Dagblaðið Vísir - DV - 17.11.1982, Blaðsíða 10

Dagblaðið Vísir - DV - 17.11.1982, Blaðsíða 10
10 • DV. MIDVIKUDAGUR17. NOVEMBEE1982. Útlönd Utlönd Utlönd Utlönd „Við vitum vel að heimsvaldasinn- ar munu aldrei koma til móts við fríðarviöleitni okkar. Máttur herafla Sovétrík janna er það eina sem trygg- irfriðinn." Þannig mæltist Yuri Andropov, arftaka Leonids Brezhnevs sem aðalritari sovéska kommúnista- flokksins, í fyrstu opinberu ræðunni serh hann flutti eftir að valdaskiptin voru kunngerð. Slik vísun til mikil- vægis vígbúnaðar og hernaðarupp- byggingu þótti mörgum ekki lofa góðu um áhrif þessa nýja stórveldis- leiðtoga á gang heimsmálanna. Átakalítil valdaskipti Skipan Andropovs í valdamesta embætti Sovétríkjanna kom engan veginn flatt upp á neinn. Siðasta hálfa árið hefur hann verið annar af tveim mönnum sem líklcgastur hefur þótt til þess að taka við af Brezhnev. Hinn var Konstantin Chernenko, sem síöustu árin hafði verið hægri hönd Brezhnevs og nán- astisamstarfsmaður. Chernenkovar þó af flestum álitinn sá sem Brezhn- ev sjálfur hafði helst augastað á sem sinn ef tirmann þegar hann hyrfi frá. Valdatakan virðist hafa gengið átakaiaust fyrir sig, eða að minnsta kosti stórbreytingalítið. En þó veita menn því eftirtekt að Chernenko héfur ekki verið í hópi innstu klfk- unnar sem flutti ræðurnar viö minn- ingarathöfnina yfir kistu Brezhnevs, né heldur í móttöku hinna erlendu gcsta vegna jarðarfararinnar. Þykir það benda til þess að hans valdasól sé hnigin og hér eftir muni Chern- enko litið koma við sögu. KGB-stimpillinn Það sem menn höfðu helst talið að gæti aðallega staðið i vegi þess að Andropov yrði arftaki Brezhnevs í stóli í stóli aðalritarans, var KGB- stimpillinn, sem hann var markaður eftir fimmtán ára stjórn þessarar ill- ræmdu öryggislögreglu og leyniþjón- ustu. Það hefur hingað til lítt þótt samræmast þeirri landsföðurimynd og lýðhylli, sem jafnán er reynt að sveipa um leiðtogaSovétríkjanna, að slikur komi úr hataöasta embætti ríkisins. Beint úr sama stólnum, sem þeir sátu í Dzerzhinsky, Yezhov, Yagaoda, Beria og Schelepin svo að nokkrir frægustu böðlar „gulags-lög- reglunnar" séu nefndir. öllu hærri þröskuldur á leiðinni að valdasætinu þótti samt margra ára- tuga rótgróin tortryggni og óvild f or- ingja Rauða hersins í garð KGB-lög- reglunnar og yfirmanna hennar. Og enginn getur verið öruggur í sessi i Kreml sem ekki getur reitt sig á stuðning Rauða hersins. Hefur eng- inn fyrri yfirmanna KGB-lögregl- unnar komist í æðstu valdastöðuna, nema þá Bería sem stóð enda stutt við og er frekari sönnun á reglunni iheir en hrein undantekning. Með fylgi Rauöa hersins Andropov sker sig þarna eins og í flestu öðru úr hópi fyrri yfirmanna KGB. Honum hefur tekist að tryggja sér fylgi Rauða hersins í baktjalda- makkinu í Kreml en naumast þó öðruvísi en lofa herforingjunum að hlutur Rauða hersins yrði ekki gerö- ur minni en í tíð Brezhnevs sem linnti ekki látum fyrr en Sovétríkin stóðu jafnfætis Bandaríkjunum í hernaðar- mætti (eftir því sem almennt er talið ídag). Yfirlýsingin, sem vitnað er hér til í inngangi, er sjálfsagt út frá því sprottin. Til þess einmitt að friða Rauöa herinn og undirstrika valda- sáttmálann. Raunar. er það almannaálit í Moskvu og víðar meðal þeirra, sem lengi hafa stillt sjónauka sina á Kremlarmúrana að sú yfirlýsing sé alls ekki í anda Andropovs, eins og hann hefur komið mönnum fyrir sjónir. Því fer nefnilega fjarri að Andropov hafi verið talinn í hópi hinna herskárri eða ógnarstjórnar- sinnaðri. Að sumra mati gaf skipan Andropovs í embættið tilefni til þess að vona að hóf samari öfl kæmu nú til valda í Kreml með meiri friðarhorf- um f yrir heim allan. Maöurinn sem lagaði ásjónu KGB-lögregl- unnar íSovét- ríkjunum Yuri Andropov: Hann befur þaggað niður í iiilum andófsmönnum. Óaöi við embættinu Andropov lét af stjórn KGB