Vísir - 30.05.1967, Blaðsíða 5

Vísir - 30.05.1967, Blaðsíða 5
V&S*KR . Þriðfnðagur 30. maí 1967. g—Listir -Bækur "MenningarmáP ¦behbjípkhjBE 1 Eiríkur Hreinn Finnbogason skrifar bókmenntagagnrýni. MENNTASKÓLASÖGUR Letur fjölprentaði, 106 bls. Hvorki útgáfustaður né ár- tal. — Menntaskólasögur eru á marg an hátt merk bók — reyndar ekki beinlínis frá listrænu sjón- armiði, sem kannski er varla að vænta, heldur fremur fyrir þá viðleitni til ritstarfa meöal menntaskólanema, sem bókin er vitni um, og þann áhuga og andlegt líf, sem hún er ávöxtur af. Auk þess fullyrði ég, aö hiin gæti haft dýrmætt heimildar- gildi um þaö æskufólk, sem aö henni stendur, hugsunarhátt þess, lífsafstöðu, bókmennta- þroska, málfar o.s.frv. Auðvitað hafa skólablööin einnig slíkt heimildargildi, sem hagnýta þyrfti. Sjálfsagt má segja, að verkin í bókinni séu mörg hver fremur barnaleg og yiðleitni til alvar- legrar listsköpunar ekki sem skyldi. En flestir þeirra höfunda, sem þarna rita, hafa hugmynda- flug og eru blessunarlega ó- hræddir við að láta allt fjúka, hversu fjarstæðar sem hugdett- ur þeirra kunna að vera öllum veruleika. Ýmsar af þessum rit- smíðum sverja sig í ætt ævin- týrsins, svö sem þegar maurar eru látnir eta upp heilan mann og hann hugsar skýrt og rólega meðan heilinn er ennþá óetinn, stúlka verður að steini eða rotta þýðir ljóð Jónasar Hallgríms- kn^ir ALFIE íkvik Imyndirl kvik. myiidir. iairJmyudir|mytJdir|c kvikjkvik, ! myndir I myiidir: Alfie, brezk frá árinu 1965 Sýnlngarstaður: Háskólabió Leikstjóri: Lewis Gilbert Tónlist: Sonny Rollins Byggt á samnefndu lcikrití eftir 'Bill Naugton, íslenzkur texti. "pyrir svo sem tíu árum var ekki óalgengt að heyra spurningar manna á meðal um kvikmyndir „er endirinn góöur" „nei, hún deyr og hann fer aftur heim til konunnar sinnar" eða „nei, endirinn var ekki góð- ur, þau héldu bara áfram að vera eins og áður eftir allt saman". Líklega mun þetta fólk telja „Alfie" mjög 'góöa kvik- mynd, svo mjög hefur smekk- ur fólks þroskazt viðvíkjandi kvikmyndir síðari árin. Og aldrei mun hlutur Péturs heit- ins Ólafssonar ve/öa nógsam- lega lofaður þegar kynning vandaðra kvikmynda ber á góma. Aö öllum ólöstuðum var hann í senn snillingur og braut- ryðjandi. Við höfum enn ekki séð fyrri mynd Gilberts „The Greenage Summer" frá 1961 það er lit- mynd eins og „Alfie" þar eru litir notaðir sem tákn. Von- andi verður hún sýnd bráðlega, eftir hinn ótvlræða sigur „Al- fies" hér á landi. Eitt það allra fyrsta sem sker þessa kvikmynd svo ræki- lega frá öðrum er það að láta Alfie segja hugsanir sinar og ályktanir án þess að hinar per- sónurnar eigi að taka eftir því. Þetta minnir að sumu leyti á leikrit Eugenes O'Neils „Strange Interlude" en þar segja allar persónurnar hug sinnmilli leik-setninganna. Ann aö er það hve tónlist er sér- lega sparlega notuð. Það hefur löngum vérið merki á góðum kvikmyndum að nota tónlist í hófi. Ef spurt væri um hvað þessi mynd eiginlega fjallaði þá væri líklega réttasta svarið um lífs- lygina. Þá. dettur manni strax í hug önnur kvikmynd sem enn myndirJEBj Bflmyodir, er verið að sýna í Bæjarbíói i Hafnarfirði „Darling" leikstjóri John Schlesinger. Þar er einnig brezkur leikstjóri með brezkum leikurum. Alfie er nefnilega bezti maður I augum sjálfs sín, er ekki góðverk að skemmta hundleiðum eiginkonum, koma þeim til að hlæja, þær eru ánægðar og þá verður