Vísir - 03.06.1965, Blaðsíða 7

Vísir - 03.06.1965, Blaðsíða 7
VlSIR . Fimmtudagur 3. júní 1965. C 5UNNA R GUNNARSSON ,SKiK -i'H'íí-IMSj'í.a IJRONÍK 1-g A <g g x J v w L I i /1 Iv er vagnecK Om det samfund, hvori hdndskrifterne hlev Ml FJrrirsðgn kjallaragreinar Gunnars Gunnarssonar í Berlingske Tidende. Gunnar Gunnarsson skrifar um ÍSLENZKU HANDRITIN í BERLINGATÍÐINDI Gunnar Gunnarsson rithöf- undur skrifaði nýlega kjallara- grein f danska blaðið Berling- ske Tidende, þar sem hann ræð ir um íslenzku handritin, forn- bókmenntirnar og lætur í ljós gleði íslenzku þjóðarinnar yi'ir þeim málalokum, að handritun- um verði skilað aftur heim til íslands. Er þetta athyglisverð grein, og reynir höfundurinn sérstaklega að lýsa því þjöð- félagi, þar sem hinar fornu ís- lenzku bókmenntir urðu til. Niðurlagsorð greinarinnar hljóða svo I lauslegri þýðingu. „Ef þessi þjóð ætti eftir að Hfa þau undur að fá aftur dýrmæt- ustu éign sína, sem hún missti án þess að eiga nokkra veru- lega sök á því sjálf, ef hún á að f$ hana undir eigin þak, afhent á hennar eigin ábyrgð, þá mun það staðfesta þá reynslu, sem við höfum þegar fengið, sem sé það að jafnvel í okkar ruglaða valdbeitingarheimi er rétturinn ekki aðeins festur á spjótsodd- ana, og meðan menn hljóta slíka reynslu hefur enginn rétt til að gefast upp. Meðan svo er, þá er lífið þess virði að því sé lifað og von'in ekki út í loftið. I þessari kjallaragrein sinni leitast Gunnar Gunnarsson við að útskýra það fyrir dönskum lesendum, hvaða ástæður liggja að baki því að íslendingar urðu til þess að rita sínar miklu sög- ur og skáru sig þannig tir. Auð vitað verður engin fullnaðar- skýring á þessu gefin, en Gunn ar lýs'ir hér drögum að hug- myndum sínum um þetta. Hann byrjar með því að lýsa þeim undarlega atburði, að furðu mikill hluti íbúanna í suð- vesturhluta Noregs hafi á 9. og 10. öld tekið sig upp og flutzt til fslands. Þetta hafi verið út- skýrt þannig, að þeir hafi flú- ið ofbeldísaðgerðir Haralds hár fagra er hann var að sameina Noreg í eitt rfki. Það er að visu rétt, en það segir þó ekki alla söguna. Flestir hefðu getað lif- að áfram í Noregi. Síðan minn- ist hann á þá hugmynd sem komið hefur fram, að hér hafi verið um að ræða sérstaka þjóð, leifarnar af herúlunum og undarlegur sé í því sambandi sá munur blóðflokka, sem sé með íslendingum og hinna nor- rsenu þjóðanna. Gréinarhöfundur víkur svo að Grænlands- og Vínlandsferð um íslendinga og kemst að þeirri niðurstöðu, að þróun mála hefði orðið önnur ef land nám I Vesturheimi hefði heppn azt. Ef Island hefði aðeins orð ið dyraþrep að Vesturálfu, þá er hætt við að þjóðinni hefði gengið örðuglegar að varðveita tungu sína og skapa þann grundvöll sem til þurfti t'il bók- menntasköpunar. Hann minntist á ýmsar aðrar rætur bókmenntanna. Hann seg- ir t. d., að ómögulegt sé að vita, hvað hefði komið út úr þessu ef kristn'i hefði ekki komið til I'slands. Með henni kom til lands ins, framandi tungumál, latíhan og hinir lærðu menn á skólun- um í Odda og Haukadal rituðu á Iatínu. En þrátt fyrir þetta var haldið áfram að segja sög- urnar áfram á íslenzku og síð- ar að rita þær niður á íslenzku. Ekki er að sjá að nein barátta hafi orðið vegna tungumálsins, ekki hægt að merkia neina and- úð á latínunni. Gunnar Gunnarssón kemur miku víðar við í þessari grein sinni, lýsir lífsa'fkomu og siðum þjóðarinnar, hvernig þeir námu Iand og hvernig þéir héldu tengslum áfram við Norðmenn og kemur með hugmyndir sínar urri það, hvernig sögurnar voru sagðar á kvöldvöku á hinum ís- lenzku sveitabýlum, og að efni þeirra var háttað þannig, að menn vildu halda þéim á lofti, þar sem þær geymdu frásagnir um afrek forfeðranna og frá ætt um, sem gátu haft þýðingu fyr- ir erfðir. Þrátt fyrir allar skýringartil- raunir, sem gerðar hafa verið, seg'ir Gunnar Gunnarsson I greininni, að það verði erfitt að finna nokkra lausn á því að þessi þjóð, sem hafði flutt úr velsæld meginlandsins og bjó nú við kröpp kjör skyldi verða til þess valin að varðveita bezt tungumál, menningu og minn- ingar. Það verður ekki auðvelt að ráða þá gátu. Þetta sköpun- arstarf verður áfram hulið þok- unni, enda þótt hægt sé að benda á nokkrar forsendur þess. & W JÓNAS KRISTJÁNSSON: MAÐURINN, MANNFÉLAGIÐ OG MENNINGIN í gamla daga beittu menn þeirri einfðldu og þægilegu aðferð við samanburð á þjóðum að slá fram