnaðarbankans og sjálfstæður seðlabanki eru aðkallandi úrlausnarefni fyrir Alþingi það, er nú situr". í sama riti, í október 1951, er birt grein um málið og segir þar, að Félag islenzkra iðn- rekenda og Landssamband iðnaSarmanna hafi tekiS höndum saman um stofnun iSnaSarbanka og standi ekki á öSru en samþykki Alþingis, en „frumvarpinu um stofnun iSnaSarbanka var stungiS svefnþorn s. 1. vetur" og „var svo um mælt, að málinu væri frestað til haust- þingsins, vegna þess, aS þá lægi fyrir álit amerísks sérfræSings, dr. Murphys um skipun bankamála hér á landi". Um sumariS skipaSi viSskiptamálaráSherra 6 manna bankamálanefnd, sem skrifaSi iSn- aSarsamtökunum nokkru síSar, gerSi grein fyrir verkefni sínu, og segir þar m. a.: „f sambandi viS verkefni sitt vill nefndin hér meS fara þess á leit viS ySur, aS þér látiS í ljósi viS hana þær skoSanir og tillögur, sem þér kynnuð að vilja setja fram i þessum málum". ÓskaSi nú stjórn FÍI, „til glöggvunar á málavöxtum, að fá að sjá álitsgerð og tillögur dr. Murphy's, sem vitnað var til i bréfi banka- málanefndarinnar," en hún taldi ekki tímabært „að senda álitið öðrum til umsagnar, enda tilgangur nefndarinnar að veita FÍI tæíkifæri til að setja fram þær óskir og skoðanir varð- andi núverandi ástand þessara mála, sem félagið kynni að vilja koma á framfæri". Bankanefnd iðnaðarins var nú falið að senda bankamálanefnd svar við fyrirspurn hennar til iðnaSarsamtakanna. Samdi hún itarlega greinargerS um máliS, sem birt er í 14. tbl. íslenzks iðnaðar 1951 (októberblaðinu). Þar næst ritaði bankanefnd iðnaðarins iðn- aSarnefnd neSri deildar Alþingis og fór þess á leit viS hana, að hún endurflytti frumvarpið um stofnun iðnaðarbanka. 110 VlSIR 50 ARA Afmœlisblað VfölS
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.