eiginmað urinn líka ánægöur. Og er hann ekki svo göfuglyndur að segja Gildu litlu að hiín sé frjáls að giftast manni sem vill annast hana og barn hans? Jú, betri maður finnst varla í Brezka heimsveldinu í augum hans. Það væri hægt að rekja atriði eftir atriði' þau eru öll hvert einasta vel unnin, svo að ekki er hægt að benda á eitt öðru betra. Alveg sérstaklega er skemmti legt að sjá þær leikkonur sem leika Lily, Aijnie og Gildu. Shelley Winters var sú eina sem var „rútínuleg". Við höfum séð Michael Caine í „The Ipcress File" í Háskóla- bíói. Hann er alveg snilldar- leikari honum fatast hvergi tök- in á hlutverkinu, jafnvel ekki þegar hann finnur til samvizku- bits og tárast þegar hann sér fóstrið.. Hann hlaut 15. febr. s.l. verðlaun sem bezti kvik- myndaleikari Bretlands fyrir hlutverkiö Alfie. Þessi kvikmynd hlaut sérstök heiðursverðlaun í Cannes 1§66. Hvort tveggja þykir mikill heiður fyrir kvik- mynd. Þetta er ósvikin kvik- mynd, það er mesti heiðurinn við hana. Oft er um það rætt að við getum ekki hlegið í kvikmynda- húsi nema að rjómatertu- og kvalaramyndum en það er ekki alltaf rétt' að minnsta kosti var mjög almennur hlátur að hin- um óskammfeilna og freka Alfie þegar hann þvlur hárri frekjulegri röddu, tölur um hvernig meðhöndla skuli kven- fólk og ágæti hans framyfir aðra. P. L. sonar á rottutíst. Allt er þetta táknrænt hjá þessum höfund- um og aö mínum dómi rajög skemmtilegt, þó að sjálfsagt hefði veriö hægt með yfirlegum að vinna betur úr bessum hug- dettum. Hvað liggur svo þessum höf- undum á hjarta? Fá útrás hug- myndaflugi sínu og ekkert ann- að. Ég fæ t.a.m. ekki séö, aö neinn þessara höfunda hafi sér- stakan áhuga á að flytja ein- hvern boðskap, lækna eitthvaö eða horfa djúpt inn í mannssál- irnar, þjóöfélagið eða eitthvaö slíkt. Reyndar er hér nokkur viðleitni til ádeilu á heim eldri kynslóða og sæmilegar tilraunir til að vera öðru vísi en aðrir. Birtast þær tilraunir í ýmsum myndum svo sem sérvizku í málfari og orðavali, þýzkri orö- skipan, lítt hversdagslegum efn- istökum o.s.frv. Er það allt skemmtilegt, þó að misjafnlega takist eins og gengur. Og yfir- leitt eru höfundarnir skemmti- Iegir, lausir við hátíðleik og dá- lítið gamansamir margir hverj- ir, og er það góðra gjalda vert. Smekkleysur vaða uppi á stöku stað, svo sem um kúna, sem átti að fara að sæða, sumum tekst að draga upp furðulega óhugn- anlegar myndir, eins og sá. sem ritar Þvaður (aö undirlagi móð- ur sinnar) eða drengurinn, sem lýsir elgnum í feninu vestur í Ameríku. Ekki eru þessir höf- undar tiltakanlega reiðir. ein- staka dálítið kaldhæöinn, eins og sá, sem síðastur er í stafróf- inu, og þeir forðast alla draum- lyndi og rómantík. Sín eigin vandamál taka þeir alls ekki til meðferðar, sögupersónurnar eru alls ekki úr þeirra eigin hópi, og efasfég þó ekki um, að bók- in heföi verið athyglisverðari, ef' svo hefði verið. Stafar þetta ef til vill af því, að höfundarnir séu of dulir til þess að bera á borð, þaö sem þeim liggur Þyngst á hjarta? . Málfariö á bókinni er mis- jafnt, og er ekki vafi á, að ein- mitt á því sviði hefur bókiri verulegt gildi. Hvernig er mál- far skólaæskunnar í dag? Er það á einhvern hátt öðru vísi en málfar tilsvarandi æskufólks fyrir 20 árum, 30 árum o.s.frv.? Hvernig kemur í Ijós í þessum ritsmfðum árangur þeirrar ís- lenzkukennslu, sem þessir nem- endur hafa fengið í skólunum