Dagblaðið Vísir - DV - 18.10.1986, Blaðsíða 27

Dagblaðið Vísir - DV - 18.10.1986, Blaðsíða 27
LAUGARDAGUR 18. OKTÓBER 1986. 27 Erlend bóksjá P!:wt;t!)!v;|'Kuntcí THE BEOGA&*S OPERA Betiaraóperan THE BEGGARS OPERA. Höfundur: John Gay. Penguin Books, 1986. Á gröf Johns Gay í Westminister Abbey eru eftirmæli sem hann hafði sjálfur valið: Life is ajest, and all things show it. I thought it once, and now I know it. Þessi orð lýsa manninum vel. Gay var háðfugl hinn mesti. Snilldarverkið sem enn heldur nafni hans á lofti, meira en tveim- ur og hálfri öld eftir dauða hans, er Betlaraóperan: napurt háð um og beisk gagnrýni á stjórnmála- ástand og þjóðlífseymd þeirra tíma sem hann lifði á. Betlaraóperan var hvort tveggja í senn hörð háðsádeila á Sir Ro- bert Walpole, sem var hvað áhrifa- mestur enskra stjórnmálamanna á fyrri hluta átjándu aldarinnar, og stílfærð skopstæling á ítölsku óperunum seni' þá voru að ryðja sér til rúms á Englandi. Verkið varð strax afar vinsælt og telst nú til sígildra verka enskra leikhús- bókmennta. Þessari útgáfu verksins fylgir ágætur formáli þar sem gerð er í stuttu máli grein fyrir Betlaraó- perunni, höfundinum og samtíð hans. \ ViAS WITII í Hl '¦'. u xstíðu i\ Konurnar í Llangollen LADIES OF LLANGOLLEN. Höfundur: Elizabeth Mavor. Penguin Books, 1986. I eina tíð þótti það rómantískt og spennandi ef elskendur, sem fengu ekki að njótast vegna and- stöðu skyldmenna, struku á brott. Vinkonurnar Eleanor Butler og Sarah Ponsonby, sem báðar voru af irskum aðalsætt- um, vöktu þó ekki neinar rómantískar tilfinningar í hugum manna þegar þær tóku upp á því árið 1778 að strjúka saman og setjast að í Llangollen-dalnum í norðurhluta Wales. Brotthlaup þeirra og sambúð vakti mikla hneykslan en þær létu sér fátt um finnast og þjuggu saman í eindrægni og friðsemd áratugum saman. Þessi bók lýsir lífshlaupi þeirra í Wales með þeirra eigiri orðum, þ.e. köflum úr dagbókum, bréfum og öðrum skriflegum gögnum sem þær skildu eftir sig. Lesendum til glöggvunar er birt kort af Llan- gollen og nánasta umhverfi og yfirlit um helstu persónur sem koma við sögu. Þótt sambúð þessara tveggja kvenna hafi vakið hneykslan á sinni tíð er þetta ekki bók hneykslanlegra frásagna. Þvert á móti var daglegt líf þeirra afar hversdagslegt og nægjusamt en engu síður áhugavert. I hringiðu þjóðfélags- átakanna í Suður-Afríku RUMORS OF RAIN. Höfundur: André Brink. Penguin Books. Nokkrir suður-aftískir rithöfundar hafa vakið athygli og aðdáun um- heimsins fyrir að þora að taka á þeim alvarlegu félagslegu og persónulegu vandamálum sem stafa af apartheid- stefnu stjórnvalda. Það eru höfundar á borð við Alan Paton, Nadine Gordi- mer, J.M. Coetzee, Breyten Breyten- bach og André Brink. Brink, sem er rúmlega fimmtugur að aldri, er af Búum kominn og þann- ig fæddur inn í þá yfirstétt sem hefur stjórnað Suður-Afríku undanfarna áratugi. En á sjöunda áratugnum fór hann að takast á við kjarna þjóðfé- lagsandstæðnanna í landinu með þeim hætti að vakti reiði og ritskoðun valdastéttarinnar. Tvær af skáldsög- um hans, Looking on Darkness og A Dry White Season, voru bannaðar í Suður-Afríku - og því einungis gefnar út erlendis. Þessi skáldsaga, Rumors of Rain, hlaut hliðstæðar móttökur af stjórnvalda hálfu. Hér eru mótsetningarnar í Suður- Afríku og sá margbreytilegi persónu- legi harmleikur, sem af apartheid- kerfinu leiðir, dregin miskunnarlaust fram í dagljósið. Sögumaðurinn er hvítur fjármálamaður sem verður óvænt, í fáeina daga, verkefnalaus á ferð í London. Hann tekur sér fyrir hendur að kryfja til mergjar örlaga- ríka atburði í lífi sínu - atburði sem hann hefur ekki gefið sér tíma til í önnum dagsins að átta sig á til hlítar. Þessi sjálfskönnun leiðir í reynd til greiningar á suður-afrísku