í maí síðasta vor og leiddu menn strax þá getum að því að það væri einmitt til undirbúnings þvi að taka við af Brezhnev. Það er sagt að Andropov hafi verið tregur til, þegar Brezhnev fól honum 1967 yfirstjórn KGB með þá dagskip- un fyrst og fremst að gera „andlits- lyftingu" á þessari illræmdu stofnun. Enda enginn hægðarieikur að stýra þessu milljón manna liði til þess að bæla vægðarlaust niður sérhvern uppsteit og þagga niður i andófsrödd- um en um leið „efla vinsældir" þess. Eða stunda njósnir og gagnnjósnir, án þess aö geta hampað árangri og njósnasigrum til vegsemdar KGB- hetjum því að slíkt hefði auðvitað ljóstrað of miklu upp fyrir fram- haldsnjósnir. En Andropov jók álit sitt í böðuls- sæti Bería svo undarlega sem það kann að hljóma, enda sæmdi Brezh- nev hann medalíu oktoberbyltingar- innar á 65 ára afmælisdegi hans. Af lágum œttum Andropov fæddist 15. júní 1914 í litl- um kósakkabæ í norðurhluta Kákas- us. Faðir hans var lágtsettur járn- brautarstarfsmaður og talið er nær 'd* Umsjón: Guðmundur Pétursson f ullvíst að móðir hans hafi verið gyð- ingaættar þótt uppflettingabækur segi hann hreinan Rússa. Lengi hefur lifað orðrómur um að foreldr- arnir hafi verið Armenar meir en annað. Gyðingur eða Armeni þykir ekki besta vegarnestið í hinu stétt- lausa öreigaríki en það var enginn þröskuldur á f ramabraut Andropovs hins unga. Enda alveg sama hvaða verkefhi honum hefur verið falið. Að öllu er hann sagður ganga með vinnusemi og einbeitni. Menntunar- skort í æsku hefur hann bætt sérupp með einkakennslu og námskeiðum og er sagður tala fljúgandi nokkur tungumál, vitmaður á list og bækur og með smekk fyrir jass. Þótt hann hafi aldrei farið út fyrir kommún- istaríkin austantjalds, talar hann ensku lýtalaust, enda sagt að einn besti kennarí Moskvuháskóla hafi reglulega veitthonum tilsögn þrisvar í viku í tvær stundir hverju sinni. Byrjaði meðal ungkomma Það var engin enskukennsla í smá- bæjunum á bökkum Volgu þar sem Andropov óx úr grasi og vann sér inn rúblur við morsetæki ritsimans og sem bíósýningarstjóri eða þá á fljótabátum en hann varð sér úti um próf til þess að stýra slikum f arkost- um 1936. Það var árið sem Stalín hóf hreinsunina miklu og Andropov var sendur til þess að skipuleggja starf ungkommúnista í skipasmiðastöð i Rybinsk. Þaðan lá leiðin til frekari trúnaðarstarfa á meðal ungliða. Þegar vetrarstríðið braust út í Finnlandi var Andropov sendur 1940 til þess að koma skipulagi á hlutina í héraðinu Karelíu þar sem íbúarnir þóttu ekki nógu traustir eftir nábýliö við Finna. Þar vakti hann athygli Otto Kuusinen sem Stalín ætlaði að setja til stjórnar í Finnlandi eftir hcrnám. Eftir því sem vegur Kuusin- en jókst, óx Andropov af um leið. 1951 var hann orðinn trúnaðarmaöur starfandi á vegum miðstjórnarinnar og þá aðallega við að njósna um yfir- boöara sina í einkalífi og opinberu starfi. í Ungverjalandi 1956 Þegar Krúsjoff komst til valda, var Andropov falin stjórn fjórðu deildar utanrikisráðuneytisins með umsjón á tengslunum við Þýskalönd bæði og Austurríki auk Póllands og Tékkóslóvakiu. Síðan var það Ung- verjaland þar sem hann var sendi- herra, þegar dró að uppreisninni 1956. Það var einmitt þá í Búdapest sem Andropov þótti sýna, hvað í honum ¦ bjó \ diplómatiskrí lipurö og mála- miðlun og síðan hörku og kaldrifjaðri reikningskúnst, þegar alll var komið í öngþveiti. A meðan andstaöan gegn Sovétstjórninni óx var sendiherrann alls staðar með smámannfagnaði, jasskvöld og fleiri viöburði fyrir list- unnendur. Hann var þolinmæðin og skilningurinn uppmálaður, þegar hann hlýddi á umkvörtunarefni manna og svo innilega sammála þeim oft og tíðum. Margir Ungverjar kynntust honum sem frjálslyndum menntamanní. En það var ekkert hik á Andropov, þegar járnhnef inn f éll. Hann f ullviss- aði Imre Nagy forsætisráðherra um að til innrásar gæti aldrei komið