Dagblaðið Vísir - DV - 11.06.1983, Blaðsíða 9

Dagblaðið Vísir - DV - 11.06.1983, Blaðsíða 9
DV. LAUGARDAGUR11. JUNI1983. Hagfræðingarnir eru að minnsta kostí sammála um, hvernig farið hefði um kaupmáttínn, ef rikisstíórnin hefði ekki gert neitt — og sitthvað annað. — Frá meiríháttar fundahöldum Alþýðusambandsins og Bandalags starfsmanna rikis og bæja nú ivikunni. MIKIAJ MEIRA ÞARF Frekar má búast viö, að hagfræð- ingar séu ósammála um flesta hluti. ,Því kemur mest á óvart, að einhver samnefnari skuli finnanlegur milli útreikninga Alþýðusambands og Þj óðhagsstofnunar. Helzt greinir á, eins og eðlilegt er, þegar meta skal ýmsa mjög óvissa þætti. — En almenningur mun lítið muna þær tölur, sem nú eru taldar, heldur líta í buddu sina. Liklega verður brátt lítið eftir í buddunni og víða bara gat. Ekki nærri allt á stjórnarreikninginn Allir eru sammála um, að kjara- skerðing hefði orðið, þótt nýja stjórn- in hefði ekkert gert. Alþýðusam- bandið segir um það: „Að óbreyttu verðbótakerfi og án grunnkaups- hækkana á árinu má gera ráð fyrir því, að kaupmáttur kauptaxta ASI- félaga hefði rýrnað um 12—13 pró- sent frá árinu 1982. „Alþýðusam- bandið segir, að þá hefði kaupmáttur taxtakaupsins væntanlega orðið um 14—15 prósent minni á síðasta f jórð- ungi ársins en var í fyrra. Sem sagt: Menn skyldu ekki skrifa alla kjara- skerðinguna á reikning núverandi ríkisstjórnar. Rétt er, að menn muni það, þegar f ram líður. Þjóðhagsstofnun kemst að svip- aðri niðurstöðu um, hvernig farið hefði, ef ekkert hefði verið gert. En um áhrif aðgerðanna nú koma út nokkuð skiptar meiningar. Þannig segir Alþýðusambandið, að nú séu horfur á, að kaupmáttur taxtakaups- ins verði 19—20 prósentum lakari en hann var í fyrra. Þar sem skerðing kaupmáttar verði mest á síöari hluta ársins, verði kaupmátturinn á sið- asta fjórðungi ársins að óbreyttu 27—28 prósentum lakari en í fyrra. Þjóðhagsstofnun fær út, að kaup- máttur kauptaxtanna verði á síöasta f jórðungi ársins 24% lakari en í f yrra og 20% lakari yfir allt árið. En þyngst vegur, þegar Þjóðhags- stofnun fer að taka tillit til hinna „mildandi ráðstafana", sem ríkis- stjórnin hefur gert samhliða kaup- skerðingunni. Ennfremur eru menn ekki sammála um, hvort útkoman verði, að tekjur launþega hækki meira en taxtakaupiö, svo að ein- hverju nemi. Yfirborganir? Þegar að kreppir, er auðvitað lík- legt, að víða hafi fyrirtæki bolmagn til að umbuna eitthvað þeim starfs- mönnum, sem taldir verða þess virði. Þetta fer mikið eftir atvinnu- ástandinu almennt. Hætt er við, að atvinna verði tæpari en lengi hefur verið. Auðvitað er það rétt, sem al- þýðusambandsmenn segja, að fólk kaupir minna og veitir sér í flestu minna, þegar peningar verða minni. Þetta er svo einfalt, að um ,,tuggu" er að ræða, en i því felst, að einhver fyrirtæki selja minna og hætt er við, að þau minnki umsvif sín. Þá dregur úr atvinnu. Því minni sem atvinnan verður þeim mun minna verður um yfirborganir. Því er engan veginn gefið, að það standist, sem Þjóðhags- stofnun segir: „I áætlun fyrir áriö 1983 er gert ráð fyrir, að atvinnu- tekjur launþega hækki um 4 prósent umfram hækkun kauptaxta", sem sé tekjurnar hækki þetta miklu meira en kauptölurnar í samningunum. Utkoma Þjóðhagsstofnunar um kjaraskerðinguna er þessi: ,,Kaup- máttur á mann verði að meöaltali á árinu öllu um 14 prósentum lakari en í f yrra, eða um 3 prósent lakari en að óbreyttu" (það er ef ríkisstjórnin hefði ekkert gert). Stofnunin segir: „Kr þá ekki litið til þeirra áhrifa, sem óheft verðlagsþróun hefði að lík- indum haft á atvinnuástand og þar með tekjur." Þjóðhagsstofnun fjallar einnig um, að skerðingin verði mest, þegar næst vetrar, og • segir: „Á síðari hluta ársins sýnist kaupmátturinn verða um 18 pró- sentum lakari en á sama tima í fyrra eöa um 4 prósentum lakari en að óbreyttu kerfi." (Það er samanborið við þá stöðu, að rikisstjórnin hefði ekki gert neitt). Þá hefur stofnunin ekki tekið tillit til þess, sem hún telur vera, að atvinna veröi traustari eftir aðgerðirnar og sveiflur í kaupmætti verði ekki jafngífuriegar og hefði verið, ef verðbólgan hefði ætt áfram án hamlandi aðgerða rikisstjórnar- innar. Þjóðhagsstofnun hefur þó tekið tillit til ýmissa „mildandi aðgerða" rfkisstjórnarinnar, sem ætlað er að minnka kjaraskeröinguna