Dagblaðið Vísir - DV - 18.04.1984, Blaðsíða 13

Dagblaðið Vísir - DV - 18.04.1984, Blaðsíða 13
DV. MÍDVÍKUDÁGUR Í8. APRÍL1&84. 13 FRA JONIÞORLAKSSYNI Ótímabærar athugasemdir TIL DAVÍDS ii SSONAR Davíð Oddsson hefur veriö borgarstjóri í tvö ár og þegar getíö sér gott orö fyrir skörungsskap, stjórnsemi og þá glöggskyggni, sem greinir umsvifalaust kjarnann frá hisminu i hverju máli. Það lætur aö líkum, aö borgarstjórinn er mjög vinsæll í hópi sjálfstæöismanna og reyndar með öllum frjálslyndum mönnum. Eg hef þó orðið var við það, að hann hefur sætt einhverri gagnrýni síðustu mánuðina fyrir tvennt: efasemdir hans um kvóta- kerfið og þá ákvörðun að stofna hlutafélagið Isfilm ásamt þremur fjölmiðlafyrirtækjum og Sambandi íslenskra samvinnufélaga. Engum kemur á óvart, aö deilt sé á borgar- stjórann — það er eðli starfs hans. En hitt kemur mér mjög á óvart, að hann er gagnrýndur fyrir þetta tvennt í nafni frjálshyggjunnar og sjálfstæðisstefnunnar. Slík gagnrýni er til marks um mikinn misskilning, sögulegan og röklegan í senn. Orð Jóns Þorlákssonar 1935 Mig langar til þess af þessu tilefni að rifja upp fræga ræðu, sem Jón Þorláksson, fyrsti formaður Sjálf- stæðisflokksins og borgarstjóri i Reykjavík, hélt í bæjarstjórn Reykjavíkur 7. mars 1935. Þá hafði vinstri stjórn Hermanns Jónassonar nýlega komið á einokun mjólkursölu til Reykvíkinga. Jón hnykkti á því í ræðunni, aö þetta væri ekki gert til þess að tryggja hagsmuni kaupenda mjólkurinnar og ekki heldur hags- muni allra seljenda hennar, heldur aðeins hagsmuni sumra seljenda — þeirra, sem bjuggu fjarri Reykjavík. (Mjólkursölulögunum alræmdu var ekki síst stefnt gegn Thor Jensen, sem rak þá stórbú á Korpúlfsstöðum Jón Þorláksson. Díivíö Oddsson. og gat vegna lægri flutnings- og geymslukostnaöar boðið Reykvík- ingum betri og ódýrari mjólk en aðrir.) Jón benti á það, að þetta væri hættulegt fordæmi: „Eg veit ekki, hvað næst við tekur, en ég veit, að það verður haldið áfram og reynt að skera niður alla þá einkaframleiðslu í bænum, sem okkar kæru nágrannar hér í sveitunum og sýslunum í kring álíta, að þeir geti tekið að sér fyrir okkur." .lón gerði tvær tillögur i málinu. önnur var, að skorað yrði á Alþingi að veita bændum í nágrenninu að fullnægðum heilbrigðiskröfum heim- ild til beinnar og milliliðalausr- ar mjólkursölu, þ.e. til að keppa við Mjólkursamsöluna. Hina tillög- una gerði hann til vara: „Ef þessari sanngjörnu kröfu ekki fæst fram- gengt og haldið verður við því ástandi, sem er og verið er að reyna að koma á, aö mjólkurverslunin i bænum sé einokunarstofnun í hönd- um manna, sem að minnsta kosti ekki reka einokunina með hagsmuni bæjarins sérstaklega fyrir augum — svo að vægilega sé talað — þá vil ég heldur, að málinu sé snúið á þá braut, að bæjarstjórnin sjálf hefjist handa um mjólkurframleiðslu handa bæjarbúum." Jón var eindreginn einkarekstursmaður. En hann skildi að einokun var af hinu illa og að sveitarfélagið kynni aö verða aö taka að sér rekstur til þess að tryggja samkeppni, ef ríkið reyndi að koma á einokun. Verk Davíðs Oddssonar 1984 Jón lést skömmu eftir þetta og hafði því ekki tækifæri til að fylgja orðum sínum eftir. En fimmtíú árum síðar hefur Davíð Oddsson fetað í fót- spor hans, breytt orðum hans í verk, þótt í öðrum málum sé. Við skulum líta á fyrra málið. Kvótakerfiö getur verið skynsamlegt, ef kvótarnir eru seljanlegir, þ.e. ef markaður getur myndast fyrir þá. Þess vegna er heldur óhyggilegt að snúast gegn því. En Davíð var ekki að snúast gegn því. Hann var að snúast snarplega gegn þeirri hugmynd Hall- dórs Asgrímssonar, að Reykvíkingar yrðu að fá minni kvóta en þeim bæri, með því að þeir væru aflögufærari en aðrir landsmenn. Hann var að snúast gegn þeirri hugmynd Halldórs, sem Jón Þorláksson hafði séð fyrir og varað við í ræðu sinni—að reynt yrði aö „skera niöur alla þá einkafram- leiðslu í bænum, sem okkar kæru nágrannar hér í sveitunum