Dagblaðið Vísir - DV - 09.07.1983, Blaðsíða 22

Dagblaðið Vísir - DV - 09.07.1983, Blaðsíða 22
22 DV. LAUGARDAGUR 9. JULl 1983. Helgarvísur Helgarvísur Helgarvísur Helgarvísur 60. þáttur Mörg skálda okkar og hagyrðinga fyrr á tímum nutu engrar skólamenntunar. Barna- skóli var enginn í byggöarlagi sumra. Okkur nútimafólk furöar á því, hve mikilli málsnilld þessir menn voru gæddir. En margir þeirra munu hafa fundið uppsprettuna í fornsögunum, þjóðsögum og kvæðum, — jafnvel rimum Ekki leikur heldur vafi á því, að talmál alþýðunnar fyrrum hefur verið vandaðra en það sem nú er numið í málskóla götunnar. Gísli Olafsson fæddist 2. janúar 1885 á Eiríks- stöðum í Svartárdal og var jafnan kenndur við þann bæ. Á Eiríksstöðum ólst hann upp og var þar til heimilis rúman aldarf jórðung. Eftir það var hann víða um sveitir og um tíma á Blöndu- ósi. Síöustu ár ævinnar bjó hann á Sauðárkróki. Þar kynntist Hannes Pétursson skáld honum og var mikill aðdáandi hans. Hannes ritaði fagra minningargrein um Gísla, er hann lézt árið 1967. Gísli frá Eiríksstöðum vann hörðum höndum allt sitt líf, meðan heilsa entist. En hreina, mikla ást bar hann til heimahaganna eins og sum ljóða hans vitna um. Hér á eftir fer eitt ljóðahans: Lœkurinn Ég er að horfa hugfanginn í hlýjum sumarblœnum yfir litla lœkinn minn, sem líöur fram hjá bænum. Ó, hve marga œskustund ádur fyrr hér dvaldi, saklaust barn með létta lund og leggina mína taldi. OgtilSigurgeirs: Sjaldan orða varþér vant,- villþvl spyrja þátturinn: Ertu núna upp á kant eða horfinn mátturinn? Margrét segist óska þess að sjá meira eftir „Jóhannes" og undirstrikar það með þessari vísu: Jóhannes frá Akureyri átti bögur góðar hér, og ég vildi' að ennþá fleiri yrkingar hann sendiþér. Margrét er mjög hrifin af vísum „Jarlsins" og fær hann þessa; reyndar eru þetta aldýr og odd- hendsléttubönd: Karlinn glettni Ijóðar létt, liðugt fléttar öndin. Jarlinn netti, reyndu rétt ríða sléttuböndin. Margrét segir: Nú man ég ekki, hvort ég hef sent þér áður svarvísu til „Skugga"; reyndar er ég búin að fá mig fullsadda af þeim, sem snúa öllu upp í klám. En það er bezt að hún fljóti með: ÍJt um bœinn fleygt er fregn, frómu máli hallað. Enginn draugur, glœr ígegn, getur meyju spjallað. Margrét Olafsdóttir segist senda þessar vísur „Loka Laufeyjarsyni" og öðrum, sem ekki geri greinarmun á snyrtilegum vísum og klám- vísum: Þó að kaldir vetrarvindar veiki flestra hugarþel, þá fönnum klœddir fjallarindar fagna röðli undravel. Þó að blási margt l mót, mœta skalt þvl glaður. Það er okkar búningsbót að brosa og vera maður. Agúst frá Svalbarði, nú á Hvammstanga, er kominn á efri ár. Hann skrifar: Nú á þessum vordögum, þegar menn beina fénaði sinum til fjalla, bærast í huganum minningar frá f járskil- umfyrriára: Oft við fórum ein að smala, áttum saman hljóðlátt grín. Enginn rekur inn til dala aftur tilþín sporin mín. Jón Haraldsson lét mér i té næstu stöku. Hún