samfélagi og atferlis hans sjálfs sem fjármála- manns sem hefur hreiðrað um sig í valdakerfi hvítra manna og grætt vel. Hann hefur haft sérstakt lag á því að líta framhjá óþægilegum staðreyndum og láta sem vandamálin séu ekki til, jafnvel þótt það verði til þess að hann afneiti vinum sínum sem vilja ekki sætta sig við afleiðingar ómannúðlegr- ar apartheidstéfnu. Brink lætur sögumanninn svipta burt hverri hulunni af annarri af for- tíð sinni þar til eftir stendur nakinn sannleikurinn um þann félagslega og persónuiega harmleik sem suður-afr- íska þjóðfélagskerfið leiðir óhjá- kvæmilega til. Þrátt fyrir andstöðu stjórnvalda í Suður-Afríku hefur Brink skrifað og fengið útgefnar, heima eða erlendis, margar skáldsögur. Auk þeirra sem þegar hafa verið nefndar má minna á An Instant in the Wind og A Chain of Voices. Þá hefur ritgerðum Brink um bókmenntir og stiórnmál verið safnað saman í Writing in a State of Siege. i'tNÍÍ-NÍ 'iii'/KY fí:<>j;t!*; MODERN POETRY OF THE ARAB WORLD. Ritsljóri og þýöandi: Abdullah al-Udhari. Penguin Books, 1986. Arabísk ljóðagerð síðustu áratuga hefur markast mjög af þeim pólitísku hræringum og hörmungum sem dunið hafa yfir araba. í þessu ljóðaúrvali er megináhersla lögð á að kynna skáld af fjórum aðgreindum skólum sem hver um sig sækir lífsþrótt í samtíma- atburði. Elsti skólinn er kenndur yið írak, Taf ila-hreyfingin svonefnda, sem fól í sér uppgjör við eldri ljóðhefðir, form- byltingu. Áhersla var lögð á ljóð sem snertu beint áhugamál almúgafólks. Árið 1957 kom tímaritið Shi'r út í fyrsta sinn og þar með hófst sú hreyf- ing sem við það er kennd og hafði rík áhrif á arabíska ljóðlist í áratug eða svo. Þau skáld, sem stóðu að tímarit- inu og skrifuðu i það, töldu mikilvægt að ljóðin endurspegluðu ekki bara pólitískan og félagslegan veruleika heldur birtu einnig lesendum framtíð- arsýn. Þessi skáld sameinuðu fornar árabískar hefðir og nýjungar vest- rænna tuttugustu aidar stefna. Þriðja hreyfingin átti upptök sín í ósigri og niðurlægingu araba í júní- Arabísk nútímaljóð moim:kn f POETRY ' '¦' .-¦¦¦¦<% ¦ íííí.: l^ ARAB I WORLD 1 Abdullah al-{J4!iari styrjóldinni 1967. Skáldin réðust þá að foringjum araba og yfirstétt fyrir að bera ábyrgð á ósigrinum. Beirút var um langt árabil miðstöð arabísks skáldskapar enda þar meira frelsi en viðast hvar annars staðar í löndum araba. Innrás Israelsmanna í Líbanon og taka Beirút árið 1982 hafði þvi gífurleg áhrif á arabíska menning- arstarfsemi. Fjórða hreyfing arabískra Ijóðskálda, sem kynnt eru í þessari bók, er fædd af þeim hörmulegu at- burðum og hernámi ísraelsmanna sem fylgdi í kjölfarið. Mörg þeirra ljóða tuttugu og fjög- urra skálda, sem hér birtast, eru dapurleg eins og viðfangsefnið gefur tilefni til. En meðal þeirra eru einnig bitur ádeiluljóð og eldheit hvatning til baráttu. Eitt lítið dæmi um viðfangsefni yngri skáldanna er Resurrection eftir Sa'di Yusuf, eitt Beirút-skáldanna svoköll- uðu: In an unlit hospital - A little boy died of thirst They buried him quickly And left confused Now he opens his wilting eyes Opens his wide eyes And digs Digs deep into the earth Þessi ljóð af fjarlægum vígvöllum þar sem barátta hversdagsins snýst ekki aðeins um efnislega hluti heldur um hugsjónir eins og sjálfstæði og frelsi, þar sem dauðinn fylgir við hvert fótmál, ættu að snerta svefndrukknar tilfinningar í hjörtum okkar sem búum við sjálfstæði, velmegun og frið. Metsölubækur - pappírskiljur Bretland 1. Catherine Cookson: HAROLD. (8). 2. John Mortimer: PARADISE POSTPONED. (2). 3. W. Allison & Fairley: THE MONOCLED MUTINEER. (4). 4. Jackie Collins: LUCKY. (1) 5. Lena Kennedy: LILY MY LOVELY. (7). 6. Anthony Summers: GODDESS: THE SECRET LIVES OF MARILYN MONROE. (-). 7. Brian Aldiss: HELLICONIA WINTER. (-). 