einkum hjá hinum verst stöddu. Stofnunina og Alþýðusambandið greinir á um, hve mikils þessi þáttur skuli metinn. Ymislegt af því var enda ekki komiö fram, þegar þessir útreikningar voru gerðir, og sumt er enn óljóst, þegar þettaerskrifað. Ríkisstjórnin telur sig hafa styrkt atvinnuástandið. En samt vitum við, að aukin kjaraskerðing, sem allir viðurkenna, að er orðin meiri en verið hefði með óbreyttu kerfi, leiðir til minni eyðslu. Með því dregur úr halla á viðskiptum okkar við útlönd, enda er það eitt aðalmarkmiðið. Við höfum minni kaupgetu og kaupum minna af innfluttri vöru, því dregur úr viðskiptahallanum við útlönd. En við kaupum líka minna af innlendri vöru. LaugarclagS' pistillinn Haukur Helgason aðstoðarritstjóri Sama næsta ár Nauðsynlegt er að velta upp þessum tölum, þótt þær rugli gjarnan. Hvað gerist síðan? Þjóðhagsstofnun gerist svo djörf að spá um næsta ár. Hún segir: „.. á horfum ársins 1984 verður að svo stöddu miðað við, að kaupmáttur ráðstöfunartekna verði svipaður að meðaltali á því ári og hann er talinn verða að meðaltali í ár, eða um 6— 7% hærri en á síðustu mánuðum árs- ins"(íár). Sem sagt: Ekki meiri kjaraskerð- ing, heldur „afrétting". Nú, samningsréttur verður aftur við lýði 1. febrúar á næsta ári. Þá viðurkenna allir, aö þurfi 40% kaup- hækkun til að vinna upp kaupmátt taxtanna. En ríkisstjórnin segir einnig í bráðabirgðalögunum nú, að ekki megi semja um verðbætur á laun fyrr en 1. júní 1985 og „aðilar vinnumarkaðarins beri ábyrgð á samningum um kaup og kjör í ljósi hinnar opinberu stefnu i gengis- og kjaramálum". Þetta siðasta ákvæöi á eftir að verða hávaðadeilumál, þegar þar að kemur. Hvernig ber að túlka það? Það mun ríkisstjórnin væntanlega bara túlka á sinn veg. Hvað annað? Mörgum mun finnast sem ríkis- stjórnin hafi kjaraskerðinguna of mikla. Nú liggja fyrir útreikningar bæði Alþýðusambands og Þjóðhags- stofnunar. Sú síðarnefnda á að vera óháður aðili. Þeim, sem þetta skrifar, hefði þótt réttara, að kjara- skerðingunni hefði verið dreift á lengri tíma, en ekki höggvið svo hart 1. júní. Fólki hefði verið gefið betra færi á að aðlaga sig þessu. Utkoman hefði getað orðið svipuð. Eitthvað hægari minnkun verðbólgu og eitt- hvað meiri viðskiptahalli í byrjun, en liklega sáttari þjóð, þegar upp er staðiö. Hins vegar tel ég brýna nauðsyn, að við tökum á okkur þá skerðingu á lifskjörum, sem orðin er en við höfum f restaö með slætti erlendis. Enn verður ekki séð, hvort of geyst er farið, en margir munu þola súrt af þessum aðgerðum. Enginn skyldi ímynda sér, aö nú gangi enn hið gamla að lifa um efni fram, að láta „tímann" sjá um f járhaginn. Taka má undir, að þessar aðgerð- ir, sem stjórnarflokkarnir hafa rótað saman í stjórnarmyndunarvið- ræðum, beinast um of gegn launum eingöngu. Hvað annað er til ráða? Alþýðusambandið reyndi að svara. Það benti á, að skipulega skuli unnið að hagnýtingu orkuauölinda samhliða uppbyggingu stóriðnaðar. Starfsskilyrði íslenzks iðnaðar verði bætt og hagræðing aukin. Sámræmt verði skipulag veiða og vinnslu og lögð áherzla á aukin gæði og full- vinnslu sjávarafurða. Framleiðsla landbúnaöarvara miðist við þarfir innlends markaðar — og f leira. Mjög athyglisverð er áherzla Al- þýðusambandsins á stóriðju. Þegar aö kreppir, eins og nú, skilja menn betur, hvers þarf. Um þessi atriði má að öðru leyti segja, að þau eru góðra gjalda verð. En þau lækna enga meinsemd á næstu mánuðum, jafnvel þótt stjórn- völd væru albúin að vinda sér í þau. Upptalningin sýnir miklu fremur að einhverju leyti, hvar skórinn kreppir í lengd. Hún segir okkur, hvar stjórnvöldum um langt árabil hefurmistekizt. Hún sýnir, hvað gera þarf, þegar fram í sækir en bara sumt af því. En hún stöðvar ekki 130—160 pró- sent verðbólgu á næstu mánuðum. Upptalningin stöðvar ekki gíf urlegan halla á viðskiptum okkar viö útlönd, sem leiðir þegar í stað til magnaðrar skuldasöfnunar ofan á skulda- baggana, sem núverandi kynslóð hefur þegar bundið niðjum sínum með tilstuðlan allra f lokka. Ríkisstjórnin hefir gert „eitt- hvað", og þetta „eitthvaö" dregur úr vandanum. En hún þarf að gera miklu, miklu meira á öðrum sviðum en í launaskeröingu, eigi fólk aðtaka hana alvarlega, þegar f ram í sækir. Haukur Helgason.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.