Vísir - 16.04.1968, Blaðsíða 9

Vísir - 16.04.1968, Blaðsíða 9
VISIR . Þriðjudagur 16. aprfl 1968. Jóhann að skera út búrhvalstönn. (Ljósm. R. Lár.). HVAR HAGL Hið göfga handverk, sem út- skuröur nefnist hefur lengst verið stundaöur á íslandi af öll- um listgreinum, enda sú eina list sem við getum státað af sem þjóðiegri. Útskurður er jafn gamall með íslendingum, sem byggöin í landinu og hafa Is- lendingar skreytt híbýli sfn og áhöld útskurði frá öndveröu, en hingað til lands fluttu þeir „kúnstina" meö sér, enda er glöggur skyldleiki hins íslenzka útskurðar og hins norska eða norræna. Og enn þann dag í dag getum við státað af fáeinum „þjóðleg- um" myndskurðarmönnum sem lagt hafa kapp á að halda tengsl um við hinn forna útskurð og sótt til hans fyrirmyndir, að meira eða minna leyti. Sumir þessara manna hafa verið hafn- ir til skýjanna á tímum endur- reisnar þjóöarinnar, en þeir sem hafa tekið við hafa gjárnan horf ið i skuggann fyrir endurreisn- armönnum íslenzkrar myndlist- ar. En nóg um það, við skulum ekki hafa þennan formála lengri en sækja þess í stað heim, einn fremsta myndskurðarmann is- lenzkan um þessar mundir, mann sem lítiö hefur borið á sem slíkum, enda mun honum tamara að skila sínu verki Vel af hendi, en ræða um sjálfan sig. Eftir nokkrar fortölur tekst okk ur að hafa tal af Jóhanni Björns- syni myndskera, þar sem hann sker faltega mynd f búrhvals- törin. Jóhann situr við iðju sína á vérkstæði sonar sfns Hreins M. Jóhannssonar gullsmiðs. Það er erfitt að skera út og þó sérstaklega í haröa búrhvals- tönn. Jóhann er að byrja á skreytingunni, sem hefur akkeri að aðaluppistööu og keöju trm- hverfis, sígilt „mótfv" mynd,- skera. — Hvaf lærðir þú myndskurð, Jóhann? Jóhánn púar svo að gúll kem- ur í kinnarnar, en það er ávani hans við útskurðinn: — Ég var eiginlega aldrei við nám. Ég byrjaði að skera út hjá honum Ágúst Sigmundssyni. — Varla hefur það verið í fyrsta sinn sem þú tálgaðir spýtu? — Nei, blessaður vertii, ég hef dundað við þetta frá því ég var strákur. — Hver voru þá helztu verk- efnin? — Ég skar hillur og aska og fleira þess háttar. !— Þú ert Þingeyingur? — Já, ég er frá Húsavík og átti þar heima þar til fyrir nokkr MENNT um árum. Annars vann ég lengi syðra á veturna, en var heima á Húsavík á sumrln. — Hvert seldir þú þá hluti, sem þú gerðir fyrir norðan? . — Þeir fóru aðallega á basar- ana. ThQrvaldsensbasar og svo- kallaðan Nýja-basar, sem þá var starfræktur, og einnig gerði ég marga hluti til tækifærisgjafa eftir pöntunum. — Hvar byrjaðir þú fyrst að vinna hér syðra? — Það mun hafa verið árið 1946 sem ég kom hingaö fyrst, en þó var ég á Húsavík f 10 ár eftir það, en hér hef ég svo ver- ið að mestu síöan 1953. — Hvernig var að fá gott út- skurðartré fyrr á tfmum? — Þaö gekk vel að fá tré. Is- lenzka birkið er ágætt efni til útskuröar og sérstaklega f vissa hluti, svo sem aska, en einnig er mikið skoriö f eik. — Er ekki eikin hörð að skera i? — Hún getur verið þaö, en hún getur einnig verið mjúk. — En nú ertu að skera í hval- tönn. Hvar færðu hvaltennur tii skera í — Ég fæ þær. í Hvalstöðinni í Hvalfiröi. — Er ekki •hvaltönnin harð- asta efni sem þú skerð í? — Jú, hvaltönn og fílabein, en nú er örðið lítið um fílabein, 0| erfitt að ná í það. — Þú sagðir í upphafi að T?ú hefðir eiginlega aldrei stundað nám í útskurði. En það leynir sér ekki að þú hefur lært að teikna? — Ja, ég stundaði nám f Hand íðaskólanum f þrjá vetur, það voru þrír fýrstu veturnir sem hann starfaði, og .teikninguna kenndi núverandi skólastjóri Kurt Zier. — Þú hef ur máske lokið próf i — Já, ég lauk teikni — og' handavinhukennaraprófi þaðan og fékkst við teikni og handa- vinnukennslu við skólana á Húsavik. ± Þú hefur, gert talsvert af því að teikna gamla torfbæi? — Já, ég hef teiknað nokkuð marga torfbæi og kofa fyrir norð an, en mest úr Þingeyjarsýslu, en mér finnst þeir skemmtilegt verkefni. — Hvaö á að verða úr þessari tönn sem þú ert aö skera út núna? — Þetta á að verða bréfa- pressa. Tönnin kemur til með aö standa á silfurplötu, sem fest verður á íslenzkan grSstein, en þessi efni fara mjög vel saman. 1 — HvaSa verkfæri notaröu við útskuröinn f tönnina? — Þau eru ýmiss konar. Til dæmis sköfur, þjalir og sand- pappír en slípunin er fram- kvæmd með krít og spíritus. — Svo við víkjum aö Nööru, Jóhann. Þú vihnur héf á verk- stæðinu aðeins f ígripum? — Já, mitt aðalstarf er á verkstæðinu hjá" Ríkarði Jóns- syni myndhöggvara, en þar hef ég unnið í mörg ár. — Eru einhverjir í námi í myndskuröi núna? — Áreiðanlega -:kki og þeir eru orðnir fáir sem stunda þetta núna. ' — Hvernig unir þú þér f Reykjávík? — Maður sættir sig við að vera hér. Sem betur fer hef ég alltaf getað feröazt út á landið á sumrin. — Sumir segja aö Þingeyingar séu listrænni en aðrir? — Það held ég ekki. — Þeir eiga þó flesta hag- yrðinga? —Ætli það, þetta er að hverfa með þeim gömlu. — Þá er bezt aö spyrja þig að lokum Jóhann, svona til gamans: Eru Þingeyingar montnari en aörir landsmenn? — Neeei, það held ég ekki, MBÝR þaö er meira gert úr því en ástæða er til. R. Þessar silfurslegnu tóbaksdósir hefur Jóhann skorið úr hvaltönn. (Ljósm. R. Lár.). Þessi fallegi skjöldur r skorinn í eik og þekkja allir „mótfv- ið".

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.