allt frá 7 ára aldri? Þetta eru knýjandi spurningar, sem verð- ur vissulega ekki svarað hér. Þarf hér rannsókna við, sem bók eins og þessi leggur til efni- við í. I henni ætti málfar skóla- æskunnar að koma fram eins og það gerist bezt nú á dögum, því að hér rita þeir nemendur, sem lengst eru komnir og hafa allir þar að auki sá hluti þeirra, sem mestan áhuga hefur á ritstörf- um. Allar slíkar rannsóknir leyst af hendi erfiö próf — og þyrfti íslenzkudeild háskólans að inna af hendi, og sé ég ekki betur en þarna séu ágæt rit- gerðaverkefni fyrir nemendur þeirrar deildar. Næg dæmi mætti nefna um fremur lélegt málfar í Mennta- skóíasögum, bæði sljóleika fyrir merkingum orða, einkennilegar beygingar oröa o.s.frv., og hiröi ég ekki um að nefna einstök atriöi hér. Og ekki vil ég heldur gera upp á milli einstakra höf- unda, því að slíkt er varla við- eigandi opinberlega, pegar svo skemmtileg bók á í hlut. Sjálf- sagt eiga ýmsir þessara höfunda framtíð fyrir sér á rithöfunda- brautinni, en hverjir það eru af þessum 19 manna hóp er vand- sagt aö sinni. Bókin er dálítiö myndskreytt, og efast ég um, að það sé til mikilla bóta. Prentun hefðl og mátt vera betri. Halldói Haraldsson skrifar tónlistargagnrýni. FOU TSONG með Sinfonluhliómsveitinni „Allegro vivace", — sem út- ieggst „hratt qg fjörlega", — eru leiðbeiningarorö að fyrsta og síöasta þætti píanókonserts Mozarts í B-dúr, K.V 456, nr. 18. Sönn orð. þó sérlega hið síð- ara, þykir mér lýsa vel leik kínverska píanóleikarans, Fou Ts'ongs, i sömu þáttum, en það sýnir aftur, hve nákvæmt hann fer eftir þessum forskriftum. Jafnframt nákvæmni i þessu sem tæknilegum hlutum, gætti Fou Ts'ong þess líka, að viðeig- andi hlutir fengju frjálsari með- ferð. Þaö var einmitt í þessum frjálsa leik, sem samt byggist á sjálfsstjórn, vissri ögun og ná- kvæmni, aö mér þótti leikur hans ná einna hæst. Tvö atriði bnnur voru líka áberandi: mjög léttur og fágaöur ásláttur og fallega mótaðar .hendingar" eöa „fraseringar" Þessi orð gætu verið lýsing á Mozart- túlkun einhvers þýzks píanó- leikara, en þar er mikill munur . á. Persónulega þykir mér leik- ur Ts'ongs mjög ólíkur því hefðbundna, ef unnt er að tala um slíkt, þvi leikur hans býr yfir einhverju fersku, lifandi og stundum eins og óvæntu. Þetta jafnvægi milli aga og frelsis þótti mér koma vel fram hjá honum fyrra kvöldið í B-dor konsertinum, en síður seinna kvöldiö í C-dúr-konsertinum K.V. 415, en þá þótti inér hann stundum slaka fullmikið á ögun. Hins vegar þótti mér hann ná sér aftur í Chopin-konsertinum nr. 2, sem var unun á að hlýöa. Hljómsveitin var nokkuð gðö yfirleitt í Mozart-konsertunum, en virtist eiga erfitt með að fylgja einleikara í Chopin. Nokkrir blásarar hljómsveitar- innar áttu góöan leik í mjög erfiðu verki Martins að 6- gleymdum pákuleikaranum, sem fékk þar tækifæri til að sýna, hve vel pákur geta notiö sín, þegar höfundur hefur haldið vel á pennanum. Paganini mun varla hafa rennt grun i, hverju tiann kom af staö með einu stefa sihna. Liszt tók þaö fljótt upp f Vi;rki, sem gerbreytti píanóteknik, þá Schumann, Brahms, Rachmaninoff og síð- ast Boris Blacher í þessum hrikalegu tilbrigöum, sem við heyrðum að þessu sinni, og enda í villtum jazz-takti. Hvaö sem líður dýpt þessa verks, varö þaö engu aö síður skemmtilegt áheyrnar í höndum Wodiczkos.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.