Dagblaðið Vísir - DV - 03.01.1987, Blaðsíða 9

Dagblaðið Vísir - DV - 03.01.1987, Blaðsíða 9
LAUGARDAGUR 3. JANÚAR 1987. Svikin loforð Það er gamall og góður íslenskur siður að fresta til morguns því sem hægt er að gera í dag. Og segir ekki máltækið: Koma tímar, koma ráð. Og þá ekki síður: Frestur er á illu bestur. í ljósi þessa kanri frestunin að vera skynsamleg. Oft er sú afsökun notuð fyrir frest- inum að unnt sé vinna betur að honum loknum. Fyrir þessum formála eru tvær ástæður. Önnur er sú að nýtt ár er hafið sem verður vonandi öllum betra en síðasta og væntanlega hafa allir gert áramótaheit og sjálfsagt flestir byrjaðir að svíkja þau nú þeg- ar. Hin ástæðan er sú að ég ætla ekki að halda áfram umfjöllun um mállýskur sem ég hóf í tveimur síð- ustu greinum. Þetta er sem sagt pistill hinna sviknu loforða. Þorláksmessa Daginn fyrir jól er haldin Þorláks- messa. Hér á árum áður var hún haldin til heiðurs Þorláki biskupi hinum helga í Skálholti. Nú er dag- urinn aðallega tilefni skötuáts og þess að rölta í bæinn með vasapela og kaupa fyrir síðustu aurana sém gleymdist að eyða tímanlega. Þorlákur þessi var annar tveggja dýrlinga kaþólsku kirkjunnar á ís- landi. Reyndar var helgi hans ekki svo mjög rómuð nema hér á landi sem best kemur í ljós af þeirri stað- reynd að páfinn í Róm sá ekki ástæðu til að viðurkenna hann dýrl- Islensk tunga Eiríkur Brynjólfsson ing fyrr en fyrir um það bil 12 árum. Og þá löngu gleymdur af Mörland- anum. Mörlandi er annars uppnefni sem útlendingar bjuggu til um íslendinga og einkum Norðmenn notuðu. Elsta dæmi sem ég veit um þetta uppnefni er úr Laurentiusar sögu og tengist Þorláki helga. Laurentius Kálfsson var biskup á Hólum snemma á 14du öld. Um hann er til ítarleg ævisaga. Laurentius dvaldi í Noregi og var haldinn sem biskupsefni. Erkibiskup sendi hann til íslands og með honum Björn nokkurn bróður. Þeir komu í Skál- holt daginn fyrir Þorláksmessu og Laurentius fer að mæra helgi Þor- láks. Björn brást hinn versti við og Og um pylsur er það aö segja að nýjasta nýtt er að bidja um eina með öllu nema aids. fór hraklegum orðum um hinn helga mann og vildi banna að lofsyngja hann enda væri hann hvergi þekktur út fyrir fjörur íslands. Laurentius varði orðspor Þorláks og varaði Björn við enda væri Þor- lákur góður við þá sem væru sér hliðhollir en hefnigjarn við aðra. Björn bróðir sinnti áminningum Laurentiusar engu og lét matgera kjöt daginn eftir. Og um kvóldið lá hann veikur með sting í hjartanu, um það bil að deyja. Laurentius kom þá og var ekki hissa. Þorlákur var þarna að verki enda hafði Björn egnt hann til reiði með orðum sínum daginn áður. Og hann bætti við annárri sögn af Þor- láki: Eigi er þat undarligt, sagði Laur- entius, þó at þér beri þetta til, því þú talaðir mjök óvitrliga í morgin, misgrundandi heilagleik þessa ágæta vinar, ins heilaga Þorláks byskups, er skín mórgum ágætum jartegnum, ok svo sem menn vita er hann miskunsamr við þá, sem til hans kalla, svo er hann ok mjök hefnisamr þeim, sem í móti honum brjóta. At því gafst einum dára í Englandi, at hann þóttist gera til háðúngar ok spotts við inn heilaga Þorlák byskup, takandi eitt mör- bjúga, framberandi fyrir líkneski Þorláks byskups, þesum orðum tal- andi: „Viltu, mörlandi? Þú ert utan af íslandi." Fekk sá dári svo skjóta hefhd, at sú höndin, sem upp hélt mörbjúganu, varð honum stirð sem tré. Varð hann þar at standa, sem hann var kominn, með uppréttri hendi, þar til sem góðir menn báðu fyrir honum ok hann iðraðist síns glæps, varð hann lauss. Við þessi orð iðraðist Björn og fór lofsamlegum orðum um Þorlák bisk- up og stingurinn hvarf úr hjartanu og gerði ekki vart við sig