en þegar ráðherrar vöknuðu morguninn eftir, voru sovésku skriðdrekarnir þegar komnir inn í Búdapest. Eftir innrásina lék Andropov mik- ilvægt hlutverk við að benda á þá sem áður áttu víst hans skilningsríka og samúðarfulla eyra og til þess að setja Janos Kadar til valda og velja lionum meðráðherra. Tók við KGB í lægðinni Þegar hann sneri til Moskvu frá Búdapest varð hann einn af fram- kvæmdastjórum miðstjórnarinnar með Austur-Evrópu að meginverk- efni. Með hæfilega blönduðum skammti af undanlátsscmi og refsi- aðgeröum, bældi hann alla óánægju niður en var í tæka tíð risinn til æðri metorða, þegar sú stefna brást i Tékkóslóvakíu vorið '68. Þá var Andropov kominn til KGB því að þrem árum eftir fall Krúsieffs þótti sú stofnun orðin hálf tætingsleg í útliti. Pasternak og Svetlana höfðu með skrífum sinum ekki aukið hróð- ur öryggislögreglunnar. Semits- hestny þáverandi yfirmaður KGB hafði látið Svetlönu dóttur Stalins sleppa úr landi og undir höfuð leggj- ast að koma 1 veg fyrír útgáfu bókar hennar. KGB hafði misst yfir 100 njósnara sina hér og þar um heim, þegar þeir höf ðu verið afh júpaöir svo að hróður hennar sem njósnastofn- unarreisekkihátt. Hóf KGB til aukins álits Brezhnev fól Andropov að lappa upp á þessar sakir og á 15 ára ferli sinum sem yfirmaður KGB gerði Andropov einmitt það. Hann hefur aukið mjög álil njósnastofnunarinn- ar og þrátt fyrir harðfylgi við alla andóf smenn, hef ur minna borið á illu umtali um KGB. Virðist hann hafa dansað jafnvægis-linuna af lipurö loftfimleikamannsins. Um leið hefur hann treyst stöðu sína innan Kreml- arklikunnar og það ekki bara með því að luma á leyndarmálum hvers einstaks valdamanns sem fyrirrenn- arar hans notuðu til þess að hræða aðra. Áróðursnilld Andropovs sýnir sig meðal annars í því að fá rithöf- undafélagið til þess að hampa leyni- lögreglureyfurum og njósnasögum þar sem KGB-maðurinn er gerður að þjóðhetju. Það beindi auðvitað æ fleiri rithöfundum inn á þá braut rit- listarinnar og kvikmyndun slíkra handrita nutu forgangs fyrir atbeina Andropovs sem fyrir áhuga sinn á listum átti vel innangengt hjá lista- fólkinu. Enda færðist fljótt í vöxt að KGB- starfsmenn væru heiðraðir með orð- um úr hendi Brezhnevs sjálfs og KGB-menn komust til embætta og setu í áhrifanefndum. Sjálfur var Andropov kosinn í æðsta ráðið 1973, fyrstur yfirmanna KGB síöan á dög- um Stalíns. Stakk þaö mjög í stúf við Krúsjeff-árin, þegar svo virtist sem markvisst væni KGB-menn hreins- aðir úr ö'llum slíkum áhrifastöðum. Engin linkind við andófsmenn Þessu kom Andropov í kring án þess að fórna nokkru af hörkunni í framgöngu KGB gegn andófsmönn- um eða mannréttindabaráttuhópum. Hann hefur þaggað niður i þeim öll- um og útrýmt, hvort það voru heilu samtökin eða einstaklingar. Hann er sagður hafa átt hugmyndina að því að ýta andófsmönnum eins og Solzhenitsyn úr landi og benda á að vestantjalds mundu þeir fljótt hverfa í fjöldann, þegar þeir sætu ekki lengur í píslarvættisljósinu. Andmælendurnotkunargeðspítala til þess að loka hávaöaseggi inni hafa þagnað. Sovéskir borgarar, sem mynduðu Helsinkisamtökin (til að fylgjast með framkvæmd mannrétt- indakvæða öryggissáttmálans) hafa þagnað. Formælendur óháðra verka- lýðshreyfinga eru sömuleiðis þagn- aðir. Með því að meina Sakharov inn- göngu í Moskvu hefur nóbelshafinn verið dreginn út úr flassglömpum vestrænna blaðaljósmyndara. Hvergi örlar á minnstu uppsteit. Allt unnið með hægðinni en þó vægðar- laust og engin meðul geölækning- anna spöruð. Alls staðar hefur Andropov skilað árangursríku starfi. I Karelíu, í Ung- verjalandi og í KGB. Vonlegt er að Kremlverjar vænti sér einhvers af lionum í úrlausn Af ghanistanmálsins sem er að gera foringja Rauða hers- ins gráhærða vegna mikils mann- tjóns, eða efnahagsvandans sem segiræmeirtilsín.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.