almennum fullyrðingum um nízku Skotans, slægð Arm- eníumannsins, grimmd Þjóðverj- ans og gáfur íslendingsins. Þessi aðferð skín alls staðar í gegn f ferðasögum og einnlg í stjórn- málalegum áróðri. Þessar full- yrðingar eru yfirleitt tilfinninga legs eðlis og hafa lítið fræði- legt gildi. En það er hægt að bera þjóð- ir saman á svipaðan hátt og einstaklingar eru bornir saman. Einstaklingar eru bornir saman, hvað stærð, þyngd, greind og annað snertir, og þjóðfélög eru borin saman, hvað íbúða- fjölda, aldursskiptingu, at- vinnuskiptingu, meðaltekjur, framleiðslu og annað snertir. Samanburðurinn er orðinn töl- fræðilegur og tölurnar eru oft- ast teknar úr hagskýrslum landanna eða úr alþjððlegum hagskýrslum. Hér eru oft hættur á ferðinni, þvl'hagskýrslur landa eru mis- munandi sannar, Stundum eru þær hreinlega falsaðar, en oftar er það, að óskhyggjan á sinn þátt í hagskýrslugerðinni og gerir hana óáreiðanlega. Þá f jalla svipaðar hagskýrslur ekki alltaf um sömu hluti hjá tveim- ur þjóðum og samanburður verður erfiður. Annar erfiðleiki er sá, að hagskýrslur eru óteljandi og fjalla um fjölda fyrirbrigða mannlífsins, en það er í sama mæli erfitt að koma þeim á sama nefnara, finna undirstöðu- atriðin, sem liggja á bak við tölur fjölda hagskýrslna. Einn athyglisverðasta saman- burðinn hefur félagsfræðingur- inn R. B. Cattell gert & þessu sviði. Hann hefur fært 72 mis- munandi tegundir af tölfræði- legum upplýsingum yfir í kerfi 12 atriða, sem hann lætur vera einkennisatriði hvers þjóðfélags. Af þessum 12 atriðum eru það einkum sex, sem skipta máli: 1. Stærð. Einkennin eru flat- armál, íbúafjöldi, stórborgir, skipulagserfiðleikar, tíðar bylt- ingar, menningarmunur innan þjóöarinnar o. fl. 2. Menningarþrýstingur. Ein- kennin eru vöxtur borga á kostnað sveita, há prósentutala manna í þjónustustörfum miðað við framleiðslustðrf og iðnað, tíðar styrjaldir, vítt embættis- mannakerfi, mörg memiingar- afrek, mikil tíðni sjálfsmorða, mikið þéttbýli, o. fl. 3. Rfkidæmi. Einkennin eru há lífsskilyrði, lág dánartala úr berklum, hagstæður viðskipta- jöfnuður, mikil útgjöld til kennslumála, ferðalaga og í lúxusvörur, mikil tónlistarstarf- semi, lág dánartala, o. fl. 4. Föðurleg fhaldsemi. Ein- kennin eru strangar reglur um skilnað, mikil útgjöld til varn- armála, fáar uppfinningar, al- gengt ólæsi, mikil áherzla á karlmannlegar venjur, o. fl. 5. Skipulag og eftirlit. Ein- kennin eru há lífsskilyrði, fá- tíðar byltingar, þétt járnbrautar- kerfi, lág fæðingar- og dánar- tala, o. fl. 6. Siðferðisstig. Einkennin eru vöntun á leyfðu og skrá- settu vændi, lág dánartala úr sárasótt, ofdrykkju og berklum, auðveldar reglur um skilnað, mikið þéttbýli, lág fæðingartala, o. fl. Hverju einkenni er gefin sér- stök einkunn. Þessar einkunnir Cattell raðaði 69 þjóðum upp eftir kerfi sínu og gaf hverri þjóð sinn þverskurð. Til gam- ans og fróðleiks birtist hér þverskurðir stórveldanna tveggja, Bandaríkjanna og Sov- étríkjanna. „The Institute og Human Relations" við Yale-háskóla í Bandaríkjunum hefur um langt árabil unnið að því að safna á einn stað tölfræðilegum upplýs- ingum úr hagskýrslum og skoð- anakönnunum úr öllum heims- hornum, og koma þessum upp- lýsingum fyrir á gataspjöldum. Þegar þessu risaverki er lokið, rennur upp nýtt tímabil f félags fræðilegum rannsóknum, því þá verður hægt að láta reikni- vélar reikna út á augabragði hvers kyns félagsfræðileg sam- hengi, sem ekki hefur verið hægt að gera hingað tll. ÞJÓÐIR BORNAR SAMAN eru síðan lagðar saman og gerð- ur af „prófíll" ýmissa landa. Það hefur komið I ljós, að þessir „prófílar" eða þverskurðir sýna oft allt aðra mynd, en almennt hefur verið álitin rétt. Vissulega hefur ekki verið sagt siðasta orðið í þessum rannsóknum með kerfi Cattells, en það gefur til kynna, hvað hægt er að gera, ef upplýsingarn ar eru nógu góðar og hug- myndaflugið í réttu lagi. Kerfi Cattells er spor í rétta átt, en það má áreiðanlega betrumbæta það mikið, og er verið að gera Samanburður Bandarfkjanna og Sovétrfkjanna eftir kerfi því, sem sagt er frá f grein- inni. — örvarnar sýna jákvætt gildi stærðanna. Brotna lfnan er lína Banda ríkjanna en punkta línan lfna Sovét- rfkjanna. — Róm- versku tölurnar fyr ir neðan linuritið vísa til greinarlnn- ar. (Línurit Vísir). x u: Wl w v 2

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.