framar. Þetta er ákaflega mórölsk og fögur saga og kennir okkur að vanvirða ekki helga menn og éta ekki bjúgu á Þorláksmessu. Og líklega heldur ekki pylsur. Og um pylsur er það að segja að nýjasta nýtt er að biðja um eina með öllu nema aids. Að svo mæltu óska ég öllum góðs og gæfuríks komandi árs og þakka sumum sem ég þekki fyrir samfylgd- ina á liðnu ári. Nöfn til vandræða Þjóðlegir Danir eru nú í óðaönn að grafa upp hetjuleg nöfh frá víkingatí- manum til að gefa börnum sínum. Það hefur lengi verið landlægt í Danmörku að allir virðast heita sömu nöfnunum. Síðustu fjórar aldirnar hafa yftrvöld reynt að auka fjölbreytnina í nafngift- unum en árangurinn hefur látið á sér standa. Samkvæmt þjóðskránni hafa Danir úr um 85 þúsund eftirnöfhum að velja. Við nánari athugun kemur þó í ljós að tveir þriðju dönsku þjóðarinnar bera 50 algengustu eftirnöfnin og þau enda öll á „seri'. Jensen er algengasta nafnið. I Dan- mörku eru 389.000 Jensenar. Nilsenar eru 350.000 og Hansenar 298.000. Þar á eftir koma 160.000 Christensenar. Ekki er vitað til að í öðru landi Evr- ópu séu algengustu nöfriin svona algeng. Hvaða Hansen? „Þetta var allt í lagi meðan fólk bjó dreift um landið og samgangur þess minni en nú er," útskýrir Eva Meldga- ed, þjóðfræðingur við háskólann í Kaupmannahöfri. „Flutningar til borganna leiddu þó til þess að árið 1828 voru gefin út lög sem veittu meira frelsi í nafngiftum og var tilgangurinn áð fá fram meiri fjölbreytni. Það fór þó á annan veg því almenn- ingur hunsaði lögin og fátítt var að ættarnófnum væri breytt. Enn hafa því gómlu nöfnin lifað af allar laga- setningar. í bæjunum olli það verulegum erfið- leikum fyrir t.d. lögregluna að á sama staðnum bjuggu fjölmargir menn að nafni Hans Nilsen eða Nils Hansen. Því var mikil áhersla lögð á að búa til ný nöfn." Árið 1904 voru sett ný lög þar sem fólki var leyft að skipta um nafri og greiða fyrir óverulega fjárupphæð. Samkvæmt nýjustu lögunum um nafn- giftir er dönskum konum heimilt að halda ættarnafni fjölskyldu sinnar við giftingu og óskilgetin börn mega velja milM ættarnafria föður og móður. Ekki Lenin Opinberlega eru á skrá 5000 skírnar- nöfn sem yfirvöld mæla með. Árlega berast einnig um 250 umsóknir um ný nöfri. Af þeim hljóta að jafnaði um 200 samþykki. Langflest eru nýju nöfriin erlend. Þar birtast tyrknesk og austur- lensk nöfri sem rekja má til innflytj- enda þaðan. Ýmsir Danir hrífast einnig af nýjum nöfnum á ferðalögum erlendis. Þá er greinilegt að vinsælir sjónvarpsþættir hafa áhrif á nafngiftir. Leyfi hefur fengist fyrir nöfnunum Hassan, Moses og Ali en hins vegar hefur nöfnunum Hussein og Mo- hammed verið hafriað án þess að skýring hafi verið gefin á þvi. Einn Dani fékk leyfi til að taka upp nafn J.R. Ewing með þvi skilyrði að hann skrifaði það Juving á danska vísu. Hins vegar hefur sögulegum nöfnum á borð við Lenin og Churchill verið hafnað. „Þessi skírnarnöfn fylgja tískunni," segir George Soenderárd, prófessor í við háskólann í Óðinsvéum. „Eftir seinni heimsstyrjöldina var mikið í tísku að gefa börnum nöfri eins og Tommy, Kenneth, Brian og Dennis." Algengustu skírnarnöfnin í Dan- mörku er Peter og Marie. Fyrir nokkrum árum bar sérstaklega mikið á að börnum væru gefin nöfnin Micha- el, Maartin, Julie og Camilla. Á þessu ári virðist hins vegar sem þjóðleg nöfri séu að ryðja sér til rúms. Nú þykir firit að nefria stráka Erik, Torsten og Knut. Stelpurnar fá í sam- ræmi við þessa tísku nöfnin Sigrid, Gunver, Gunhild, Ingeborg og Solveig. Reuter/GK Slulafrestur til 8. janúar. Sendið inn alla 10 seðlana - í einu umslagi TAKIÐ ÞÁTT GLÆSILEGIR VINNINGAR

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.