er eftir frænda hans, Jón Friðriksson, Hömrum í Reykjadal, son Friðriks pósts Jónssonar frá Helgustöðum í sömu sveit. Tilefni vísunnar gaf st í afmælisveizlunni, er Jón Friðriksson var áttræður fyrir sex árum. Þótti Jóni nóg um eymdartóninn í vinum sínum, er þeir ræddu um Elli kerlingu, sem að honum sækti. Jón kvaö þá: Ég er að bíða, bíða eftirþér, bölvaður karlinn með gamla skörðótta Ijáinn. En þó skaltu vita, og það skal sannast á mér, aðþúþarft að brýna á elzlu og seigustu stráin. Hreggviöur Danielsson sagði mér, að þessi vísa væri ef tir Jónatan Jakobsson: Teitur svaraði manni nokkrum með þssari visu: Þig . mun Pétur þekkja. En þar sem fjandinn rikir, vœriþörfað marka menn, margir eru líkir. Teitur Hartmann tignaði Bakkus: Efmenn vökvun enga fá, er í vœndum dauði. Maður lifir ekki á einu saman brauði. Teitur kvað þessa vísu um liðan sína daginn eftir að hann hafði verið við skál: Það er allt íþessu fína lagi, nema helzt hvað höfuðið hefur eins og komizt við. -0- Þá er komið að nýjum fyrripörtum. Margrét Olafsdóttir sendir þessa: Vertu ekki að œðrast, þótt andinn snúi fráþér. Löngum hefur lítil snót Laugaveginn gengið. Eru núna andlausir allir hagyrðingar. Fœrni vartþú finnur í fyrripartasendingu. Veðjirþú á vondan hest, varla búið eflist. Kerlintfunu yngdi9 'hunn upp íeinumhvelli Bæ ég lítinn byggðiþar og blómitm utan skreytti. Yfir tún og engjarnar oft ég lœknum veitti. Nú er ekkert eins og fyrr; á öllit sé ég muninn: löngu týndir leggirnir og litli bœrinn hruninn. Æska hverfur. Yndi dvín. Allt er líkt og draumur. Áfram líður œvi min eins og lækjarstraumur. Meðan œðum yljar blóð og andinn má sig hrœra, skal ég syngja lítil Ijóð læknum silfurtæra. Þegar ég er uppgefinn og eytt er kröftum mínum, langar mig í síðasta sinn að sofna á bökkumþínum. Gísla Olafssyni hefur ekki hentað vel erfiðis- vinnan, er hann varð þó að stunda. Hann kvað: Lífið fátt mér Ijær í hag, lúinnþrátt ég glími. Koma máttu'um miðjan dag, mikli háttatlmi. Fyrir skömmu komst ég að því, að þessi land- fleyga vísa væri eftir Gísla Olafsson: Þóttþú berir finni flík og fleiri í vösum lykla, okkar verður lestin lík lokadaginn mikla. -0- Margrét Olafsdóttir skrifar og segist sakna mjög bréfa frá Margréti Tómasdóttur og fleiri góðum hagyröingum. I tilefni af því sendir hún nöfnu sinni Tómasdóttur þessa: Æ með sóma ortir hér, ofin Ijómaþóttir. Vakna'af'dróma, mœttu mér, Margrét Tómasdóttir. Fyrr og nú Forðum tíðþú fátæklinga fyrirhittir, sem voru á Guð og gaddinn settir, gæfulausir, sjaldan mettir. Vístþó áður var oft kátt um vökur langar. Kergju-bögur kveða slyngar kunnu þessir Islendingar. Okkar landi, okkar menning, okkar tungu œþó hœstan heiður sungu, héldu saman þjóðinni' iingu. Nú á limum nennir varla nokkur maður nýtaþað, sem fornir feður frelsisþránni ólu meður. Gjarnan brúka grófu orðin gaspurs- skjóður. Sýkir frónskuþeirraþvaður, þrotlaust klám og annað blaður. Vísnasóðinn