og sýslunum í kring álíta, að þeir geti tekið að sér f yrir okkur". En hvað er að segja um síðara málið? Er ekki vikið frá stefnu Sjálf- stæöisflokksins, ef sveitarfélagið er aðili að hlutafélagi eins og Isfilm? Síður en svo. Þetta er úrræðið, sem Jón Þorláksson benti á — sveitar- félagiö yrði að taka að sér rekstur, þegar ríkið meinaði íbúum þess að stunda.hann. Samhyggjumenn allra flokka hafa reynt aö hafa vit fyrir okkur í fimmtíu ár, engum leyft að útvarpa öðrum en útvöldum. Nú er meö stof nun Isf ilm hf. verið að reyna HANNES H. GISSURARSON CAIMD. MAG. aö létta þessari einokun af, þvi aö þetta er að sjálfsögðu ekkert annaö en vísir að sjálf stæðri sjónvarpsstöð. Davíð gerði það, sem var rétt og Jón Þorláksson hefði gert, þótt munurinn sé sá, að hann geti fengið einkafyrir- tæki og samvinnufélög til liðs við sig. Einkarekstursstefnan er ágæt, en hún má ekki verða að umhugsunar- lausri kreddu. Kjarni málsins er, hvort um sé aö ræða samkeppni eða einokun, og beint aö þessum kjarna rataði Davíð. Hitt er annað mál, að borgin á að mínum dómi að selja sinn hlut í félaginu, þegar einokuninni hefur verið létt af: aðild hennar er ill nauð- syn, en ekki dyggð. Davíð Oddsson getur því gert lokaorð hins mikla foringja Sjálf- stæðisflokksins í umræðunum um mjólkurmálið aö sínum: „Meðan ég er borgarstjóri í Reykjavík tel ég það skyldu mína að standa á verði fyrir réttmætum hagsmunum Reykvík- inga eftir fremsta megni. Og það mun ég gera án nokkurs tillits til þess, hvort einhverjum mönnum líkar betur eða verr." Viðurlög við brotum á bfl- beltalögum eru óumdeílanleg 3. apríl síðastliöinn birtist grein í DV eftir Stefán Má Stefánsson lagapró- fessor um frumvarp um lögleiðingu refsiviðurlaga við brotum á lögum umbílbelti. I grein* SMS segir að „eftir til- tölulega stutt reynslutímabil (tæplega ár) virðist ætlunin að gefast upp og grípa til hefðbundinna úrræða, lög- regluvalds, dómsvalds og refsiviður- laga." Þriðjungi lægri tölur Svo virðist sem SMS vilji gera líf og heilsu samborgara sinna að tilrauna- efni því að á meðan reynt er hvort upplýsinga- og fræðsluaðferðin megi ekki gefast betur er það víst að fólk mun slasast og látast í umferðar- slysum og hluta þess væri unnt að koma í veg fyrir með notkun bilbelta. A þeim þremur árum sem liðin er frá setningu laga um bílbelti hafa nær 1600 manns slasast í umferðarslysum, sam- kvæmt skýrslum Umferðarráðs, og um 50 látist, Heföi notkun bílbelta verið hér almenn á þessu tímabili væru þessar tölur a.m.k. þriðjungi lægri, ef marka má rannsóknir sem gerðar haf a verið víða erlendis. Það er þetta sem knýr menn til að leita fljótvirkustu og áhrifaríkustu leiðarinnar til að fá menn til að nota bílbelti. Ef ling lög- og dómgæslu SMS telur að lögleiðing refsiviður- laga muni leiöa til þess að stórefla þurfi lög og dómgæslu. Svo enn sé vitnað til reynslu er- lendra þjóða þá voru Astralir einna fyrstir til að taka upp skyldunotkun bilbelta. Að því er|skýrslur herma er bilbeltanotkun þar i álfu um 85% en til- kynningar eða dómar fyrir brot á bíl- beltalögum á bilinu frá 0,06% til 8% af tilkynntum umferðarlagabrotum eöa dómum fyrir sömu brot. Þetta getur tæpast borið því vitni að lög- og dóm- gæslu hafi orðið að stórefla. Og ef litið er til nágranna okkar á Norðurlöndum þá er þar ekkert sérstakt eða reglulegt eftirlit umfram það sem gengur og gerist þegar um önnur umferðarlaga- brot er að ræða. I Svíþjóð tilkynnir lög- reglan um hér um bil 20 þús. brot á bíl- bettalögum á ári. Miðað við íbúaf jölda sýnist mér það svara til um 600 til- kynninga árlega hér á Islandi. Til samanburðar má geta þess að árlega eru um 2500 ökumenn kærðir hér fyrir ölvun við akstur. Engin smábrot I grein sinni segir SMS að „eftirlits- og refsiaðgerðir í tilefni af smá- brotum" valdi því að lögregluaðgerðir aukist almennt og að „viðtæk refsi- viðurlög í tilefni smábrota" séu al- mennt fallin til að veikja