8. Alice Walker: THE COLOUR PURPLE. (6). 9. Anita Brookner: FAMILY AND FRIENDS. (5). 10. B. T. Bradford: HOLD THE DREAM. (3). (Tölur innan sviga tákna röö viðkomandi bókar vikuna á undan. Byggt a The Sunday Tlmes). Danmörk 1. Alice Walker: FARVEN LILLA. (1). 2. Isabel Allende: ÁNDERNES HUS. (3). 3. Régine Deforges: PIGEN MED DEN BIÁ CYKEL. (4). 4. Régine Deforges: I KRIG OG KÆRLIGHED. (5). 5. Umberto Eco: ROSENS NAVN. (7). 6. Régine Deforges: DJÆVELEN LER STADIG. (6). 7. Liv Ullmann: TIDEVAND. (2). 8. Stefan Sweig: SKAKNOVELLE. (-). 9. Cecil Bödker: MARIAS BARN. MANDEN. (9). 1 . Marge Piercy: VIDA. (8). (Byggt á Politiken Söndag). Bandaríkin: 1. Anne Tyler: THE ACCIDENTAL TOURIST. 2. Anthony Hyde: THE RED FOX. 3. Carrison Keillor: LAKE WOBEGON DAYS. 4. Larry McMurty: LONESOME DOVE. 5. Vonda N. Mclntyre: ENTERPRISE: THE FIRST ADVENTURE. 6. Dana Fuller Ross: ILLINOIS! 7. Tom Clancy: THE HUNT FOR RED OCTOBER. 8. Margaret Weis, Tracy Hick man: DRAGONLANCE LEGENDS: TEST OF THE TWINS. 9. Lawrence Sanders: THE FOURTH DEADLY SIN. 10. Rona Jaffe: AFTER THE REUNION. Rit almenns eðlis: 1. Chuch Yeager, Leo Janos: YEAGER. 2. M. Scott Peck: THE ROAD LESS TRAVELED. 3. Priscilla Beaulieu Presley: ELVIS AND ME. 4. Lee lacocca og W. Novak: IACOCCA: AN AUTOBIOGRAPHY. 5. Tracy Kidder: HOUSE. 5. Leo F. Buscaglia: LOVING EACH OTHER. (Byggt á The New Yorfc Times Book Review.) murwinTMAN t i s f; v! \ k t \.; i s-1111: i f m :'i Bandarískur skáldrisi WALT WHITMAN: THE MAKING OF THE POET. Höfundur: Paul Zweig. Penguin Books, 1986. Það hefur lengi verið mönnum undrunarefni hversu lítil merki um þá snilldargáfu sem bjó með Walt Whitman má sjá í verkum hans sem ungs manns. Árið 1848 varð Whitman tuttugu og níu ára og hafði þá ekkert skrifað sem munað er í dag. En næstu árin umbreytt- ist hann í byltingarkennt ljóð- skáld, skáldrisa þjóðar sinnar. Hvernig mátti það vera? Bahdaríski bókmenntaprófess- orinn Paul Zweig leitar svara við þeirri spurningu í þessari afbragðs ævisögu höfundar Leaves of Grass, þeirrar ljóðabókar sem enn er sú magnaðasta í bandarískri bók- menntasögu. Zveig leggur meginá- herslu á að rekja feril Whitmans síðustu sjö árin áður en Leaves of Grass kom út árið 1855 og síðan borgarastyrjaldarárin 1861-1864 sem höfðu gífurleg áhrif á skáldið og verk hans. Whitman var afar sérstæður og umdeildur sem maður ekki síður en Ijóðskáld, og það ékki af ástæðulausu. En ljóð hans lifa og hann í þeim - stórbrotinn og sjálfs- elskufullur eldhugi sem fann á miðjum aldri þá rödd sem enn nær eyrum okkar. IrfKTWTf T FTT Umsjón: Elías Snæland Jónsson Bertold Brecht BRECHT IN CONTEXT. Hölundur: John Willett. Methuen, 1986. Á þessu ári eru liðin þrjátíu ár frá andláti þýska leikritaskáldsins Bertold Brecht. Ýmsar bækur um hann hafa því komið út að undanf- örnu, þar á meðal þetta ritgerða- safn eftir helsta Brecht-sérfræðing Breta, John Willett. I þessum greinum fjallar Willett*^ um tengsl Brecht við jafnt ein- staklinga sem einstakar listgreinar aðrar en leikhúsið, svo sem mynd- list. tónlist og kvikmyndagerð. Áhugaverð er ritgerðin um dvöl Brecht í Ameríku á millist ríðsár- unum og ástæður þess að hann náði þaraldrei árangri. Sömuleiðis samantekt um samskipti hans við ýmsa þekkta listamenn svo sem Auden og Piscator. 1 ritgerðum Willett er margt fróðlegt um rætur verka Brecht og þær uppsprettur, m.a. í verkum annarra, sem urðu honum nota- " drýgstar. Willett hefur grandskoð- að fyrirliggjandi heimildir og krefur gagnrýnendur Brecht um nákvæmari vinnubrögð en þeir hafa stundum sýnt (sbr. skrif Hannah Arendt um Stalínsdýrkun Brechts). Ritgerðasafnið er því góð viðbót við fyrri bækur Willett um þýska leikritaskáldið.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.