vandar ei til verka sinna. Út úr honum orðin renna, andleysinu má um kenna. Öll við stefna ættumþví að einu marki: ávallt, bæði' torði'og verki uppi halda fornu merki. „Ein heilræðavísa í restina," segir Margrét Olafsdóttir: Stattu vörð um stundarlán, stýrðu fram hjá granda. Neyðin skapast naumast án nokkurs aðdraganda. Magnús Björnsson, Birkimel 6 í Reykjavík, botnar: Loksins brosir sumarsól, sem við þráðum lengi. Blómin vakna' á bleikum hól, batnar lífsins gengi. Er sem styðji œðri máttur oft i hryðjunum. Elska' og biðja er okkar háttur og orga' í viðjunum. Þótt i búiþröngt sé nú, þá ég trúi á landið. Eðla frú er björg í bú, bezt til hjúa vandið. Gleymist notuð nytjaflík, nýrri vinnur hylli. Þar sem skildi vini vík, verður hafá milli. Þá hafði Hreggviður það eftir Sveini Viggós- syni, að þessi vísa væri eftir séra Helga Sveins- son: Svana gengur seint til náða. Sú er orðin lífsreynd vel, eftir að hafa hittþá bóða höggorminn og Gabríel. Fróðlegt þætti mér að vita höfund næstu vísu. Hún mun hafa verið kveðin, er nokkrir Þingeyingar voru á leið vestur um sýslur í skag- firzkumbil: Ekki er kynþótt veður vont verði íHúnaþingum, þegar um landið þingeyskt mont þeysir á Skagfirðingum. Helgi Hóseason trésmiður kveður að gefnu til- efni: Illsþú getur orðbragðs míns, enganþó égpretti. Flestur gœti sóma sins, en sjái mig í rétti. Bergur Ingimundarson, Stóragerði 10 í Reykjavík, botnar: Ætíð saklaus, sœt og fín, saman bezt við undum. Ei ég gleymi, elskan mín, okkar sœlustundum. Æskaþín var efnisrík, ung varstgeislum vafin. Yndisleg og engri lík, yfir flestar hafin. Hefurjafnan heillað mig, heitt ég mun því vona, aö ég fái að eigaþig, elskulega kona. Fjöld hefur á Flúðum gist, funnslþar mörgum gaman. ftveggja manna téðri vist tekið varþar saman. Núna trylltan dára-dans drengir villtir stíga. Látum gjalla Ijóðabrall lífs um alla daga. Er ég kom nýlega til Jónatans Jakobssonar, bað ég hann að smíða nokkra fyrriparta fyrir mig. Við höfðum ekki rætt lengi saman, þegar nokkrir fæddust. Hér eru þeir: Nú er bjart um Norðurland, nætursól i heiði. Vísu get ég varla ort, vilþví ekki leyna. Þegar vorsins geislaglit gleður mannsins sinni,... Efég vakna núí nótt, nýjan geri ég fyrripart. Hún hefurþegar hellt á brúsann, hressir kaffið sérhvern mann. Nú skal hrinda á Sónar-sœ siglu-hind í skyndi. Gumum veitir yndi ogyl örgerð sveitakvinna. Oft er skjól að auðar-brík uppi' í bóli köldu. Sunnanáttin, erfið tíð, á sinnþátt í vondu skapi. Glöggt i verki sýnir sig seigla og sterkur vilji. Ekki er létt að yrkja Ijóð i illu skapi. Þegar Jónatan haf ði smíðað þessa fyrriparta, að visu meö örlítilli aðstoð minni, kom þessi fyrripartur: Eflaust kemur enginn botn við okkar fyrriparta. Þessir fyrripartar ættu aö nægja lesendum til að spreyta sig á næstu daga. SkúliBen. Utanáskriftiner: Helgarvísur PósthólfW 220Hamarfjörður.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.