virðingu borgarans fyrir lögum. Brot á lögum um notkun bílbelta eru bara engin „smábrot". Bílbelti eru engu síðri öryggistæki en ökuljós og vanræksla á notkun þeirra ekki frekar smábrot en það aö aka um ljóslaus á lögboðnum ljósatíma, eða yfir lögleg- um hámarkshraða. Þó engin finnist refsiviðurlögin eru ákvæði laganna þó skýr. ökumönnum og farþegum í f ramsæti ber að nota bílbelti. Rannsóknir og órök- studdar fullyrðingar Síðan heldur SMS áfram: „Að áliti flestra dregur notkun bílbelta oftast úr tiðni slysa og afleiðingum þeirra. Margir telja þó einnig að notkun bilbelta geti verið skaðleg í sumum til- TRYGGVI JAKOBSSON STARFSM. UMFERÐARRÁÐS notkun bilbelta verði af þeim sökum ekki rökstudd eins og önnur umferðar- lagabrot. Þaö mætti vitna til fjöl- margra rannsókna frá Finnlandi, Sví- þjóð, Þýskalandi, Frakklandi, Eng- landi, Bandaríkjunum, Japan og Ástralíu um notagildi beltanna, svo ekki sé minnst á fjölmargar rannsóknir á gagnsemi öryggisbelta í flugvélum. Ef SMS getur hins vegar bent mér á eina rannsókn sem sýnir að notkun belt- anna sé beinlínis skaðleg þá biö ég hann hér með að gera það. Auðvitaö verða þau tilvik að menn hljóta likamsmeiösl af völdum beltanna, bæði beinbrot og liffæraskemmdir, en það er bara visbending um það sem gerst hefði ef beltin heföu ekki tekið hraustlega ámóti. Aftur á móti má benda á aö I rannsóknir sýna að nær þriðjungur þeirra sem farast í bílslysum látast • „Hvað snertir „frelsi einstaklingins" í þessum málum, þá snýst það ef til vill um frelsi til að velja sér dauðdaga, eða frelsi til að fá að sitja í hjólastól það sem eftir er ævinnar — og hvaða frelsi er það?" vikum. Af þessum sökum verða lög um skyldunotkun bilbelta ekki rökstudd með sama hætti og önnur umferðar- lagabrot..." Það er leitt til þess að vita að laga- prófessor skuli falla í þá gryfju að leggja að jöfnu niðurstöðu fjölmargra rannsókna víða um lönd og órökstudd- ar fullyrðingar þeirra sem andsnúnir eru notkun bílbelta og kóróna svo allt saman með því að fullyrða að skyldu- við það að kastast út úr bilnum. Það gildir því almennt, undir öllum kring- umstæðum, aö betra er að vera fast- spenntur í sæti sínu, uns bíllinn hefur stöðvast i heldur en að kastast um laus, því að það eykur verulega líkur á að halda óskertri meðvitund. Setjum f relsið í samhengi Síðasta atriðið, sem ég vil gera athugasemd við grein SMS, er sú staðhæfing að fækkun slysa vegna notkunar belta réttlæti ekki að tekin veröi upp refsiviðurlög. Slíkt verði að gera með hliðsjón af mun fleiri at- riðum. En það er einmitt það sem veriö er að gera þegar gripið er til einföldustu og fljótvirkustu aðferðarinnar til að fá fólk til að spenna á sig bílbelti. Tökum kostnaðinn. SMS minnist ekki einu orði á þær gifurlegu fjárhæðir sem munu sparast á sviði heilsugæslu ef bílbelta- notkun verður hér almenn. Umferðar- slys eru heilbrigðisvandamál. Um það sem sparast vísa ég til reynslu annarra þjóða (t.d. Breta) og kostnað- arútreikninga Daviðs A. Gunnars- sonar, forstjóra rikisspitalanna, á af- leiöingum umf erðarslysa hér á landi. Hvað snertir „frelsi ein- staklingsins" i þessum málum þá snýst það ef til vill um frelsi til að velja sér dauðdaga eöa frelsi til að fá að sitja í hjólastól það sem eftir er ævinnar — og hvaða frelsi er það? Eg er andsnúinn frelsi sem gerir það að einkamáli hvers og eins hvort hann notar bilbelti eða ekki. Það er með öðrum orðum frelsi til að eyða f jár- munum skattborgaranna vegna af- leiðinga slyss sem hægt heföi verið að koma í veg f yrir með t iltækum öryggis- ráðstöfunum. Refsiviðurlög vegna vanrækslu á notkun bilbelta eru ekki umdeilanleg, ekki frekar en refsiviðurlög við of hröðum akstri eða ölvunarakstri. Þegar þessum áfanga verður náð verður hiklaust stefnt að hinum næsta — lögleiðingu notkunar bilbelta og viðurkenndra barnabilstóla í aftur- sætum bifreiða.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.